MEDISCHE CRIMINALISTIEK 2024
MODULE 1 – INLEIDING, BASISBEGRIPPEN
DEFINITIE
Medische criminalistiek = toepassing van alle wetenschappen die kunnen worden aangewend bij het
achterhalen van de waarheid en gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
- Wetenschap: wetenschappelijke en juridische waarheid
- Gerechtelijke doeleinden: enkel en alleen om de waarheid te achterhalen. Steeds rekening
houden met de eindcausaliteit.
o bv. drugsdood: NIET ‘het heeft geen zin meer voor de man want hij is dood’
WEL voor het opsporen van nieuwe drugs en voor de toekomst
Medische criminalistiek is een element van de bredere vorm, nl. de forensische wetenschappen.
FORENSISCHE WETENSCHAPPEN VS. CRIMINALISTIEK
Forensische wetenschappen = de overkoepelende term, het deel van wetenschappen gebruikt om
juridische vragen te beantwoorden.
- Breder domein dan de criminalistiek omdat ze niet alleen natuurwetenschappelijke zaken
bestudeert, maar ook andere zaken zoals de rechtspsychologie.
Definitie criminalistiek = het geheel van wetenschappelijke disciplines en technieken die sporen
bestuderen die tijdens het gerechtelijk onderzoek worden aangetroffen en nuttig zijn om een misdrijf
op te lossen.
➔ Focust zich op sporenonderzoek
➔ Wanneer het niet natuurwetenschappelijk is, behoort het niet tot de medische criminalistiek
(vb. forensische boekhouding, het onderzoek in grote bedrijven naar zwart geld)
➔ Natuurwetenschappelijk deel van de forensische wetenschappen
In Amerika legt met de nadruk op de processen van de criminalistiek, in het Duits systeem zal men
criminele activiteiten op te sporen en zoeken naar de waarheid daarachter.
CRIMINALISTIEK = FORENSISCHE TECHNISCH ONDERZOEK
Er wordt altijd geprobeerd in een breder kader te werken: ballistisch deskundigen, …
= samenwerking in brede groep en dit doen ten behoeve van strafrechtelijk onderzoek.
- Ontwikkelen en aanwenden van natuurwetenschappelijke en technische methoden en
technieken
- Om sporen van misdrijven te analyseren, interpreteren en te identificeren
1
, Criminalistiek … objectiviteit
Vs.
Getuigen … subjectiviteit
Hoofddoel criminalistiek/forensisch onderzoek: terug redeneren naar het verleden → van de sporen
terug naar de actie d.m.v. forensisch bewijsmateriaal.
➔ Het hoofddoel is eveneens om door middel van wetenschappelijk sporenonderzoek een
unieke gebeurtenis te reconstrueren: hoe hebben de feiten zich afgespeeld?
o Wie, wat, waar, wanneer, waarmee en waarom?
o Op basis van physical evidence, sporen die in het hier en nu aanwezig zijn, uitspraak
doen over iets dat op een andere plaats/tijdstip is gebeurd en zo terug redeneren!
➔ Wat is de bewijswaarde daarvan? Wil dit zeggen dat de persoon in contact
gekomen is met de andere persoon omwille van haren die gevonden
worden, of hebben beide jassen gewoon naast elkaar gehangen en is er
daardoor een contact van DNA geweest.
o Belang van de waarnemer = crime scene officer
▪ Herkenner van relevante sporen (physical evidence)
➔ Mannen in de witte pakken.
Medische criminalistiek = subdomein criminalistiek te maken met het medische, biologische.
➔ DNA-analyse, haaranalyse, bloedspoortpatroon analyse, leeftijd schatting levende personen,
forensische antropologie, forensische geneeskunde/pathologie, toxicologie
➔ Andere subdomeinen criminalistiek: fysisch/chemisch, microsporen, verdovende middelen,
digitale technologie en biometrie, wapens, munitie, interdisciplinair onderzoek, forensische
statistiek
➔ Sporenonderzoek, medisch onderzoek en tactisch onderzoek → 3 pijlers proberen samen
waarheid te vinden
o 4de pijler: digitale sporen
HISTORIEK FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
VOOR 17E EEUW: FORENSISCHE WETENSCHAPPEN BESTONDEN NIET ECHT, DE SCHULD
WERD BEPAALD OP BASIS VAN MARTELING
250 BC: Griekse arts ERASISTRATUS ontdekt dat hartritme stijgt bij liegen => eerste leugendetector
test… → functie van het lichaam bekijken. Wanneer iemand liegt = hartritme stijgt, zweten,… het
autonome zenuwstelsel heeft invloed op de vragen die gesteld worden.
- Autopsies
- Vivisectie op criminelen
2
,1235: SUNG TZU (vroege middeleeuwen)
- = Chinese auteur, ‘wat kan er gebeuren op een crime scene?’
- In China stond men veel verder
- Op wetenschappelijke manier nagedacht over sporen
- Eerste juiste wetenschappelijke vaststellingen
1248: Hsi Duan Yu (the washing away of wrongs) → baanbrekend boek van Sung Tzu
- Adviezen voor medicolegaal onderzoek/instructies voor post-mortem onderzoek
- Herkennen van verdrinking & brandlijken (al dood voor verdrinking/brand?)
- Herkennen van wurging
- Entimologie: insecten werden gebruikt om te weten hoe lang een lichaam al dood was…
=> bv. sikkelmoord: iedereen moest zijn sikkel laten zien, daarna gingen alle vliegen op de
sikkel van de dader zitten door minieme overgebleven restjes bloed
1302: Bartolomeo Da Varagnana
- Eerste autopsie voor gerechtelijke doeleinden in Europa
1590: ontstaan microscoop
VANAF 17E EEUW: STEEDS GROTERE INVLOED VAN DE WETENSCHAP BIJ MISDRIJVEN
Anton VAN LEEUWENHOEK (1632-1723)
- Zelf gefabriceerde microscoop
- Pionierswerk voor de celbiologie en microbiologie
- Microscoop ontdekt
1686: Marcello MALPIGHI
- Arts uit Bologna
- Gebruikt microscoop voor studie menselijk lichaam
- Beschrijft smaakpapillen/vingerafdrukken*
*ontdekking vingerafdrukken (17e eeuw) maar de link werd niet gelegd met identificatie van
personen → relevantie van vingerafdrukken kwam pas later
Mathieu ORFILA (1814)
Vanaf 18e eeuw: technieken om toxische stoffen op te sporen.
- Grondlegger forensische toxicologie → er heerste toen een grote angst in de maatschappij
om vergiftigd te worden
- Opsporen arsenicum
- Arscinic: stof die heel traag werkt
- The Marsch Test (1936)
3
, Alphonse BERTILLON (1879)
- Bertillonage/antropometrie = systeem om verdachte misdadigers te onderscheiden gebruik
makend van afmetingen lichaam en vorm
- Vader antropometrie
o Systeem om personen te onderscheiden gebruik makend van afmetingen lichaam en
vorm
o Lengte hoofd, breedte hoofd, lengte middenvinger, lengte linker voet, lengte van de
onderarm
o Mug shots
o Fotografie crime scene
o Vingerafdrukken
➔ Schandaal in 1903: twee gevangenen met dezelfde naam, ‘Will West’, konden ook niet
a.d.h.v. antropometrie worden onderscheiden => verkeerde persoon werd bestraft, hierdoor
kwam er een eind aan het gebruik van antropometrie voor identificatie
o Hierdoor overgegaan tot vingersporenonderzoek
➔ Antropometrie is gebaseerd op de bevindingen van L. A. QUETELET (1796 – 1874)
o Kans dat twee personen dezelfde lengte hebben is ¼
o Hoe meer parameters, hoe kleiner de kans op gelijkenis
o Quetelet: wiskundige, statisticus, BMI
➔ OOK: handschriftanalyse, galvanoplastiek voor preservatie van voetafdrukken/impressie,
ballistische wetenschappen
o Actief op verschillende niveaus bij sporenonderzoek
Alfred DREYFUS (1859 – 1935)
- Joods-Franse officier, beschuldigd van spionage
- Door valse verklaringen en documenten o.b.v. handschrift
o Bertillon deed handschriftanalyse (1894) = FOUT
- 1895: veroordeeld tot levenslang, 1899: vrijspraak
Galton (1822-1911) (zie les vingerafdrukken)
- Fingerprints
Karl LANDSTEINER (1901)
- 1901: Ontdekking ABO – bloedgroepen (zo bepaalde individuen uitsluiten, bestaat vandaag
niet meer)
- 1930: Nobelprijs geneeskunde
- 1940: Ontdekking resusfactor
Leone LATTES (1887 – 1954)
- Ontwikkelde procedure om een bloedgroep te bepalen van een opgedroogde bloedvlek
4
MODULE 1 – INLEIDING, BASISBEGRIPPEN
DEFINITIE
Medische criminalistiek = toepassing van alle wetenschappen die kunnen worden aangewend bij het
achterhalen van de waarheid en gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
- Wetenschap: wetenschappelijke en juridische waarheid
- Gerechtelijke doeleinden: enkel en alleen om de waarheid te achterhalen. Steeds rekening
houden met de eindcausaliteit.
o bv. drugsdood: NIET ‘het heeft geen zin meer voor de man want hij is dood’
WEL voor het opsporen van nieuwe drugs en voor de toekomst
Medische criminalistiek is een element van de bredere vorm, nl. de forensische wetenschappen.
FORENSISCHE WETENSCHAPPEN VS. CRIMINALISTIEK
Forensische wetenschappen = de overkoepelende term, het deel van wetenschappen gebruikt om
juridische vragen te beantwoorden.
- Breder domein dan de criminalistiek omdat ze niet alleen natuurwetenschappelijke zaken
bestudeert, maar ook andere zaken zoals de rechtspsychologie.
Definitie criminalistiek = het geheel van wetenschappelijke disciplines en technieken die sporen
bestuderen die tijdens het gerechtelijk onderzoek worden aangetroffen en nuttig zijn om een misdrijf
op te lossen.
➔ Focust zich op sporenonderzoek
➔ Wanneer het niet natuurwetenschappelijk is, behoort het niet tot de medische criminalistiek
(vb. forensische boekhouding, het onderzoek in grote bedrijven naar zwart geld)
➔ Natuurwetenschappelijk deel van de forensische wetenschappen
In Amerika legt met de nadruk op de processen van de criminalistiek, in het Duits systeem zal men
criminele activiteiten op te sporen en zoeken naar de waarheid daarachter.
CRIMINALISTIEK = FORENSISCHE TECHNISCH ONDERZOEK
Er wordt altijd geprobeerd in een breder kader te werken: ballistisch deskundigen, …
= samenwerking in brede groep en dit doen ten behoeve van strafrechtelijk onderzoek.
- Ontwikkelen en aanwenden van natuurwetenschappelijke en technische methoden en
technieken
- Om sporen van misdrijven te analyseren, interpreteren en te identificeren
1
, Criminalistiek … objectiviteit
Vs.
Getuigen … subjectiviteit
Hoofddoel criminalistiek/forensisch onderzoek: terug redeneren naar het verleden → van de sporen
terug naar de actie d.m.v. forensisch bewijsmateriaal.
➔ Het hoofddoel is eveneens om door middel van wetenschappelijk sporenonderzoek een
unieke gebeurtenis te reconstrueren: hoe hebben de feiten zich afgespeeld?
o Wie, wat, waar, wanneer, waarmee en waarom?
o Op basis van physical evidence, sporen die in het hier en nu aanwezig zijn, uitspraak
doen over iets dat op een andere plaats/tijdstip is gebeurd en zo terug redeneren!
➔ Wat is de bewijswaarde daarvan? Wil dit zeggen dat de persoon in contact
gekomen is met de andere persoon omwille van haren die gevonden
worden, of hebben beide jassen gewoon naast elkaar gehangen en is er
daardoor een contact van DNA geweest.
o Belang van de waarnemer = crime scene officer
▪ Herkenner van relevante sporen (physical evidence)
➔ Mannen in de witte pakken.
Medische criminalistiek = subdomein criminalistiek te maken met het medische, biologische.
➔ DNA-analyse, haaranalyse, bloedspoortpatroon analyse, leeftijd schatting levende personen,
forensische antropologie, forensische geneeskunde/pathologie, toxicologie
➔ Andere subdomeinen criminalistiek: fysisch/chemisch, microsporen, verdovende middelen,
digitale technologie en biometrie, wapens, munitie, interdisciplinair onderzoek, forensische
statistiek
➔ Sporenonderzoek, medisch onderzoek en tactisch onderzoek → 3 pijlers proberen samen
waarheid te vinden
o 4de pijler: digitale sporen
HISTORIEK FORENSISCHE WETENSCHAPPEN
VOOR 17E EEUW: FORENSISCHE WETENSCHAPPEN BESTONDEN NIET ECHT, DE SCHULD
WERD BEPAALD OP BASIS VAN MARTELING
250 BC: Griekse arts ERASISTRATUS ontdekt dat hartritme stijgt bij liegen => eerste leugendetector
test… → functie van het lichaam bekijken. Wanneer iemand liegt = hartritme stijgt, zweten,… het
autonome zenuwstelsel heeft invloed op de vragen die gesteld worden.
- Autopsies
- Vivisectie op criminelen
2
,1235: SUNG TZU (vroege middeleeuwen)
- = Chinese auteur, ‘wat kan er gebeuren op een crime scene?’
- In China stond men veel verder
- Op wetenschappelijke manier nagedacht over sporen
- Eerste juiste wetenschappelijke vaststellingen
1248: Hsi Duan Yu (the washing away of wrongs) → baanbrekend boek van Sung Tzu
- Adviezen voor medicolegaal onderzoek/instructies voor post-mortem onderzoek
- Herkennen van verdrinking & brandlijken (al dood voor verdrinking/brand?)
- Herkennen van wurging
- Entimologie: insecten werden gebruikt om te weten hoe lang een lichaam al dood was…
=> bv. sikkelmoord: iedereen moest zijn sikkel laten zien, daarna gingen alle vliegen op de
sikkel van de dader zitten door minieme overgebleven restjes bloed
1302: Bartolomeo Da Varagnana
- Eerste autopsie voor gerechtelijke doeleinden in Europa
1590: ontstaan microscoop
VANAF 17E EEUW: STEEDS GROTERE INVLOED VAN DE WETENSCHAP BIJ MISDRIJVEN
Anton VAN LEEUWENHOEK (1632-1723)
- Zelf gefabriceerde microscoop
- Pionierswerk voor de celbiologie en microbiologie
- Microscoop ontdekt
1686: Marcello MALPIGHI
- Arts uit Bologna
- Gebruikt microscoop voor studie menselijk lichaam
- Beschrijft smaakpapillen/vingerafdrukken*
*ontdekking vingerafdrukken (17e eeuw) maar de link werd niet gelegd met identificatie van
personen → relevantie van vingerafdrukken kwam pas later
Mathieu ORFILA (1814)
Vanaf 18e eeuw: technieken om toxische stoffen op te sporen.
- Grondlegger forensische toxicologie → er heerste toen een grote angst in de maatschappij
om vergiftigd te worden
- Opsporen arsenicum
- Arscinic: stof die heel traag werkt
- The Marsch Test (1936)
3
, Alphonse BERTILLON (1879)
- Bertillonage/antropometrie = systeem om verdachte misdadigers te onderscheiden gebruik
makend van afmetingen lichaam en vorm
- Vader antropometrie
o Systeem om personen te onderscheiden gebruik makend van afmetingen lichaam en
vorm
o Lengte hoofd, breedte hoofd, lengte middenvinger, lengte linker voet, lengte van de
onderarm
o Mug shots
o Fotografie crime scene
o Vingerafdrukken
➔ Schandaal in 1903: twee gevangenen met dezelfde naam, ‘Will West’, konden ook niet
a.d.h.v. antropometrie worden onderscheiden => verkeerde persoon werd bestraft, hierdoor
kwam er een eind aan het gebruik van antropometrie voor identificatie
o Hierdoor overgegaan tot vingersporenonderzoek
➔ Antropometrie is gebaseerd op de bevindingen van L. A. QUETELET (1796 – 1874)
o Kans dat twee personen dezelfde lengte hebben is ¼
o Hoe meer parameters, hoe kleiner de kans op gelijkenis
o Quetelet: wiskundige, statisticus, BMI
➔ OOK: handschriftanalyse, galvanoplastiek voor preservatie van voetafdrukken/impressie,
ballistische wetenschappen
o Actief op verschillende niveaus bij sporenonderzoek
Alfred DREYFUS (1859 – 1935)
- Joods-Franse officier, beschuldigd van spionage
- Door valse verklaringen en documenten o.b.v. handschrift
o Bertillon deed handschriftanalyse (1894) = FOUT
- 1895: veroordeeld tot levenslang, 1899: vrijspraak
Galton (1822-1911) (zie les vingerafdrukken)
- Fingerprints
Karl LANDSTEINER (1901)
- 1901: Ontdekking ABO – bloedgroepen (zo bepaalde individuen uitsluiten, bestaat vandaag
niet meer)
- 1930: Nobelprijs geneeskunde
- 1940: Ontdekking resusfactor
Leone LATTES (1887 – 1954)
- Ontwikkelde procedure om een bloedgroep te bepalen van een opgedroogde bloedvlek
4
