Inhoudstafel:
COLLEGE 1: belang en functies van kwalitatief onderzoek ................................................... 2
COLLEGE 2: zelfrapportage deel 1 – interviews ......................................................................... 8
COLLEGE 3: zelfrapportage deel 2 – interviews en narratieven.......................................... 17
COLLEGE 4: observatieonderzoek ............................................................................................... 25
COLLEGE 5: focusgroepen (met gast) ........................................................................................ 33
COLLEGE 6: onderzoeksopzet en gevalstudies in kwalitatief onderzoek ........................ 42
COLLEGE 7: transcriptie en organisatie ...................................................................................... 50
COLLEGE 8: thematische analyse................................................................................................ 55
COLLEGE 9; discours analyse........................................................................................................ 60
COLLEGE 10: gecombineerde methoden ............................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
COLLEGE 11: onderzoekskwaliteit en ethiek ....................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Belangrijk:
° slides die op Toledo komen zijn niet volledig, soms rood potloodje om aan te geven dat je zelf
iets moet invullen
° het boek is niet overlappend met de les, maar is een ander beeld van hetzelfde fenomeen,
beide perspectieven zijn belangrijk
° het boek moet je niet vanbuiten studeren, maar inzicht hebben
° goed nakijken wat je wel/niet moet kennen van het boek
° op Toledo filmpje over hoe je dit vak het beste studeert
° gesloten boek, 40 meerkeuzevragen (juni) en/of 20 meerkeuzevragen (augustus)
° EXAMEN: 18 juni 2024
1
,COLLEGE 1: belang en functies van kwalitatief onderzoek
° Waarom methoden van onderzoek?
Iedere psycholoog moet kennis claims kunnen beoordelen
wat maakt een wetenschappelijk onderzoek anders van een andere kennis claim?
- steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek
- onderscheiden zich van:
o persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
o sociale normen (“gezond verstand” en “iedereen ziet toch dat”)
o informatie van ‘experts’
- NIET: door god gegeven (= theologie)
- NIET: abstract beredeneerd (= metafysica)
waarom? als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om
(nieuwe) psychologische kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
° Wat is kwalitatief onderzoek?
Verschillende niveaus waarop je kan nadenken over kwalitatief onderzoek:
- kennistheoretische benadering: (ander doel van het onderzoek voor KWAN of KWAL)
o de bril waarmee we naar de wereld en onderzoek kijken
o de wetenschapsfilosofie en de epistemologie
o wat denken we dat de wereld is? hoe denken we ze te begrijpen? wat is de rol van
de onderzoeker? …
allemaal filosofische vragen die bepalen hoe wij onderzoek gaan
uitvoeren
- data-collectie en -analyse: (andere gereedschapskist voor KWAN of KWAL)
o de tools dat je gebruikt is verschillend
- onderzoeksproces: (andere accenten in empirische cyclus voor KWAN of KWAL)
o ze leggen bepaalde accenten is gaan zo makkelijker of moeilijker bepaalde
dingen in de cyclus belichten
Methoden van dataverzameling en -analyse:
- rijke data: weinig vaste structuur of selectie vooraf
o bv: aan zoveel mogelijk mensen op veel momenten en plaatsen dingen vragen
o als je kwantitatief is bevraagd is dat veel nauwer dan kwalitatief
KWAN: hoe vaak komt pesten volgens jouw voor?
KWAL: wat zie jij als pesten?
- perspectief van het individu: betekenis van de ervaring
o bv: wat betekent pesten voor jou? hoe voel je je daarbij? heb je dit al
meegemaakt?
- natuurlijke setting: kenmerken van het dagelijkse leven
o bv: wanneer komt pesten voor? in welke contexten ? wie zij vaak de pesters of de
gepesten?
2
, KWAN: mensen in een afgeslote kamer plaatsen en vragen stellen na het
spelen van een spelletje over hoe je je voelt (de context wegstrippen)
KWAL: vragen naar een fenomeen (in de omgeving)
kwalitatief onderzoek gaat rijkere en diepere informatie proberen verzamelen om de
context volledig te vatten en vanuit en gefocust op het individu (de ervaringen)
*VRAAG IN DE LES: zijn fieldstudies kwalitatief of kwantitatief?
aangezien de variabelen worden gemanipuleerd is het een experiment en dus een kwantitatief
onderzoek
° Kennistheoretische benadering in kwalitatief onderzoek?
1. Kwalitatieve epistemologie
Kennistheorie = epistemologie = wetenschapsfilosofie
het is het antwoord op de vraag: hoe wordt kennis vergaard? wat is de waarde van wat we
weten?
het houdt een visie in op:
- de staat van de wereld bestaat er zoiets als een objectieve wereld?
- het doel van de wetenschap wat willen hiermee? wat kunnen we hiermee?
- de rol van de onderzoeker
afhankelijk van je antwoorden op deze vragen ga je op een ander doel komen (van de
wetenschap)
(overeenkomst) KWAL en KWAN psychologie hebben deels gemeenschappelijke kennistheorie:
namelijk, kennis is altijd gebaseerd op empirisch onderzoek:
- NIET: door god gegeven (= theologie)
- NIET: abstract beredeneerd (= metafysica)
- WEL: gebaseerd op empirie (= moderne wetenschap)
Verschillen tussen KWAN en KWAL psychologie kennistheorie hebben betrekking op de vraag: is
er objectieve kennis?
- KWAN kennistheorie gebaseerd op logisch positivisme
o = er bestaat WEL objectieve kennis
er bestaat een externe wereld out there die bepaald wat waar is
o onderzoek brengt ons steeds dicht bij de waarheid
wetenschap is cumulatief en leidt tot het ontdekken van de objectieve
realiteit
onderzoek als ontdekkingsreis, want die wereld out there is er al,
onderzoek moet het gwn blootleggen
o er is een groot belang van de neutrale onderzoeker
kennisproductie is onafhankelijk van de onderzoeker en zijn opvattingen
of meningen
3
, hij moet de externe wereld zo goed mogelijk proberen te vatten zonder
enige invloed in te brengen
- KWAL kennistheorie gebaseerd op (relativisme) sociaal constructivisme
o = er bestaat GEEN objectieve kennis
er bestaan hooguit verschillende/meerdere manieren om de wereld te
kennen
wij als mensen ervaren de wereld, als enige manier om de wereld te
vatten (DUS: er zit altijd een filter tussen ons en de wereld)
bv: 2 personen zullen nooit (weten dat ze) de wereld op dezelfde manier
zien of ervaren
o onderzoek kan leiden tot een waardevolle interpretatie van de werkelijkheid
MAAR niet de DE waarheid, want die gaan we nooit weten
onderzoek als bouwproject, een completer beeld van de werkelijkheid
wordt gevormd door het samenleggen van alle verschillende
interpretaties van iedereen
o in deze zin wordt er ook gesteld dat het perspectief van de onderzoeker wel telt
wij kunnen als menselijke onderzoekers niet volledig objectief zijn
de manier van onze vraagstelling en interpretaties is altijd een beetje
beïnvloed door onze eigen achtergrond
bv: in het oneindige zullen parallelle lijnen elkaar nooit raken het is een
axiome (= een aanname)
bv: meer en meer worden vrouwelijke medische problemen in de kijker
gezet, aangezien meer vrouwelijke onderzoekers een stem krijgen
o DUS: de objectieve wereld bestaat door interpretaties en aannames van mensen
Het doel van het positivisme is de waarheid kennen en weergeven, het doel van het
postmodernisme is om oftewel een perspectief te laten zien (relativisme), oftewel om
meerdere perspectieven te combineren in een dialoog (sociaal constructivisme)
Eén van de grote kritieken op het positivisme is dat de vragen die hierbij naar bovenkomen
vanuit het perspectief van de onderzoeker komt, een dominante perspectief van geprivilegieerde
mensen (rijk, wit, man, gestudeerd, democratisch …)
DUS: wat er hierbij als waarheid naar voren wordt gebracht is maar de waarheid vanuit één
perspectief
het sociaal engagement van het postmodernisme gaat aandacht proberen te geven aan de
perspectieven van minder machtige personen in deze maatschappij (+ gaat zo laten zien hoe
mensen samen de werkelijkheid kunnen veranderen, als een soort van bij-doel)
Kwalitatief perspectief:
onderzoeker kán nooit neutraal zijn want iedere persoon (= onderzoeker) is altijd vormgegeven
door, en functioneert in, een bepaald sociaal, cultureel, wetenschappelijk systeem dat richting
geeft aan:
- de interesse in en formulering van de onderzoeksvraag
- keuze van de methode van data-collectie
4
COLLEGE 1: belang en functies van kwalitatief onderzoek ................................................... 2
COLLEGE 2: zelfrapportage deel 1 – interviews ......................................................................... 8
COLLEGE 3: zelfrapportage deel 2 – interviews en narratieven.......................................... 17
COLLEGE 4: observatieonderzoek ............................................................................................... 25
COLLEGE 5: focusgroepen (met gast) ........................................................................................ 33
COLLEGE 6: onderzoeksopzet en gevalstudies in kwalitatief onderzoek ........................ 42
COLLEGE 7: transcriptie en organisatie ...................................................................................... 50
COLLEGE 8: thematische analyse................................................................................................ 55
COLLEGE 9; discours analyse........................................................................................................ 60
COLLEGE 10: gecombineerde methoden ............................ Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
COLLEGE 11: onderzoekskwaliteit en ethiek ....................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Belangrijk:
° slides die op Toledo komen zijn niet volledig, soms rood potloodje om aan te geven dat je zelf
iets moet invullen
° het boek is niet overlappend met de les, maar is een ander beeld van hetzelfde fenomeen,
beide perspectieven zijn belangrijk
° het boek moet je niet vanbuiten studeren, maar inzicht hebben
° goed nakijken wat je wel/niet moet kennen van het boek
° op Toledo filmpje over hoe je dit vak het beste studeert
° gesloten boek, 40 meerkeuzevragen (juni) en/of 20 meerkeuzevragen (augustus)
° EXAMEN: 18 juni 2024
1
,COLLEGE 1: belang en functies van kwalitatief onderzoek
° Waarom methoden van onderzoek?
Iedere psycholoog moet kennis claims kunnen beoordelen
wat maakt een wetenschappelijk onderzoek anders van een andere kennis claim?
- steunen op wetenschappelijk empirisch onderzoek
- onderscheiden zich van:
o persoonlijke ervaringen of meningen (“zelf meegemaakt”)
o sociale normen (“gezond verstand” en “iedereen ziet toch dat”)
o informatie van ‘experts’
- NIET: door god gegeven (= theologie)
- NIET: abstract beredeneerd (= metafysica)
waarom? als psycholoog moet je vertrouwd zijn met wetenschappelijke methoden om
(nieuwe) psychologische kennis kritisch te beoordelen en verantwoord te gebruiken
° Wat is kwalitatief onderzoek?
Verschillende niveaus waarop je kan nadenken over kwalitatief onderzoek:
- kennistheoretische benadering: (ander doel van het onderzoek voor KWAN of KWAL)
o de bril waarmee we naar de wereld en onderzoek kijken
o de wetenschapsfilosofie en de epistemologie
o wat denken we dat de wereld is? hoe denken we ze te begrijpen? wat is de rol van
de onderzoeker? …
allemaal filosofische vragen die bepalen hoe wij onderzoek gaan
uitvoeren
- data-collectie en -analyse: (andere gereedschapskist voor KWAN of KWAL)
o de tools dat je gebruikt is verschillend
- onderzoeksproces: (andere accenten in empirische cyclus voor KWAN of KWAL)
o ze leggen bepaalde accenten is gaan zo makkelijker of moeilijker bepaalde
dingen in de cyclus belichten
Methoden van dataverzameling en -analyse:
- rijke data: weinig vaste structuur of selectie vooraf
o bv: aan zoveel mogelijk mensen op veel momenten en plaatsen dingen vragen
o als je kwantitatief is bevraagd is dat veel nauwer dan kwalitatief
KWAN: hoe vaak komt pesten volgens jouw voor?
KWAL: wat zie jij als pesten?
- perspectief van het individu: betekenis van de ervaring
o bv: wat betekent pesten voor jou? hoe voel je je daarbij? heb je dit al
meegemaakt?
- natuurlijke setting: kenmerken van het dagelijkse leven
o bv: wanneer komt pesten voor? in welke contexten ? wie zij vaak de pesters of de
gepesten?
2
, KWAN: mensen in een afgeslote kamer plaatsen en vragen stellen na het
spelen van een spelletje over hoe je je voelt (de context wegstrippen)
KWAL: vragen naar een fenomeen (in de omgeving)
kwalitatief onderzoek gaat rijkere en diepere informatie proberen verzamelen om de
context volledig te vatten en vanuit en gefocust op het individu (de ervaringen)
*VRAAG IN DE LES: zijn fieldstudies kwalitatief of kwantitatief?
aangezien de variabelen worden gemanipuleerd is het een experiment en dus een kwantitatief
onderzoek
° Kennistheoretische benadering in kwalitatief onderzoek?
1. Kwalitatieve epistemologie
Kennistheorie = epistemologie = wetenschapsfilosofie
het is het antwoord op de vraag: hoe wordt kennis vergaard? wat is de waarde van wat we
weten?
het houdt een visie in op:
- de staat van de wereld bestaat er zoiets als een objectieve wereld?
- het doel van de wetenschap wat willen hiermee? wat kunnen we hiermee?
- de rol van de onderzoeker
afhankelijk van je antwoorden op deze vragen ga je op een ander doel komen (van de
wetenschap)
(overeenkomst) KWAL en KWAN psychologie hebben deels gemeenschappelijke kennistheorie:
namelijk, kennis is altijd gebaseerd op empirisch onderzoek:
- NIET: door god gegeven (= theologie)
- NIET: abstract beredeneerd (= metafysica)
- WEL: gebaseerd op empirie (= moderne wetenschap)
Verschillen tussen KWAN en KWAL psychologie kennistheorie hebben betrekking op de vraag: is
er objectieve kennis?
- KWAN kennistheorie gebaseerd op logisch positivisme
o = er bestaat WEL objectieve kennis
er bestaat een externe wereld out there die bepaald wat waar is
o onderzoek brengt ons steeds dicht bij de waarheid
wetenschap is cumulatief en leidt tot het ontdekken van de objectieve
realiteit
onderzoek als ontdekkingsreis, want die wereld out there is er al,
onderzoek moet het gwn blootleggen
o er is een groot belang van de neutrale onderzoeker
kennisproductie is onafhankelijk van de onderzoeker en zijn opvattingen
of meningen
3
, hij moet de externe wereld zo goed mogelijk proberen te vatten zonder
enige invloed in te brengen
- KWAL kennistheorie gebaseerd op (relativisme) sociaal constructivisme
o = er bestaat GEEN objectieve kennis
er bestaan hooguit verschillende/meerdere manieren om de wereld te
kennen
wij als mensen ervaren de wereld, als enige manier om de wereld te
vatten (DUS: er zit altijd een filter tussen ons en de wereld)
bv: 2 personen zullen nooit (weten dat ze) de wereld op dezelfde manier
zien of ervaren
o onderzoek kan leiden tot een waardevolle interpretatie van de werkelijkheid
MAAR niet de DE waarheid, want die gaan we nooit weten
onderzoek als bouwproject, een completer beeld van de werkelijkheid
wordt gevormd door het samenleggen van alle verschillende
interpretaties van iedereen
o in deze zin wordt er ook gesteld dat het perspectief van de onderzoeker wel telt
wij kunnen als menselijke onderzoekers niet volledig objectief zijn
de manier van onze vraagstelling en interpretaties is altijd een beetje
beïnvloed door onze eigen achtergrond
bv: in het oneindige zullen parallelle lijnen elkaar nooit raken het is een
axiome (= een aanname)
bv: meer en meer worden vrouwelijke medische problemen in de kijker
gezet, aangezien meer vrouwelijke onderzoekers een stem krijgen
o DUS: de objectieve wereld bestaat door interpretaties en aannames van mensen
Het doel van het positivisme is de waarheid kennen en weergeven, het doel van het
postmodernisme is om oftewel een perspectief te laten zien (relativisme), oftewel om
meerdere perspectieven te combineren in een dialoog (sociaal constructivisme)
Eén van de grote kritieken op het positivisme is dat de vragen die hierbij naar bovenkomen
vanuit het perspectief van de onderzoeker komt, een dominante perspectief van geprivilegieerde
mensen (rijk, wit, man, gestudeerd, democratisch …)
DUS: wat er hierbij als waarheid naar voren wordt gebracht is maar de waarheid vanuit één
perspectief
het sociaal engagement van het postmodernisme gaat aandacht proberen te geven aan de
perspectieven van minder machtige personen in deze maatschappij (+ gaat zo laten zien hoe
mensen samen de werkelijkheid kunnen veranderen, als een soort van bij-doel)
Kwalitatief perspectief:
onderzoeker kán nooit neutraal zijn want iedere persoon (= onderzoeker) is altijd vormgegeven
door, en functioneert in, een bepaald sociaal, cultureel, wetenschappelijk systeem dat richting
geeft aan:
- de interesse in en formulering van de onderzoeksvraag
- keuze van de methode van data-collectie
4
