Psychologie van individuele verschillen
Inhoudstafel:
DEEL 1: psychologie van individuele verschillen, wat en hoe? ....................................... 2
DEEL 2: psychologie van de persoonlijkheid....................................................................56
DEEL 3: psychologie van de intelligentie........................................................................ 107
Belangrijk:
° GEEN HANDBOEK, de les en de SLIDES zijn het belangrijkste
° literatuur (bijgevoegd ondersteuningsmateriaal) dient als meer informatie, is niet per se leerstof
(tenzij aangegeven)
° (VERPLICHTE) werkcolleges: 4 sessies met max 16 studenten, voorbereiding maken, schrijven
tot woensdag 21 februari 23u59
° TOETS WERKCOLLEGES: 22 mei 2024 16u TELT MEE VOOR 3/20 VOOR HET EXAMEN
° op het examen via werkcollege 3/20 verdienen, via meerkeuzevragen 15/20 verdienen en via 1
openvraag 2/20 verdienen
° EXAMEN: dinsdag 11 juni 2024
Lessenoverzicht:
° les 1: doelstelling en geschiedenis van PID
° les 2-4: methoden van onderzoek in PID
° les 5-8: voornaamste bevindingen uit psychologie van persoonlijkheid
° les 9-12: voornaamste bevindingen uit psychologie van intelligentie
° les 13: evaluatie en vragencollege
1
,Psychologie van individuele verschillen
DEEL 1: psychologie van individuele verschillen, wat en hoe?
Er bestaan grote verschillen tussen mensen, iedereen is anders qua fysiek en voorkomen
maar ook qua psychologische aspecten (mentale denken, gedragingen …)
het willen spreken over “de gemiddelde persoon” is praten over iemand die niet bestaat
als we echt menselijk gedrag, gedachten en gevoelens willen begrijpen, hebben we nood aan
een psychologie van individuele verschillen (PID)
doet onderzoek naar hoe mensen van elkaar kunnen verschillen wat betreft psychologisch
functioneren, wat hiervan de oorzaken zijn, hoe die verschillen er precies uitzien en welke
gevolgen dit heeft
PID = onderzoek naar emoties als belangrijk onderdeel van onze persoonlijkheid, van ons leven,
gevoelens kleuren ons leven, bepalen onze voor- en afkeuren en ons gedrag, spelen een
belangrijke rol in ons welzijn …
alle keuzes die we maken zijn gebaseerd op hoe we denken dat we ons daarbij zouden voelen
Emoties = reacties op gebeurtenissen die voor ons van belang zijn
veel persoonlijke verschillen in de ervaringen van emoties: sommigen zijn vaak uitgelaten en
excited terwijl anderen eerder bedrukt en somber kunnen zijn
er zijn relatief stabiele verschillen TUSSEN mensen in hoe ze zich doorgaans voelen (INTER-
INDIVIDUELE VERSCHILLEN)
+ mensen verschillen sterk in de emoties die ze ervaren van de ene situatie op de andere
MENSEN vertonen emotionele schommelingen over de tijd (INTRA-INDIVIDUELE
VERSCHILLEN)
* Uitbreiding naar andere aspecten dan emoties, bv: persoonlijkheid, gedrag, gevoelens en
gedacht, maar ook intelligentie
* PID gaat over de verschillen tussen mensen als studieobject beschrijven en verklaren (in
tegenstelling tot bv de sociale psychologie of de functieleer, die een eerdere opzoek gaan naar
algemene wetmatigheden)
2
,Psychologie van individuele verschillen
1. Doelstelling en geschiedenis
1.1. Doelstelling (en begrippenkader)
Verschillende takken uit de psychologie zijn begaan rond het ontdekken van de algemene
wetmatigheden, zoals …
- sociale psychologie: hoe is ons gedrag een functie van sociale factoren?
- functieleer: hoe werkt ons geheugen, perceptie, emoties en a ect
- biologische psychologe: hoe kunnen onze gedachten, gevoelens, en gedragingen
verklaard worden door onze biologie?
deze zoektocht naar algemene wetmatigheden is zeer belangrijk en waardevol, MAAR het
geeft niet gehele plaatje, WANT er zijn grote verschillen tussen en binnen mensen inzake ons
gedrag, prestaties, cognities, gevoelens … (bv: onze emoties)
= onderwerp van psychologie van individuele verschillen
PID = psychologie van verschillen tussen mensen doel = …
1) beschrijven
a. van verschillen: op welke vlakken verschillen mensen van elkaar/zichzelf? wat
zijn de belangrijkste verschillen?
bv: agressie, intelligentie, persoonlijkheid
er zijn eigenschappen die crucialer of belangrijker zijn, je gaat bv niet letten op
de grote van iemand zijn oorlellen als je die persoon moet beschrijven, maar bv
wel zijn lengte of haarkleur
ditzelfde kan je doen voor interne eigenschappen: hoe iemand omgaat met
emoties, hoe religieus iemand is, hoe ordelijk en liefelijk iemand is …
intelligentie
b. van verbanden tussen verschillen: met wat hangen zulke verschillen samen?
bv de invloed van zelfwaarde en agressie op gedrag, wat zou hiertussen het
verband zijn (1) met gedrag en/of (2) tussen zelfwaarde en agressie
2) verklaren
a. wat ligt aan de basis van deze verschillen?
verschillende niveaus!
genetisch? opvoeding? biologisch? cultuur? leergeschiedenis?
het gaat over natuurlijke variaties, hoe persoonlijkheid en intelligentie
voorkomen bij mensen in hun omgeving (op verschillende niveaus)
* Zijn impliciet doel is het ons gevoelig maken voor het bestaan van verschillen tussen mensen!
PID ≠ tak van psychologie die in isolatie bestaat, maar heeft implicaties voor alle
toepassingsgebieden van de psychologie:
1) organisaties, bedrijven
a. selectie/rekrutering/promotie
b. wat maakt sommige mensen betere leiders?
c. wat maakt sommige mensen gevoeliger voor burn-out? …
3
, Psychologie van individuele verschillen
2) school- en klinische psychologie
a. wat verklaart verschillen tussen
leerlingen in schools presteren
b. (hoe) kunnen we minder presterende
studenten helpen?
c. wat onderscheidt goed van minder goed
functionerende individuen?
d. wat maakt mensen kwetsbaar of
veerkrachtig?
illustratie COVID
3) theorie en onderzoek
a. alle zaken onderzoeken en expliciet aandacht aan besteden (hoe mensen van
elkaar verschillen)
1.1.1. Wat?
1.1.1.1. Beschrijven van verschillen
Dit impliceert een vergelijking:
- (vooral) tussen mensen: tussen individuen, tussen mannen en vrouwen, tussen
groepen..
- (in mindere mate) binnen mensen: over de tijd, in verschillende situaties
Algemene psychologie: algemene wetten meerdere soorten verschillen mogelijk …
Tussen INDIVIDUEN: interindividuele verschillen
- hoe gaat de ene persoon reageren in vergelijking met
een ander persoon
- essentie: hoe emotioneel ze zijn in het algemeen,
maar ook hoe ze verschillen in hoe ze verschillen als
je hen vraagt om zich te focussen op hun emoties
- nu juist geïnteresseerd in de verschillen tussen
mensen
o DUS: de kolommen, ipv de marginale gemiddeldes (waar ze bv wel in
geïnteresseerd zijn in de algemene psychologie)
- VOORBEELD: je gaat mensen emotioneel maken, door bv een filmpje te laten zien en
dan ga je hen verdelen in 2 groepen
o conditie 1: vragen om niks speciaals te doen
o conditie 2: vragen om zichzelf af te leiden van (niet te focussen op) hun emoties
o conditie 3: vragen om zich te focussen op hun emoties en gevoelens
4
Inhoudstafel:
DEEL 1: psychologie van individuele verschillen, wat en hoe? ....................................... 2
DEEL 2: psychologie van de persoonlijkheid....................................................................56
DEEL 3: psychologie van de intelligentie........................................................................ 107
Belangrijk:
° GEEN HANDBOEK, de les en de SLIDES zijn het belangrijkste
° literatuur (bijgevoegd ondersteuningsmateriaal) dient als meer informatie, is niet per se leerstof
(tenzij aangegeven)
° (VERPLICHTE) werkcolleges: 4 sessies met max 16 studenten, voorbereiding maken, schrijven
tot woensdag 21 februari 23u59
° TOETS WERKCOLLEGES: 22 mei 2024 16u TELT MEE VOOR 3/20 VOOR HET EXAMEN
° op het examen via werkcollege 3/20 verdienen, via meerkeuzevragen 15/20 verdienen en via 1
openvraag 2/20 verdienen
° EXAMEN: dinsdag 11 juni 2024
Lessenoverzicht:
° les 1: doelstelling en geschiedenis van PID
° les 2-4: methoden van onderzoek in PID
° les 5-8: voornaamste bevindingen uit psychologie van persoonlijkheid
° les 9-12: voornaamste bevindingen uit psychologie van intelligentie
° les 13: evaluatie en vragencollege
1
,Psychologie van individuele verschillen
DEEL 1: psychologie van individuele verschillen, wat en hoe?
Er bestaan grote verschillen tussen mensen, iedereen is anders qua fysiek en voorkomen
maar ook qua psychologische aspecten (mentale denken, gedragingen …)
het willen spreken over “de gemiddelde persoon” is praten over iemand die niet bestaat
als we echt menselijk gedrag, gedachten en gevoelens willen begrijpen, hebben we nood aan
een psychologie van individuele verschillen (PID)
doet onderzoek naar hoe mensen van elkaar kunnen verschillen wat betreft psychologisch
functioneren, wat hiervan de oorzaken zijn, hoe die verschillen er precies uitzien en welke
gevolgen dit heeft
PID = onderzoek naar emoties als belangrijk onderdeel van onze persoonlijkheid, van ons leven,
gevoelens kleuren ons leven, bepalen onze voor- en afkeuren en ons gedrag, spelen een
belangrijke rol in ons welzijn …
alle keuzes die we maken zijn gebaseerd op hoe we denken dat we ons daarbij zouden voelen
Emoties = reacties op gebeurtenissen die voor ons van belang zijn
veel persoonlijke verschillen in de ervaringen van emoties: sommigen zijn vaak uitgelaten en
excited terwijl anderen eerder bedrukt en somber kunnen zijn
er zijn relatief stabiele verschillen TUSSEN mensen in hoe ze zich doorgaans voelen (INTER-
INDIVIDUELE VERSCHILLEN)
+ mensen verschillen sterk in de emoties die ze ervaren van de ene situatie op de andere
MENSEN vertonen emotionele schommelingen over de tijd (INTRA-INDIVIDUELE
VERSCHILLEN)
* Uitbreiding naar andere aspecten dan emoties, bv: persoonlijkheid, gedrag, gevoelens en
gedacht, maar ook intelligentie
* PID gaat over de verschillen tussen mensen als studieobject beschrijven en verklaren (in
tegenstelling tot bv de sociale psychologie of de functieleer, die een eerdere opzoek gaan naar
algemene wetmatigheden)
2
,Psychologie van individuele verschillen
1. Doelstelling en geschiedenis
1.1. Doelstelling (en begrippenkader)
Verschillende takken uit de psychologie zijn begaan rond het ontdekken van de algemene
wetmatigheden, zoals …
- sociale psychologie: hoe is ons gedrag een functie van sociale factoren?
- functieleer: hoe werkt ons geheugen, perceptie, emoties en a ect
- biologische psychologe: hoe kunnen onze gedachten, gevoelens, en gedragingen
verklaard worden door onze biologie?
deze zoektocht naar algemene wetmatigheden is zeer belangrijk en waardevol, MAAR het
geeft niet gehele plaatje, WANT er zijn grote verschillen tussen en binnen mensen inzake ons
gedrag, prestaties, cognities, gevoelens … (bv: onze emoties)
= onderwerp van psychologie van individuele verschillen
PID = psychologie van verschillen tussen mensen doel = …
1) beschrijven
a. van verschillen: op welke vlakken verschillen mensen van elkaar/zichzelf? wat
zijn de belangrijkste verschillen?
bv: agressie, intelligentie, persoonlijkheid
er zijn eigenschappen die crucialer of belangrijker zijn, je gaat bv niet letten op
de grote van iemand zijn oorlellen als je die persoon moet beschrijven, maar bv
wel zijn lengte of haarkleur
ditzelfde kan je doen voor interne eigenschappen: hoe iemand omgaat met
emoties, hoe religieus iemand is, hoe ordelijk en liefelijk iemand is …
intelligentie
b. van verbanden tussen verschillen: met wat hangen zulke verschillen samen?
bv de invloed van zelfwaarde en agressie op gedrag, wat zou hiertussen het
verband zijn (1) met gedrag en/of (2) tussen zelfwaarde en agressie
2) verklaren
a. wat ligt aan de basis van deze verschillen?
verschillende niveaus!
genetisch? opvoeding? biologisch? cultuur? leergeschiedenis?
het gaat over natuurlijke variaties, hoe persoonlijkheid en intelligentie
voorkomen bij mensen in hun omgeving (op verschillende niveaus)
* Zijn impliciet doel is het ons gevoelig maken voor het bestaan van verschillen tussen mensen!
PID ≠ tak van psychologie die in isolatie bestaat, maar heeft implicaties voor alle
toepassingsgebieden van de psychologie:
1) organisaties, bedrijven
a. selectie/rekrutering/promotie
b. wat maakt sommige mensen betere leiders?
c. wat maakt sommige mensen gevoeliger voor burn-out? …
3
, Psychologie van individuele verschillen
2) school- en klinische psychologie
a. wat verklaart verschillen tussen
leerlingen in schools presteren
b. (hoe) kunnen we minder presterende
studenten helpen?
c. wat onderscheidt goed van minder goed
functionerende individuen?
d. wat maakt mensen kwetsbaar of
veerkrachtig?
illustratie COVID
3) theorie en onderzoek
a. alle zaken onderzoeken en expliciet aandacht aan besteden (hoe mensen van
elkaar verschillen)
1.1.1. Wat?
1.1.1.1. Beschrijven van verschillen
Dit impliceert een vergelijking:
- (vooral) tussen mensen: tussen individuen, tussen mannen en vrouwen, tussen
groepen..
- (in mindere mate) binnen mensen: over de tijd, in verschillende situaties
Algemene psychologie: algemene wetten meerdere soorten verschillen mogelijk …
Tussen INDIVIDUEN: interindividuele verschillen
- hoe gaat de ene persoon reageren in vergelijking met
een ander persoon
- essentie: hoe emotioneel ze zijn in het algemeen,
maar ook hoe ze verschillen in hoe ze verschillen als
je hen vraagt om zich te focussen op hun emoties
- nu juist geïnteresseerd in de verschillen tussen
mensen
o DUS: de kolommen, ipv de marginale gemiddeldes (waar ze bv wel in
geïnteresseerd zijn in de algemene psychologie)
- VOORBEELD: je gaat mensen emotioneel maken, door bv een filmpje te laten zien en
dan ga je hen verdelen in 2 groepen
o conditie 1: vragen om niks speciaals te doen
o conditie 2: vragen om zichzelf af te leiden van (niet te focussen op) hun emoties
o conditie 3: vragen om zich te focussen op hun emoties en gevoelens
4
