Cultuurgeschiedenis
MAP 1
Inleiding en overzicht
Cultuurgeschiedenis
= specifiek gebied binnen de geschiedenisbeschrijving, waarbij gegevens uit diverse gebieden van
de cultuur worden samengebracht in een gemeenschappelijk verband.
Architectuur
Bebouwde omgeving in verband met individu in zijn/haar maatschappelijke context
DUS: link leggen tussen hoe het individu is, dit weerspiegelt zien in de ruimte, dat dan
vervolgens wordt weergegeven in kunst
Otto Wagner, psychiatrische instelling Am Steinhof (1901 – 1909)
= belangrijk voorbeeld van modernistische architectuur toegepast op de psychiatrische instelling
• Revolutionair: nieuwe denkwijze over psychiatrie
o Is een patiënt (ziekte) & geen zonde
o Moet kunnen geplaatst worden in “geordende maatschappij”
• Trekt men door naar architectuur:
o Slaapzaal & ontspanningsruimte: hygiënisch, luchtig, geordend, controleerbaar, …
Deze architecturale compositie kan ons veel leren over opvatting van:
1. Psychiatrie: het gaat over hygiëne, controle, decriminalisering, ordening, … (slaapzaal)
2. Patiënt: is geen gevangene of misdadiger
3. ‘Gezonde maatschappij’ = niet verborgen, maar hygiënisch & gecontroleerd verzamelnaam voor
-
= Literatuur die een
De imaginaire ruimte: Antoine Watteau, Les plaisirs du bal (1715 – 1717) idyllisch , ongenept a
= representatief voorbeeld van de rococo schilderkunst, sluit aan bij thema van ‘pastorale unedig landleven
literatuur’, op dat moment heel populair in adellijke kringen oproept
• Architectuur: eclectisch → afbakening bekende &
onbekende wereld
o Bekende: paleis, park, koets, …
o Onbekende: opvullen adhv verbeelding (literaire)
→ hier: pastoraal leven: herders, landelijk leven, …
• Architectuur hier: afbakening tss landschap & voorplan
Typische bezigheid van adel toen
1
.
o Gewelf is weergave van de verbeelding
①
Cultuurgeschiedenis <3
au
Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 1
, De cultuur van de barok
e
17 e: opkomst van de barok
=
woelig onrustig
,
e e
> 16 & 17 E = heel turbulente eeuwen
W S
Godsdienstoorlogen gevolgen van ontdekkingsreizen revolutionaire ontwikkelingen
4
Tussen protestantisme in wiskunde, wetenschap,
& katholieken architectuur, filosofie & kunst
Politiek vlak:
• Spanje & Frankrijk: ontwikkeling vh vorstelijk absolutisme = vorst heeft zo goed als alle
politieke macht in politiek < kunst
• Noordelijke Nederlanden: ontwikkeling ve burgerlijke cultuur te zien dat
7
burgen Central
staat ipv de
koning
e
Verder was de 17 E een bloeiperiode op vlak van kunst & literatuur, vooral op vlak van toneel
Hoe belichaamt de (schilder)kunst de cultuur van de barok?
“Kunnen we de werkelijkheid wel kennen of worden we onvermijdelijk bedrogen door onze
wilden mur Rechtstreeks contact met zintuigen?”
de herh die er nog moet +s staan
·
god ipv
Protestantse landen: barok een zaak van burgerij → veel minder monumentaal, soberder &
minder abundant overvloedig
=
• Noordelijke Nederlanden: Rembrandt & Hals + genre van stilleven met extreme realisme
kent hoogtepunt
• Italië: Carracci & Caravaggio → hebben grote invloed op ontwikkeling van de stijl
o Rubens wordt ook beïnvloed door hen
• Spanje: Spaans realisme → verschilt van kunstenaar tot kunstenaar
o Duistere, spirituele mystieke & macabere barok
= behorend bij ster vld dood
Centraal: illusie
Uit zich in: trompe-l’oeil & streven naar radicale natuurgetrouwheid
→ beelden konden mensen overtuigen: werden gebruikt bij religieuze zaak
Algemene kenmerken barok:
• Sterke natuurgetrouwheid
• Vastleggen vh dramatische moment (paradox van beweeglijkheid & geladen
theatraliteit)
• Licht-schaduwcontrast = chiaroscuro
> Velazquez werken Sluiten hier bij aan
proces v voorstellingen v voor Stellingen
‘Het leven is een droom’ – Pedro Calderón de la Barca, 1635
· . .
beelden nooit naar een werkelijkheid buiten
= toneelstuk over werkelijkheid & droom, over zinsbegoocheling & kennis, over de vraag of we beelden verwijzen
überhaupt onszelf wel kunnen helpen W
hofdames .
lijkt door de ogen v Koning,
.
in drama van Calderon staat relatie tussen illusie en realiteit centraal hij wordt geschilderd door
hun
-
Velarquez zelf, wensen
weerspiegeling hofdames
a t
hijhen toe
Cultuurgeschiedenis <3 Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 2
, “Een Poolse prins, Segismundo, wordt door zijn vader opgesloten. Die had in de sterren gelezen dat
zijn zoon een tiran zou worden. Segismundo mag voor 1 dag koning zijn en wordt uit de kerker
bevrijdt door middel van een slaapdrank. Zoals voorspelt gedraagt de zoon zich wreed. Zijn vader
beslist hem opnieuw te drogeren en op te sluiten. Wanneer Segismundo wakker wordt vertelt zijn
bewaker dat alles maar een droom was…”
‘wat is het leven? Een hartstocht. Wat is het leven? Een illusie, een schaduw, een fictie, en het
hoogste goed is slechts klein, want heel het leven is slechts een droom, en dromen zijn niets dan
dromen.’ – 2e acht van toneelstuk, Segismundo
Caravaggio, Narcissus, 1597-1599, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Rome
• Ingehouden beweging: perfecte spankracht tussen dynamiek &
psychologische fixatie van Narcissus die opgaat in spiegelbeeld
• Vatten van meest dramatische moment: volgens mythe zal Narcissus
verdrinken in zn spiegelbeeld
Caravaggio, Avondmaal te Emmaüs, 1606, Milaan
Peter- Paul Rubens, De kruising (1610) & De kruisafneming (1611), Kathedraal van Antwerpen
• Dynamische & abundante barok: te zien via chiaroscuro
Wordt nog eens versterkt door Overbelichting van Jezus lichaam vormt
gelaatsuitdrukkingen & overdreven diagonaal in middenpanelen = dynamiek
musculatuur, ook goed gekozen moment à +
oprichting van kruis Zorgt voor dynamische voorstelling
Vragen bij schilderijen:
- Hoe gaat schilder om met licht & schaduw? (opzoek naar contrasten)
- Waarom wordt dit moment weergegeven en waarom prikkelt dit de verbeelding van de kijker?
- Hoe wordt dynamiek gecreëerd? Ambulant zoals bij Rubens of heel minimalistisch als bij
Carravagio?
- Hoe worden kleur, gelaatsuitdrukking, … afgebeeld?
- Hoe wordt met illusie gespeeld? (stilleven)
Cultuurgeschiedenis <3
de new
Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 3
MAP 1
Inleiding en overzicht
Cultuurgeschiedenis
= specifiek gebied binnen de geschiedenisbeschrijving, waarbij gegevens uit diverse gebieden van
de cultuur worden samengebracht in een gemeenschappelijk verband.
Architectuur
Bebouwde omgeving in verband met individu in zijn/haar maatschappelijke context
DUS: link leggen tussen hoe het individu is, dit weerspiegelt zien in de ruimte, dat dan
vervolgens wordt weergegeven in kunst
Otto Wagner, psychiatrische instelling Am Steinhof (1901 – 1909)
= belangrijk voorbeeld van modernistische architectuur toegepast op de psychiatrische instelling
• Revolutionair: nieuwe denkwijze over psychiatrie
o Is een patiënt (ziekte) & geen zonde
o Moet kunnen geplaatst worden in “geordende maatschappij”
• Trekt men door naar architectuur:
o Slaapzaal & ontspanningsruimte: hygiënisch, luchtig, geordend, controleerbaar, …
Deze architecturale compositie kan ons veel leren over opvatting van:
1. Psychiatrie: het gaat over hygiëne, controle, decriminalisering, ordening, … (slaapzaal)
2. Patiënt: is geen gevangene of misdadiger
3. ‘Gezonde maatschappij’ = niet verborgen, maar hygiënisch & gecontroleerd verzamelnaam voor
-
= Literatuur die een
De imaginaire ruimte: Antoine Watteau, Les plaisirs du bal (1715 – 1717) idyllisch , ongenept a
= representatief voorbeeld van de rococo schilderkunst, sluit aan bij thema van ‘pastorale unedig landleven
literatuur’, op dat moment heel populair in adellijke kringen oproept
• Architectuur: eclectisch → afbakening bekende &
onbekende wereld
o Bekende: paleis, park, koets, …
o Onbekende: opvullen adhv verbeelding (literaire)
→ hier: pastoraal leven: herders, landelijk leven, …
• Architectuur hier: afbakening tss landschap & voorplan
Typische bezigheid van adel toen
1
.
o Gewelf is weergave van de verbeelding
①
Cultuurgeschiedenis <3
au
Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 1
, De cultuur van de barok
e
17 e: opkomst van de barok
=
woelig onrustig
,
e e
> 16 & 17 E = heel turbulente eeuwen
W S
Godsdienstoorlogen gevolgen van ontdekkingsreizen revolutionaire ontwikkelingen
4
Tussen protestantisme in wiskunde, wetenschap,
& katholieken architectuur, filosofie & kunst
Politiek vlak:
• Spanje & Frankrijk: ontwikkeling vh vorstelijk absolutisme = vorst heeft zo goed als alle
politieke macht in politiek < kunst
• Noordelijke Nederlanden: ontwikkeling ve burgerlijke cultuur te zien dat
7
burgen Central
staat ipv de
koning
e
Verder was de 17 E een bloeiperiode op vlak van kunst & literatuur, vooral op vlak van toneel
Hoe belichaamt de (schilder)kunst de cultuur van de barok?
“Kunnen we de werkelijkheid wel kennen of worden we onvermijdelijk bedrogen door onze
wilden mur Rechtstreeks contact met zintuigen?”
de herh die er nog moet +s staan
·
god ipv
Protestantse landen: barok een zaak van burgerij → veel minder monumentaal, soberder &
minder abundant overvloedig
=
• Noordelijke Nederlanden: Rembrandt & Hals + genre van stilleven met extreme realisme
kent hoogtepunt
• Italië: Carracci & Caravaggio → hebben grote invloed op ontwikkeling van de stijl
o Rubens wordt ook beïnvloed door hen
• Spanje: Spaans realisme → verschilt van kunstenaar tot kunstenaar
o Duistere, spirituele mystieke & macabere barok
= behorend bij ster vld dood
Centraal: illusie
Uit zich in: trompe-l’oeil & streven naar radicale natuurgetrouwheid
→ beelden konden mensen overtuigen: werden gebruikt bij religieuze zaak
Algemene kenmerken barok:
• Sterke natuurgetrouwheid
• Vastleggen vh dramatische moment (paradox van beweeglijkheid & geladen
theatraliteit)
• Licht-schaduwcontrast = chiaroscuro
> Velazquez werken Sluiten hier bij aan
proces v voorstellingen v voor Stellingen
‘Het leven is een droom’ – Pedro Calderón de la Barca, 1635
· . .
beelden nooit naar een werkelijkheid buiten
= toneelstuk over werkelijkheid & droom, over zinsbegoocheling & kennis, over de vraag of we beelden verwijzen
überhaupt onszelf wel kunnen helpen W
hofdames .
lijkt door de ogen v Koning,
.
in drama van Calderon staat relatie tussen illusie en realiteit centraal hij wordt geschilderd door
hun
-
Velarquez zelf, wensen
weerspiegeling hofdames
a t
hijhen toe
Cultuurgeschiedenis <3 Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 2
, “Een Poolse prins, Segismundo, wordt door zijn vader opgesloten. Die had in de sterren gelezen dat
zijn zoon een tiran zou worden. Segismundo mag voor 1 dag koning zijn en wordt uit de kerker
bevrijdt door middel van een slaapdrank. Zoals voorspelt gedraagt de zoon zich wreed. Zijn vader
beslist hem opnieuw te drogeren en op te sluiten. Wanneer Segismundo wakker wordt vertelt zijn
bewaker dat alles maar een droom was…”
‘wat is het leven? Een hartstocht. Wat is het leven? Een illusie, een schaduw, een fictie, en het
hoogste goed is slechts klein, want heel het leven is slechts een droom, en dromen zijn niets dan
dromen.’ – 2e acht van toneelstuk, Segismundo
Caravaggio, Narcissus, 1597-1599, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Rome
• Ingehouden beweging: perfecte spankracht tussen dynamiek &
psychologische fixatie van Narcissus die opgaat in spiegelbeeld
• Vatten van meest dramatische moment: volgens mythe zal Narcissus
verdrinken in zn spiegelbeeld
Caravaggio, Avondmaal te Emmaüs, 1606, Milaan
Peter- Paul Rubens, De kruising (1610) & De kruisafneming (1611), Kathedraal van Antwerpen
• Dynamische & abundante barok: te zien via chiaroscuro
Wordt nog eens versterkt door Overbelichting van Jezus lichaam vormt
gelaatsuitdrukkingen & overdreven diagonaal in middenpanelen = dynamiek
musculatuur, ook goed gekozen moment à +
oprichting van kruis Zorgt voor dynamische voorstelling
Vragen bij schilderijen:
- Hoe gaat schilder om met licht & schaduw? (opzoek naar contrasten)
- Waarom wordt dit moment weergegeven en waarom prikkelt dit de verbeelding van de kijker?
- Hoe wordt dynamiek gecreëerd? Ambulant zoals bij Rubens of heel minimalistisch als bij
Carravagio?
- Hoe worden kleur, gelaatsuitdrukking, … afgebeeld?
- Hoe wordt met illusie gespeeld? (stilleven)
Cultuurgeschiedenis <3
de new
Taets Estelle – sem. 2 2022/20223 3
