H1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR BEKEND GEBIED?
OVER DE EIGEN AARD V/D SAMENLEVING
INLEIDING
Sociologie
• Betekent letterlijk ‘samenlevingskunde’
• Combinatie socius (Latijn voor metgezel (deelgenoot)) en logos (Grieks voor kennis,
kunde, wetenschap, wetten)
• Wilt meer weten over …
o Hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden (gezinnen,
vriendengroepen, verenigingen…)
o Wat de kenmerken zijn v. die samenlevingsverbanden
o En door welke wetmatigheden ze worden gestuurd
1.1 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR EEN BRIL V/D SOCIOLOOG
• Dagelijkse ervaring vs sociologische bril
o Onze eerste, dagelijkse, waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk
gebeurt → om te ‘lezen’ wat achter die eerste indrukken schuilgaat is een
sociologische bril nodig dat de structuur v/d zichtbare werkelijkheid doet
oplichten
▪ Maar dat volstaat niet: we moeten ook betekenis kunnen geven aan wat
we zo zien en daartoe moeten we een ‘sociologische verbeelding’
ontwikkelen
• Sociologische verbeelding
= Het bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de
bredere samenleving
o Idee: we willen voorbij de feiten kijken, begrijpen wat de
mechanismen/structuren/patronen zijn die achter de feiten plaatsvinden
o Deze verbeelding bestaat uit 3 componenten
1) geschiedenis
▪ Leert ons hoe een samenleving tot stand kwam en hoe ze verandert
▪ We moeten het verleden kennen om te begrijpen hoe sociale fenomenen
zich vandaag afspelen
▪ Vb. Belgische samenleving: geschiedenis gekenmerkt door 3 breuklijnen
een daar van = De taalkundige kloof (historische verdeeldheid ts. de
Vlaamse en Waalse gemeenschappen in België obv. taal)
→ heeft geleid tot politieke spanningen en soms conflicten tussen de
Nederlandstalige (Vlaamse) en Franstalige (Waalse) bevolkingsgroepen
die we vandaag zien
, 2) biografie
▪ Gebeurtenissen in ons persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie
we zijn als sociaal wezen
• Hoe verhouden we ons tot de mensen die ons omringen? Hoe
gaan we om met een groeiende diversiteit v/d samenleving?
Welke rol speelt onze waarneming v. onze omgeving?
▪ Vb. Invloed coronacrisis op ontwikkeling waarden van jongeren
3) Sociale structuur
▪ Kijken naar de instituties (de kerk, politieke partijen, scholen,
vakbonden…) die ons leven bepalen
• Hoe werken ze? Hoe houden ze de maatschappij in orde en
stand? Hoe worden conflicten onderdrukt/opgelost?
1.1.1 Over eten en drinken
Niets is meer biologisch bepaald dan eten en drinken, maar door simpelweg Vlaamse
kookboeken te bestuderen kan je iets te weten komen over de evoluties die hebben
plaatsgevonden in de maatschappij
ETEN
Vb. ‘ons kookboek’ uitgegeven door de vrouwen v/d boerenbond (heel veel verschillende
edities): verschuiving v. typisch Vlaamse kost tot gerechten uit de wereldkeuken
• Hoe komt het dat een traditioneel kookboek zo een verandering doormaakt?
o Maatschappij welstellender (Vlaanderen vroeger arm) + maatschappij veel
diverser + betrokken geraakt in internationale handel en netwerken …
=> ‘wat lust jij graag?’ niet enkel bepaald door persoonlijke voorkeuren maar
ook door de samenleving
Opm.: complex want in een aantal opzichten verandering maar ook dingen die hetzelfde blijven
Vb. . Meer en meer aandacht voor vegetarisch eten (klimaat redden, voor de dieren…)
maar Vlaamse vleesconsumptie stabiel gebleven want het zit in ons eetpatroon
ingebakken en dat verandert niet gemakkelijk
DRINKEN
vb. Koffie: vroeger gewoon drankje (filterkoffie) ‘alledaagsheid’ maar nu is het weer ‘sexy’:
niet enkel meer drinken om dorst te lessen/wakker te blijven maar deel v. onze sociale
rituelen = symbolische waarde
koffie komt uit Ethiopië maar kerk en overheden waren er tegen: gevaar voor
maatschappij want in koffiehuizen kwamen kritische geesten samen en werd er
gediscussieerd over revolutionaire ideeën → machthebbers voelden zich bedreigd
,1.1.2 Over sport
• We hebben allemaal nood aan lichaamsbeweging maar als je aan mensen vraagt ‘welke
sport wil je graag doen’ krijg je verschillende antwoorden obv. socio-economische
klassen (vb. hoog en midden = skiën, surfen… laag = voetbal, motorsport…)
o Sport is maw. Drager v/e symbolische code van smaken en leefstijlen
▪ ‘hogere’ sporten: drukken waarden als distance en finesse uit
• Lichaamscontact wordt vermeden door hulpmiddelen die afstand
uitdrukken (vb. tennisracket)
▪ Sporten populair bij arbeidsklassen: patroon v. lijf-aan-lijfgevechten dat
aansluit bij de arbeidscultuur (‘blood sports’)
→ manier waarop je aan vrijetijdsbesteding doet vertelt iets over de maatschappelijk
klasse waartoe je behoord
1.1.3 Over lifestyle en lijfstijl
• Lifestylebladen informeren over wat nodig is voor het imago v/d moderne mens
o Niet mat wen is maar wat men lijkt is belangrijk
o => buitenkant v/d mens wordt sociaal vormgegeven
▪ Want ondanks de diverse lifestyles blijft 1 duidelijk (voor)beeld v. lijfstijl: dat
v/h ideale mannelijke en vrouwelijke lichaam
• Gebruinde en energieke lichaam, lange benen, smalle heupen…
= mannequinmodel dat elke lifestyle aankan
• schoonheidsideaal = problematisch want men probeert er naar te streven
o kan leiden tot problemen zoals anorexia
▪ ligt niet aan individu maar aan de samenleving
→ wat buiten ons staat heeft een effect op hoe we functioneren en de
kans dat we bepaalde problemen ontwikkelen
• Cultuur v/d look niet voor iedereen weggelegd
o Vooral voor stedelingen met een bovenmodaal inkomen
o Via massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen door tot de
bredere lagen v/d bevolking
▪ Als lagere klassen het overnemen = teken voor hogere om te veranderen (een
nieuwe look aan te nemen want het trendy is er van af) om zich te
onderscheiden v/d massa
• Statussymbool
= symbool van jouw status
= symbool van jouw gewilde of geclaimde positie in de maatschappij
Vb. espressomachine dat bonen zelf maakt / Tesla / kleren die je draagt…
o Idee: het gaat voorbij het functionele (je hoeft niet met een tesla te rijden om op
een zeer gemakkelijke manier ergens te geraken) maar het geeft jou wel een
status
o Al vanaf 19de eeuw theorie over gevormd
▪ zie volgende puntje
, • Conspicious consumption (1899)
o ‘streefklasse’ die zich niet langer onderscheidt adhv. haar inkomen en zelfs niet
door materiële consumptie maar adhv. subtiele vormen van consumptie
→ ‘verfijnde’ kennis en cultuur etaleren en zich distantiëren v/d grauwe massa
Vb. groene sapjes drinken, veel geld voor kinderen opzij zetten, pilates…
= manier om sociale status en positie binnen sociale groepen te markeren en
te versterken
1.1.4 Over liefde
• Persoon waarop je verliefd wordt kan zeer divers zijn
o geen onderscheid maken ts. sociale herkomst, religie of status – want liefde is
blind
• Maar keuze van partner + of relatie stand houdt is niet toevallig
o vb. samengaan met mensen uit zelfde sociale klasse => grotere kans om te
overleven want je hebt gedeelde ervaringen, etnische afkomst, religieuze
overtuiging… => makkelijker communiceren, basis voor gemeenschappelijke
activiteiten en risico op conflict is kleiner
o omgekeerd kunnen er sociale sancties komen als je grenzen overtreedt
▪ vb. ouders keuren lief uit andere sociale klasse af (expliciet of impliciet)
• sociale druk
o subtiel (afkeurende opmerkingen) of minder subtiel (gearrangeerde huwelijken)
o in sommige culturen nog ‘eremoorden’ gepleegd omdat verliefden ingaan tegen
de cultuur v/d gemeenschap
→ Met wie je samengaat is dus niet enkel een beslissing v. ons zelf, we vormen deel v/e netwerk
dat mee bepaalt (verliefdheid wordt sociaal gestuurd)
1.1.5 Contingent maar niet aribtrair
• Contingent = iets is zoals het is mààr het had ook helemaak anders kunnen zijn →
samenleving is voorwaardelijk
o Bv: de manier waarop we eten (met mes en vork) had je nooit kunnen
voorspellen, we zouden ook met onze handen kunnen eten
• Arbitrair = willekeurig
o Niet-arbitrair = padafhankelijk → het is niet omdat het anders
had kunnen zijn, dat erg geen goede reden bestaat dat ze in onze
samenleving deze vorm aannemen
o Bv: proces dat is doorgemaakt zodat wij nu eten met mes en vork is niet toevallig
tot stand gekomen: was een manier voor de adel om zich te onderscheiden v/d
andere (lagere) klassen
CONCLUSIE: WE ZIJN INGEBED IN EEN SOCIALE
CULTUUR DIE MEE BEPAALD HOE WE ETEN – MET WIE
WE RELATIE AANGAAN – WELKE SPORT WE DOEN…
OVER DE EIGEN AARD V/D SAMENLEVING
INLEIDING
Sociologie
• Betekent letterlijk ‘samenlevingskunde’
• Combinatie socius (Latijn voor metgezel (deelgenoot)) en logos (Grieks voor kennis,
kunde, wetenschap, wetten)
• Wilt meer weten over …
o Hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden (gezinnen,
vriendengroepen, verenigingen…)
o Wat de kenmerken zijn v. die samenlevingsverbanden
o En door welke wetmatigheden ze worden gestuurd
1.1 HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR EEN BRIL V/D SOCIOLOOG
• Dagelijkse ervaring vs sociologische bril
o Onze eerste, dagelijkse, waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk
gebeurt → om te ‘lezen’ wat achter die eerste indrukken schuilgaat is een
sociologische bril nodig dat de structuur v/d zichtbare werkelijkheid doet
oplichten
▪ Maar dat volstaat niet: we moeten ook betekenis kunnen geven aan wat
we zo zien en daartoe moeten we een ‘sociologische verbeelding’
ontwikkelen
• Sociologische verbeelding
= Het bewustzijn dat onze individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de
bredere samenleving
o Idee: we willen voorbij de feiten kijken, begrijpen wat de
mechanismen/structuren/patronen zijn die achter de feiten plaatsvinden
o Deze verbeelding bestaat uit 3 componenten
1) geschiedenis
▪ Leert ons hoe een samenleving tot stand kwam en hoe ze verandert
▪ We moeten het verleden kennen om te begrijpen hoe sociale fenomenen
zich vandaag afspelen
▪ Vb. Belgische samenleving: geschiedenis gekenmerkt door 3 breuklijnen
een daar van = De taalkundige kloof (historische verdeeldheid ts. de
Vlaamse en Waalse gemeenschappen in België obv. taal)
→ heeft geleid tot politieke spanningen en soms conflicten tussen de
Nederlandstalige (Vlaamse) en Franstalige (Waalse) bevolkingsgroepen
die we vandaag zien
, 2) biografie
▪ Gebeurtenissen in ons persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie
we zijn als sociaal wezen
• Hoe verhouden we ons tot de mensen die ons omringen? Hoe
gaan we om met een groeiende diversiteit v/d samenleving?
Welke rol speelt onze waarneming v. onze omgeving?
▪ Vb. Invloed coronacrisis op ontwikkeling waarden van jongeren
3) Sociale structuur
▪ Kijken naar de instituties (de kerk, politieke partijen, scholen,
vakbonden…) die ons leven bepalen
• Hoe werken ze? Hoe houden ze de maatschappij in orde en
stand? Hoe worden conflicten onderdrukt/opgelost?
1.1.1 Over eten en drinken
Niets is meer biologisch bepaald dan eten en drinken, maar door simpelweg Vlaamse
kookboeken te bestuderen kan je iets te weten komen over de evoluties die hebben
plaatsgevonden in de maatschappij
ETEN
Vb. ‘ons kookboek’ uitgegeven door de vrouwen v/d boerenbond (heel veel verschillende
edities): verschuiving v. typisch Vlaamse kost tot gerechten uit de wereldkeuken
• Hoe komt het dat een traditioneel kookboek zo een verandering doormaakt?
o Maatschappij welstellender (Vlaanderen vroeger arm) + maatschappij veel
diverser + betrokken geraakt in internationale handel en netwerken …
=> ‘wat lust jij graag?’ niet enkel bepaald door persoonlijke voorkeuren maar
ook door de samenleving
Opm.: complex want in een aantal opzichten verandering maar ook dingen die hetzelfde blijven
Vb. . Meer en meer aandacht voor vegetarisch eten (klimaat redden, voor de dieren…)
maar Vlaamse vleesconsumptie stabiel gebleven want het zit in ons eetpatroon
ingebakken en dat verandert niet gemakkelijk
DRINKEN
vb. Koffie: vroeger gewoon drankje (filterkoffie) ‘alledaagsheid’ maar nu is het weer ‘sexy’:
niet enkel meer drinken om dorst te lessen/wakker te blijven maar deel v. onze sociale
rituelen = symbolische waarde
koffie komt uit Ethiopië maar kerk en overheden waren er tegen: gevaar voor
maatschappij want in koffiehuizen kwamen kritische geesten samen en werd er
gediscussieerd over revolutionaire ideeën → machthebbers voelden zich bedreigd
,1.1.2 Over sport
• We hebben allemaal nood aan lichaamsbeweging maar als je aan mensen vraagt ‘welke
sport wil je graag doen’ krijg je verschillende antwoorden obv. socio-economische
klassen (vb. hoog en midden = skiën, surfen… laag = voetbal, motorsport…)
o Sport is maw. Drager v/e symbolische code van smaken en leefstijlen
▪ ‘hogere’ sporten: drukken waarden als distance en finesse uit
• Lichaamscontact wordt vermeden door hulpmiddelen die afstand
uitdrukken (vb. tennisracket)
▪ Sporten populair bij arbeidsklassen: patroon v. lijf-aan-lijfgevechten dat
aansluit bij de arbeidscultuur (‘blood sports’)
→ manier waarop je aan vrijetijdsbesteding doet vertelt iets over de maatschappelijk
klasse waartoe je behoord
1.1.3 Over lifestyle en lijfstijl
• Lifestylebladen informeren over wat nodig is voor het imago v/d moderne mens
o Niet mat wen is maar wat men lijkt is belangrijk
o => buitenkant v/d mens wordt sociaal vormgegeven
▪ Want ondanks de diverse lifestyles blijft 1 duidelijk (voor)beeld v. lijfstijl: dat
v/h ideale mannelijke en vrouwelijke lichaam
• Gebruinde en energieke lichaam, lange benen, smalle heupen…
= mannequinmodel dat elke lifestyle aankan
• schoonheidsideaal = problematisch want men probeert er naar te streven
o kan leiden tot problemen zoals anorexia
▪ ligt niet aan individu maar aan de samenleving
→ wat buiten ons staat heeft een effect op hoe we functioneren en de
kans dat we bepaalde problemen ontwikkelen
• Cultuur v/d look niet voor iedereen weggelegd
o Vooral voor stedelingen met een bovenmodaal inkomen
o Via massamedia dringen de nieuwe cultuur- en lichaamsidealen door tot de
bredere lagen v/d bevolking
▪ Als lagere klassen het overnemen = teken voor hogere om te veranderen (een
nieuwe look aan te nemen want het trendy is er van af) om zich te
onderscheiden v/d massa
• Statussymbool
= symbool van jouw status
= symbool van jouw gewilde of geclaimde positie in de maatschappij
Vb. espressomachine dat bonen zelf maakt / Tesla / kleren die je draagt…
o Idee: het gaat voorbij het functionele (je hoeft niet met een tesla te rijden om op
een zeer gemakkelijke manier ergens te geraken) maar het geeft jou wel een
status
o Al vanaf 19de eeuw theorie over gevormd
▪ zie volgende puntje
, • Conspicious consumption (1899)
o ‘streefklasse’ die zich niet langer onderscheidt adhv. haar inkomen en zelfs niet
door materiële consumptie maar adhv. subtiele vormen van consumptie
→ ‘verfijnde’ kennis en cultuur etaleren en zich distantiëren v/d grauwe massa
Vb. groene sapjes drinken, veel geld voor kinderen opzij zetten, pilates…
= manier om sociale status en positie binnen sociale groepen te markeren en
te versterken
1.1.4 Over liefde
• Persoon waarop je verliefd wordt kan zeer divers zijn
o geen onderscheid maken ts. sociale herkomst, religie of status – want liefde is
blind
• Maar keuze van partner + of relatie stand houdt is niet toevallig
o vb. samengaan met mensen uit zelfde sociale klasse => grotere kans om te
overleven want je hebt gedeelde ervaringen, etnische afkomst, religieuze
overtuiging… => makkelijker communiceren, basis voor gemeenschappelijke
activiteiten en risico op conflict is kleiner
o omgekeerd kunnen er sociale sancties komen als je grenzen overtreedt
▪ vb. ouders keuren lief uit andere sociale klasse af (expliciet of impliciet)
• sociale druk
o subtiel (afkeurende opmerkingen) of minder subtiel (gearrangeerde huwelijken)
o in sommige culturen nog ‘eremoorden’ gepleegd omdat verliefden ingaan tegen
de cultuur v/d gemeenschap
→ Met wie je samengaat is dus niet enkel een beslissing v. ons zelf, we vormen deel v/e netwerk
dat mee bepaalt (verliefdheid wordt sociaal gestuurd)
1.1.5 Contingent maar niet aribtrair
• Contingent = iets is zoals het is mààr het had ook helemaak anders kunnen zijn →
samenleving is voorwaardelijk
o Bv: de manier waarop we eten (met mes en vork) had je nooit kunnen
voorspellen, we zouden ook met onze handen kunnen eten
• Arbitrair = willekeurig
o Niet-arbitrair = padafhankelijk → het is niet omdat het anders
had kunnen zijn, dat erg geen goede reden bestaat dat ze in onze
samenleving deze vorm aannemen
o Bv: proces dat is doorgemaakt zodat wij nu eten met mes en vork is niet toevallig
tot stand gekomen: was een manier voor de adel om zich te onderscheiden v/d
andere (lagere) klassen
CONCLUSIE: WE ZIJN INGEBED IN EEN SOCIALE
CULTUUR DIE MEE BEPAALD HOE WE ETEN – MET WIE
WE RELATIE AANGAAN – WELKE SPORT WE DOEN…
