Inhoud
1.1. KWESTIE VAN ONTGROENING EN TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING................................................3
1.1.1. ONTGROENING VAN DE BEVOLKING..............................................................................................................4
1.1.2. TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING....................................................................................................4
1.1.3. BEVOLKING VERGRIJST EN VERZILVERD.........................................................................................................5
1.1.4. DE ONTGROENING EN VERGRIJZING VISUEEL VOORGESTELD.......................................................................6
1.1.5. ONTGROENING EN VERGRIJZING GENUANCEERD.........................................................................................6
1.2. UITDAGINGEN VOOR DE VERPLEEGKUNDIGE PRAKTIJK...................................................................................7
1.2.1. DE OUDERE VAN DE TOEKOMST: NOODZAAK TOT HERZIENING VAN ZORG AAN OUDEREN.......................7
1.2.2. FOCUS OP GEZOND EN ACTIEF OUDER WORDEN.........................................................................................8
1.2.3. TOENAME VAN CHRONISCHE AANDOENINGEN............................................................................................8
1.2.4. TOENAME VAN DE ZORGVRAAG..................................................................................................................10
1.2.5. TOENAME VAN HET AANTAL PERSONEN MET DEMENTIE...........................................................................11
1.2.6. DRUK OP DE INFORMELE ZORGVERLENER...................................................................................................12
1.2.7. DRUK OP DE PROFESSIONELE ZORGVERLENERS..........................................................................................13
1.3. PROFIEL VAN DE OUDERE ZORGONTVANGERS IN DE THUISOMGEVING - ZH - WZC.....................................14
1.3.1. OUDERE ZV IN THUISOMGEVING.................................................................................................................14
1.3.2. OUDERE ZORGONTVANGERS IN HET ZH.....................................................................................................16
1.3.3. OUDERE ZV IN HET WZC...............................................................................................................................16
2.1 DIVERSITEIT ONDER OUDEREN – VERSCHILLENDE GENERATIES OUDEREN....................................................18
2.1.1. VOOROOLOGSE GENERATIE.....................................................................................................................18
2.1.2. STILLE GENERATIE.....................................................................................................................................19
2.1.3. PROTESTGENERATIE.................................................................................................................................19
2.2. DIVERSITEIT OP HET VLAK VAN GEZONDHEID: VITALE – PREGERIATRISCHE EN GERIATRISCHE ZV...............20
2.2.1. DE VITALE OUDERE ZV..............................................................................................................................21
2.2.2. DE PREGERIATRISCHE ZV..........................................................................................................................21
2.2.3. GERIATRISCHE ZV.....................................................................................................................................22
2.3. DIVERSITEIT OP HET VLAK VAN AFKOMST: OUDERE ZORGONTVANGERS MET EEN
MIGRATIEACHTERGROND......................................................................................................................................22
2.3.1. WIE ZIJN DE OUDEREN MET EEN MIGRATIEACHTERGROND...................................................................22
2.3.2. MIGRATIEHISTORIEK IN BELGIË................................................................................................................23
2.3.3. KENMERKEN VAN DE OUDERE ZV MET EEN MIGRATIEACHTERGROND..................................................23
2.3.3.1. SOCIO-ECONOMISCHE ASPECTEN.....................................................................................................23
2.3.3.2. GEZONDHEID.....................................................................................................................................23
2.3.3.3. LEEFSTIJL............................................................................................................................................24
2.3.4. MOGELIJKE DREMPELS IN DE GEZONDHEIDSZORG.................................................................................24
2
, 2.3.4.1. ZORGGEBRUIK...................................................................................................................................24
2.3.4.2. ZORGAANBOD...................................................................................................................................25
2.3.5. DE BRUG SLAAN TUSSEN OUDEREN MET EEN MIGRATIEACHTERGROND EN DE BESTAANDE DIENST- EN
ZORGVERLENING....................................................................................................................................................25
3.1. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: DE WEG NAAR OPTIMAAL VEROUDEREN................................................26
3.2. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: GEZOND OUDER WORDEN.......................................................................29
3.3. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: GEZONDHEIDPROMOTIE EN PRIMAIRE ZIEKTEPREVENTIE......................30
3.3.1. BEWEGEN.................................................................................................................................................30
3.3.2. GEZONDE VOEDING..................................................................................................................................31
3.3.3. GOEDE MONDHYGIËNE............................................................................................................................32
3.3.4. CONTINENTIEZORG..................................................................................................................................32
3.3.5. CORRECTE INFORMATIE OVER DE SLAAP.................................................................................................33
3.3.6. VACCINATIES............................................................................................................................................34
3.3.7. SOCIALE STEUN EN SOCIALE PARTICIPATIE..............................................................................................34
3.3.8. BEPERKING VAN ALCHOLCONSUMPTIE...................................................................................................35
3.4. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: HET BELANG VAN HET VROEGTIJDIG OPSPOREN VAN MALIGNITEITEN. 36
3.5. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: MOGELIJKHEDEN VOOR ZORGTECHNOLOGIE EN DE OMGEVING...........36
3.5.1. HEALTHY AGEING EN ZORGTECHNOLOGIE..............................................................................................37
3.5.1.1. DOEL VAN ZORGTECHNOLOGIE........................................................................................................37
3.5.1.2. AANDACHTSPUNTEN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN TECHNOLOGIE.................................................37
3.5.1.3. IMPLICATIES.......................................................................................................................................38
3.5.1.4. ZORGTECHNOLOGIE PER SETTING....................................................................................................38
3.5.2. HEALTHY AGAING EN HEALING ENVIRONMENT......................................................................................39
4.1. KENMERKEN VAN EEN ZORGONTVANGER MET EEN GERIATRISCH PROFIEL.................................................40
4.1.1. Verminderde homeostase........................................................................................................................41
4.1.2. Interactie van ziekte en hoge leeftijd.......................................................................................................41
4.1.3. Multimorbiditeit.......................................................................................................................................41
4.1.4. Gewijzigde presentatie van ziekten.........................................................................................................42
4.1.5. Geriatrische syndromen...........................................................................................................................43
4.1.6. Bedreigede zelfredzaamheid....................................................................................................................44
4.1.7. Risico op polyfarmacie.............................................................................................................................44
4.1.8. Lichamelijke en psychosociale verwevenheid..........................................................................................45
4.2. DE ZV MET GERIATRISCH PROFIEL: KWETSBARE OUDERE..............................................................................45
4.2.1. Kwetsbaarheid: Een multidimensionaal concept.....................................................................................45
4.2.2. De kwetsbare oudere aan het woord......................................................................................................47
4.2.3. Het meten van kwetsbaarheid.................................................................................................................48
4.2.3.1. Tilburg Frailty Indicator.....................................................................................................................48
2
, 4.2.3.2. Compreshensive Frailty Assessment Instrument..............................................................................48
4.2.3.3. Edmonton Frail Scale.........................................................................................................................48
4.2.4. Evolutie en prevalentie van kwetsbaarheid bij ouderen.........................................................................49
4.3. INTERVENTIES BIJ KWETSBARE OUDEREN......................................................................................................50
4.3.1. Gezondheidsbevorderingen en preventie................................................................................................50
4.3.2. Tijdig opsporen van kwetsbare ouderen..................................................................................................51
4.3.3. Screening van kwetsbare ouderen in de thuiszorg..................................................................................52
4.3.4. Screening van kwetsbare ouderen bij ZH opname..................................................................................53
4.3.4.1. Kwetsbare ouderen in het ZH...........................................................................................................53
4.3.4.2. Zorgprogramma voor geriatrische ZV...............................................................................................54
4.3.4.3. Aanbevelingen ‘Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt’........................................................56
5.1. BEELDVORMING OVER OUDEREN...................................................................................................................57
5.1.1. Begrippen.................................................................................................................................................57
5.1.2. Stereotypering over ouderen in de maatschappij...................................................................................58
5.1.2.1. Oorzaken van stereotypereing..........................................................................................................58
5.1.2.2. Negatieve en positieve stereotyperingen.........................................................................................60
5.1.2.3. De oudere bestaat niet......................................................................................................................63
5.1.2.4. Ageism of leeftijdsdiscriminatie........................................................................................................63
5.1.3. Beeldvorming over ouderen bij zorgverleners.........................................................................................64
5.1.3.1. Professionele negatieve beeldvorming.............................................................................................64
5.1.3.2. Professionele ageism.........................................................................................................................65
5.1.4. Het zelfbeeld van ouderen.......................................................................................................................66
5.2. DE OUDERE VAN DE TOEKOMST: NOODZAAK TOT HERZIENING VAN DE ZORG AAN OUDEREN...................67
5.2.1. Diagnose en behoeftegestuurde zorg......................................................................................................67
5.2.1.1. Diagnosegestuurde zorg....................................................................................................................67
5.2.1.2. Behoeftegestuurde zorg....................................................................................................................68
5.2.1.3. De verhouding tussen diagnose- en behoeftegestuurde zorg..........................................................69
5.2.2. Vormen van behoeftegestuurde zorg......................................................................................................70
5.2.2.1. Shared decision making.....................................................................................................................70
5.2.2.2. Belevingsgerichte zorg......................................................................................................................70
5.2.2.3. Presentatietheorie............................................................................................................................71
5.2.3. Vermaatschappelijking van zorg..............................................................................................................72
1.1. KWESTIE VAN ONTGROENING EN TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING
● Leeftijdsopbouw van de bevolking
● Meer ouderen die langer leven
2
, 1.1.1. ONTGROENING VAN DE BEVOLKING
VERGRIJZING
● Aantal +65 jarige die toenemen
● De bevolking vergrijst en verzilverd want de leeftijd +85 zal toenemen de komende
jaren.
ONTGROENING
= Dalen van geboortecijfers hierdoor vermindert het aandeel jongeren in de bevolking
INTERPRETATIE GRAFIEK:
● 1945-1965 = Generatie babyboom
= Na de tweede WO is er een tijdelijke stop geweest van geboortedaling.
= Na de oorlog een geboortegolf (3e aanduiding grafiek)
● Jaren 1960 geboorte nam terug af door de anticonceptiepil en de
geboortecontrole die ermee gepaard ging.
VOORSPELLINGEN:
● Gemiddelde aantal kinderen per vrouw zal nauwelijks toenemen
→ Ontgroening verder doorzetten
→ Het gemiddelde aantal kinderen zal ver onder de vervanging peil blijven
komende jaren
→ vervanging peil is nodig om generaties te vervangen en zo de bevolking op peil
te houden
1.1.2. TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING
2
1.1. KWESTIE VAN ONTGROENING EN TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING................................................3
1.1.1. ONTGROENING VAN DE BEVOLKING..............................................................................................................4
1.1.2. TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING....................................................................................................4
1.1.3. BEVOLKING VERGRIJST EN VERZILVERD.........................................................................................................5
1.1.4. DE ONTGROENING EN VERGRIJZING VISUEEL VOORGESTELD.......................................................................6
1.1.5. ONTGROENING EN VERGRIJZING GENUANCEERD.........................................................................................6
1.2. UITDAGINGEN VOOR DE VERPLEEGKUNDIGE PRAKTIJK...................................................................................7
1.2.1. DE OUDERE VAN DE TOEKOMST: NOODZAAK TOT HERZIENING VAN ZORG AAN OUDEREN.......................7
1.2.2. FOCUS OP GEZOND EN ACTIEF OUDER WORDEN.........................................................................................8
1.2.3. TOENAME VAN CHRONISCHE AANDOENINGEN............................................................................................8
1.2.4. TOENAME VAN DE ZORGVRAAG..................................................................................................................10
1.2.5. TOENAME VAN HET AANTAL PERSONEN MET DEMENTIE...........................................................................11
1.2.6. DRUK OP DE INFORMELE ZORGVERLENER...................................................................................................12
1.2.7. DRUK OP DE PROFESSIONELE ZORGVERLENERS..........................................................................................13
1.3. PROFIEL VAN DE OUDERE ZORGONTVANGERS IN DE THUISOMGEVING - ZH - WZC.....................................14
1.3.1. OUDERE ZV IN THUISOMGEVING.................................................................................................................14
1.3.2. OUDERE ZORGONTVANGERS IN HET ZH.....................................................................................................16
1.3.3. OUDERE ZV IN HET WZC...............................................................................................................................16
2.1 DIVERSITEIT ONDER OUDEREN – VERSCHILLENDE GENERATIES OUDEREN....................................................18
2.1.1. VOOROOLOGSE GENERATIE.....................................................................................................................18
2.1.2. STILLE GENERATIE.....................................................................................................................................19
2.1.3. PROTESTGENERATIE.................................................................................................................................19
2.2. DIVERSITEIT OP HET VLAK VAN GEZONDHEID: VITALE – PREGERIATRISCHE EN GERIATRISCHE ZV...............20
2.2.1. DE VITALE OUDERE ZV..............................................................................................................................21
2.2.2. DE PREGERIATRISCHE ZV..........................................................................................................................21
2.2.3. GERIATRISCHE ZV.....................................................................................................................................22
2.3. DIVERSITEIT OP HET VLAK VAN AFKOMST: OUDERE ZORGONTVANGERS MET EEN
MIGRATIEACHTERGROND......................................................................................................................................22
2.3.1. WIE ZIJN DE OUDEREN MET EEN MIGRATIEACHTERGROND...................................................................22
2.3.2. MIGRATIEHISTORIEK IN BELGIË................................................................................................................23
2.3.3. KENMERKEN VAN DE OUDERE ZV MET EEN MIGRATIEACHTERGROND..................................................23
2.3.3.1. SOCIO-ECONOMISCHE ASPECTEN.....................................................................................................23
2.3.3.2. GEZONDHEID.....................................................................................................................................23
2.3.3.3. LEEFSTIJL............................................................................................................................................24
2.3.4. MOGELIJKE DREMPELS IN DE GEZONDHEIDSZORG.................................................................................24
2
, 2.3.4.1. ZORGGEBRUIK...................................................................................................................................24
2.3.4.2. ZORGAANBOD...................................................................................................................................25
2.3.5. DE BRUG SLAAN TUSSEN OUDEREN MET EEN MIGRATIEACHTERGROND EN DE BESTAANDE DIENST- EN
ZORGVERLENING....................................................................................................................................................25
3.1. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: DE WEG NAAR OPTIMAAL VEROUDEREN................................................26
3.2. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: GEZOND OUDER WORDEN.......................................................................29
3.3. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: GEZONDHEIDPROMOTIE EN PRIMAIRE ZIEKTEPREVENTIE......................30
3.3.1. BEWEGEN.................................................................................................................................................30
3.3.2. GEZONDE VOEDING..................................................................................................................................31
3.3.3. GOEDE MONDHYGIËNE............................................................................................................................32
3.3.4. CONTINENTIEZORG..................................................................................................................................32
3.3.5. CORRECTE INFORMATIE OVER DE SLAAP.................................................................................................33
3.3.6. VACCINATIES............................................................................................................................................34
3.3.7. SOCIALE STEUN EN SOCIALE PARTICIPATIE..............................................................................................34
3.3.8. BEPERKING VAN ALCHOLCONSUMPTIE...................................................................................................35
3.4. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: HET BELANG VAN HET VROEGTIJDIG OPSPOREN VAN MALIGNITEITEN. 36
3.5. PREVENTIE OP OUDERE LEEFTIJD: MOGELIJKHEDEN VOOR ZORGTECHNOLOGIE EN DE OMGEVING...........36
3.5.1. HEALTHY AGEING EN ZORGTECHNOLOGIE..............................................................................................37
3.5.1.1. DOEL VAN ZORGTECHNOLOGIE........................................................................................................37
3.5.1.2. AANDACHTSPUNTEN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN TECHNOLOGIE.................................................37
3.5.1.3. IMPLICATIES.......................................................................................................................................38
3.5.1.4. ZORGTECHNOLOGIE PER SETTING....................................................................................................38
3.5.2. HEALTHY AGAING EN HEALING ENVIRONMENT......................................................................................39
4.1. KENMERKEN VAN EEN ZORGONTVANGER MET EEN GERIATRISCH PROFIEL.................................................40
4.1.1. Verminderde homeostase........................................................................................................................41
4.1.2. Interactie van ziekte en hoge leeftijd.......................................................................................................41
4.1.3. Multimorbiditeit.......................................................................................................................................41
4.1.4. Gewijzigde presentatie van ziekten.........................................................................................................42
4.1.5. Geriatrische syndromen...........................................................................................................................43
4.1.6. Bedreigede zelfredzaamheid....................................................................................................................44
4.1.7. Risico op polyfarmacie.............................................................................................................................44
4.1.8. Lichamelijke en psychosociale verwevenheid..........................................................................................45
4.2. DE ZV MET GERIATRISCH PROFIEL: KWETSBARE OUDERE..............................................................................45
4.2.1. Kwetsbaarheid: Een multidimensionaal concept.....................................................................................45
4.2.2. De kwetsbare oudere aan het woord......................................................................................................47
4.2.3. Het meten van kwetsbaarheid.................................................................................................................48
4.2.3.1. Tilburg Frailty Indicator.....................................................................................................................48
2
, 4.2.3.2. Compreshensive Frailty Assessment Instrument..............................................................................48
4.2.3.3. Edmonton Frail Scale.........................................................................................................................48
4.2.4. Evolutie en prevalentie van kwetsbaarheid bij ouderen.........................................................................49
4.3. INTERVENTIES BIJ KWETSBARE OUDEREN......................................................................................................50
4.3.1. Gezondheidsbevorderingen en preventie................................................................................................50
4.3.2. Tijdig opsporen van kwetsbare ouderen..................................................................................................51
4.3.3. Screening van kwetsbare ouderen in de thuiszorg..................................................................................52
4.3.4. Screening van kwetsbare ouderen bij ZH opname..................................................................................53
4.3.4.1. Kwetsbare ouderen in het ZH...........................................................................................................53
4.3.4.2. Zorgprogramma voor geriatrische ZV...............................................................................................54
4.3.4.3. Aanbevelingen ‘Zorgprogramma voor de geriatrische patiënt’........................................................56
5.1. BEELDVORMING OVER OUDEREN...................................................................................................................57
5.1.1. Begrippen.................................................................................................................................................57
5.1.2. Stereotypering over ouderen in de maatschappij...................................................................................58
5.1.2.1. Oorzaken van stereotypereing..........................................................................................................58
5.1.2.2. Negatieve en positieve stereotyperingen.........................................................................................60
5.1.2.3. De oudere bestaat niet......................................................................................................................63
5.1.2.4. Ageism of leeftijdsdiscriminatie........................................................................................................63
5.1.3. Beeldvorming over ouderen bij zorgverleners.........................................................................................64
5.1.3.1. Professionele negatieve beeldvorming.............................................................................................64
5.1.3.2. Professionele ageism.........................................................................................................................65
5.1.4. Het zelfbeeld van ouderen.......................................................................................................................66
5.2. DE OUDERE VAN DE TOEKOMST: NOODZAAK TOT HERZIENING VAN DE ZORG AAN OUDEREN...................67
5.2.1. Diagnose en behoeftegestuurde zorg......................................................................................................67
5.2.1.1. Diagnosegestuurde zorg....................................................................................................................67
5.2.1.2. Behoeftegestuurde zorg....................................................................................................................68
5.2.1.3. De verhouding tussen diagnose- en behoeftegestuurde zorg..........................................................69
5.2.2. Vormen van behoeftegestuurde zorg......................................................................................................70
5.2.2.1. Shared decision making.....................................................................................................................70
5.2.2.2. Belevingsgerichte zorg......................................................................................................................70
5.2.2.3. Presentatietheorie............................................................................................................................71
5.2.3. Vermaatschappelijking van zorg..............................................................................................................72
1.1. KWESTIE VAN ONTGROENING EN TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING
● Leeftijdsopbouw van de bevolking
● Meer ouderen die langer leven
2
, 1.1.1. ONTGROENING VAN DE BEVOLKING
VERGRIJZING
● Aantal +65 jarige die toenemen
● De bevolking vergrijst en verzilverd want de leeftijd +85 zal toenemen de komende
jaren.
ONTGROENING
= Dalen van geboortecijfers hierdoor vermindert het aandeel jongeren in de bevolking
INTERPRETATIE GRAFIEK:
● 1945-1965 = Generatie babyboom
= Na de tweede WO is er een tijdelijke stop geweest van geboortedaling.
= Na de oorlog een geboortegolf (3e aanduiding grafiek)
● Jaren 1960 geboorte nam terug af door de anticonceptiepil en de
geboortecontrole die ermee gepaard ging.
VOORSPELLINGEN:
● Gemiddelde aantal kinderen per vrouw zal nauwelijks toenemen
→ Ontgroening verder doorzetten
→ Het gemiddelde aantal kinderen zal ver onder de vervanging peil blijven
komende jaren
→ vervanging peil is nodig om generaties te vervangen en zo de bevolking op peil
te houden
1.1.2. TOENAME VAN DE LEVENSVERWACHTING
2
