Uw gemeente
Evolutie van het aantal gemeenten
• 100 jaar geleden: veel meer gemeenten dan vandaag.
• Huidige situatie:
o In België: 581 gemeenten
o In Vlaanderen: 285 gemeenten
Reden voor het dalende aantal gemeenten
• Gemeenten worden samengevoegd om hun bestuurskracht te versterken:
o Bestuurskracht = het vermogen van een lokaal bestuur om gewenste maatschappelijke
ontwikkelingen te realiseren.
Fusiegolven in België
• Grote fusiegolf (1977)
o Datum: van 31 december 1976 naar 1 januari 1977
o Resultaat: meer dan 1.500 gemeenten minder
o Doel: de lokale besturen meer kracht en slagkracht geven
• Fusie van Antwerpen (1983)
o Samengevoegde gemeenten: Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem, Berchem,
Wilrijk
o Gevolg: Antwerpen werd zo groot dat een defusie nodig was
o Oplossing: oprichting van districten
§ Een district = onderdeel van een stad met meer dan 100.000 inwoners, met eigen
bevoegdheden en bestuur
Nieuwe fusiegolf vanaf 2010
• Redenen voor hernieuwde druk op fusies:
o Groter takenpakket en meer verantwoordelijkheden voor gemeenten
o Burgers stellen hogere eisen:
§ Kwalitatieve en uitgebreide dienstverlening
• Bezorgdheden van burgers:
o Vrees voor slechtere lokale dienstverlening in een groter geheel
o Onbegrip dat kleine gemeenten vaak onvoldoende daadkracht hebben
• Aanmoediging tot vrijwillige fusie:
o Gezond verstand: kleine gemeenten zijn vaak niet levensvatbaar
o Financiële stimulans van de Vlaamse Regering (fusiebonus):
§ 20.000 – 24.999 inwoners: €200 per inwoner
1
, § 25.000 – 29.999 inwoners: €300 per inwoner
§ 30.000 – 34.999 inwoners: €400 per inwoner
§ ≥35.000 inwoners: €500 per inwoner
o Angst voor verplichte fusie:
§ Gemeenten vrezen opgeslorpt te worden door een naburige stad
Stad versus Gemeente
• Wat is een stad?
o Tegenwoordig: eretitel, zonder juridische meerwaarde
o In de middeleeuwen: wel voordelen als stad, o.a.:
§ Minder belastingen
§ Minder militaire dienst
§ Meer rechtszekerheid
§ Vertegenwoordiging in parlementen
o Napoleon schafte deze voordelen af: iedereen gelijk voor de wet
• Criteria voor stedelijke kenmerken (vandaag):
o Dichte bevolkingsconcentratie
o Uitgebreide handelsactiviteit
o Grote aantrekkingskracht op omliggende gemeenten → Wordt bepaald door het Nationaal
Instituut voor de Statistiek
Centrumsteden in Vlaanderen
• 13 Vlaamse steden hebben een centrale functie voor hun regio:
o Aalst, Antwerpen, Brugge, Genk, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende,
Roeselare, Sint-Niklaas, Turnhout
• Functie van centrumsteden:
o Meer werkgelegenheid
o Meer zorgvoorzieningen
o Belangrijk voor onderwijs, cultuur en ontspanning → Krijgen extra subsidies van de
overheid
Faciliteitengemeenten
• Wat zijn faciliteitengemeenten?
o Gemeenten in Vlaanderen met een aanzienlijke Franstalige minderheid, of omgekeerd.
o Krijgen uitzonderingen op de eentaligheidsregel
• Doel van faciliteiten:
o Overgangsmaatregel om anderstaligen te helpen integreren
o Politiek zeer gevoelig onderwerp
2
, De Verkiezingen
Inleiding – Vernieuwingen in het verkiezingsproces
• Vanaf 13 oktober 2024 wordt het verkiezingsproces eenvoudiger, digitaler en transparanter.
• Belangrijkste veranderingen:
o Digitale indiening van voordrachtsakten en verkiezingsuitgaven.
o Resultaten worden per geografisch deelgebied (wijk of deelgemeente) gepubliceerd
§ → beter zicht op lokaal stemgedrag.
o Sommige fusiegemeenten stemmen digitaal én op papier.
o Centrale opmaak van kiezerslijsten.
o Bepaalde kiezers kunnen vrijstelling aanvragen als bijzitter, o.a. wie al twee keer heeft
zetelt.
Kandidaatstelling – Wie mag zich verkiesbaar stellen?
• Voorwaarden:
o Minstens 18 jaar op de dag van de verkiezingen.
o Ingeschreven én woonachtig in de gemeente waar je je kandidaat stelt.
o Minstens 6 jaar in die gemeente blijven wonen na verkiezing.
o Belg of EU-burger zijn.
o Geen strafblad of zware veroordelingen.
o Niet-EU-burgers: mogen stemmen (onder voorwaarden) maar niet verkiesbaar.
• Praktijkvoorbeeld: Politici verhuizen soms naar andere gemeenten om daar sterker te scoren (bv.
Kris Peeters naar Antwerpen).
Campagnevoeren – Wat mag wel en niet?
• Regels voor campagnes:
o Beperkt budget voor verkiezingsuitgaven → eerlijke kansen.
o Verboden: geschenken, gadgets, telefonische campagnes, ongeoorloofde beloften.
o Toegestaan: eigen reclameborden, mediareclame (tv, radio, bioscoop).
o Sperperiode: van 1 juli t.e.m. 13 oktober 2024 → extra beperkingen op propaganda.
Gendergelijkheid en lijstvorming
• Lijsten moeten bijna evenveel mannen als vrouwen bevatten (maximaal verschil van 1).
• Top 2 van de lijst: 1 man en 1 vrouw.
• Slimme partijen houden ook rekening met diversiteit in leeftijd, wijken, ervaring, en bekendheid
(BV’s).
Kartels en voorakkoorden
• Kartel: samenwerking van twee of meer partijen op één lijst → handig op lokaal niveau.
• Voorakkoord: afspraak om samen te besturen na verkiezingen (vaak geheim en pas achteraf
bekend).
3
Evolutie van het aantal gemeenten
• 100 jaar geleden: veel meer gemeenten dan vandaag.
• Huidige situatie:
o In België: 581 gemeenten
o In Vlaanderen: 285 gemeenten
Reden voor het dalende aantal gemeenten
• Gemeenten worden samengevoegd om hun bestuurskracht te versterken:
o Bestuurskracht = het vermogen van een lokaal bestuur om gewenste maatschappelijke
ontwikkelingen te realiseren.
Fusiegolven in België
• Grote fusiegolf (1977)
o Datum: van 31 december 1976 naar 1 januari 1977
o Resultaat: meer dan 1.500 gemeenten minder
o Doel: de lokale besturen meer kracht en slagkracht geven
• Fusie van Antwerpen (1983)
o Samengevoegde gemeenten: Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem, Berchem,
Wilrijk
o Gevolg: Antwerpen werd zo groot dat een defusie nodig was
o Oplossing: oprichting van districten
§ Een district = onderdeel van een stad met meer dan 100.000 inwoners, met eigen
bevoegdheden en bestuur
Nieuwe fusiegolf vanaf 2010
• Redenen voor hernieuwde druk op fusies:
o Groter takenpakket en meer verantwoordelijkheden voor gemeenten
o Burgers stellen hogere eisen:
§ Kwalitatieve en uitgebreide dienstverlening
• Bezorgdheden van burgers:
o Vrees voor slechtere lokale dienstverlening in een groter geheel
o Onbegrip dat kleine gemeenten vaak onvoldoende daadkracht hebben
• Aanmoediging tot vrijwillige fusie:
o Gezond verstand: kleine gemeenten zijn vaak niet levensvatbaar
o Financiële stimulans van de Vlaamse Regering (fusiebonus):
§ 20.000 – 24.999 inwoners: €200 per inwoner
1
, § 25.000 – 29.999 inwoners: €300 per inwoner
§ 30.000 – 34.999 inwoners: €400 per inwoner
§ ≥35.000 inwoners: €500 per inwoner
o Angst voor verplichte fusie:
§ Gemeenten vrezen opgeslorpt te worden door een naburige stad
Stad versus Gemeente
• Wat is een stad?
o Tegenwoordig: eretitel, zonder juridische meerwaarde
o In de middeleeuwen: wel voordelen als stad, o.a.:
§ Minder belastingen
§ Minder militaire dienst
§ Meer rechtszekerheid
§ Vertegenwoordiging in parlementen
o Napoleon schafte deze voordelen af: iedereen gelijk voor de wet
• Criteria voor stedelijke kenmerken (vandaag):
o Dichte bevolkingsconcentratie
o Uitgebreide handelsactiviteit
o Grote aantrekkingskracht op omliggende gemeenten → Wordt bepaald door het Nationaal
Instituut voor de Statistiek
Centrumsteden in Vlaanderen
• 13 Vlaamse steden hebben een centrale functie voor hun regio:
o Aalst, Antwerpen, Brugge, Genk, Gent, Hasselt, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende,
Roeselare, Sint-Niklaas, Turnhout
• Functie van centrumsteden:
o Meer werkgelegenheid
o Meer zorgvoorzieningen
o Belangrijk voor onderwijs, cultuur en ontspanning → Krijgen extra subsidies van de
overheid
Faciliteitengemeenten
• Wat zijn faciliteitengemeenten?
o Gemeenten in Vlaanderen met een aanzienlijke Franstalige minderheid, of omgekeerd.
o Krijgen uitzonderingen op de eentaligheidsregel
• Doel van faciliteiten:
o Overgangsmaatregel om anderstaligen te helpen integreren
o Politiek zeer gevoelig onderwerp
2
, De Verkiezingen
Inleiding – Vernieuwingen in het verkiezingsproces
• Vanaf 13 oktober 2024 wordt het verkiezingsproces eenvoudiger, digitaler en transparanter.
• Belangrijkste veranderingen:
o Digitale indiening van voordrachtsakten en verkiezingsuitgaven.
o Resultaten worden per geografisch deelgebied (wijk of deelgemeente) gepubliceerd
§ → beter zicht op lokaal stemgedrag.
o Sommige fusiegemeenten stemmen digitaal én op papier.
o Centrale opmaak van kiezerslijsten.
o Bepaalde kiezers kunnen vrijstelling aanvragen als bijzitter, o.a. wie al twee keer heeft
zetelt.
Kandidaatstelling – Wie mag zich verkiesbaar stellen?
• Voorwaarden:
o Minstens 18 jaar op de dag van de verkiezingen.
o Ingeschreven én woonachtig in de gemeente waar je je kandidaat stelt.
o Minstens 6 jaar in die gemeente blijven wonen na verkiezing.
o Belg of EU-burger zijn.
o Geen strafblad of zware veroordelingen.
o Niet-EU-burgers: mogen stemmen (onder voorwaarden) maar niet verkiesbaar.
• Praktijkvoorbeeld: Politici verhuizen soms naar andere gemeenten om daar sterker te scoren (bv.
Kris Peeters naar Antwerpen).
Campagnevoeren – Wat mag wel en niet?
• Regels voor campagnes:
o Beperkt budget voor verkiezingsuitgaven → eerlijke kansen.
o Verboden: geschenken, gadgets, telefonische campagnes, ongeoorloofde beloften.
o Toegestaan: eigen reclameborden, mediareclame (tv, radio, bioscoop).
o Sperperiode: van 1 juli t.e.m. 13 oktober 2024 → extra beperkingen op propaganda.
Gendergelijkheid en lijstvorming
• Lijsten moeten bijna evenveel mannen als vrouwen bevatten (maximaal verschil van 1).
• Top 2 van de lijst: 1 man en 1 vrouw.
• Slimme partijen houden ook rekening met diversiteit in leeftijd, wijken, ervaring, en bekendheid
(BV’s).
Kartels en voorakkoorden
• Kartel: samenwerking van twee of meer partijen op één lijst → handig op lokaal niveau.
• Voorakkoord: afspraak om samen te besturen na verkiezingen (vaak geheim en pas achteraf
bekend).
3
