BIOLOGIE: thema 8
↳ bescherming en afweer tegen lichaamsvreemde stoffen
1. nut van het afweersysteem
EXTERN INTERN
pathogenen = ziekteverwekkers zoals eigen lichaamscellen ontaarden in
virussen en micro-organismen (bacteriën, kankercellen
schimmels en eencellige parasieten)
⇒ externe pathogenen
afweersysteem / immuunsysteem = bestrijding v pathogenen & ontaarde cellen
(kankercellen) + in stand houden vd homeostase vh lichaam
⇒ niet feilloos → allergieën (sterke reactie vh afweersysteem), auto-immuunziekten
(lichaamseigen cellen/ stoffen worden afgebroken), HIV (witte bloedcellen kapot maken)
twee samenwerkende afweersystemen:
- niet-specifieke afweer: richt zich zndr onderscheid op alle mogelijke indringers
- specifieke afweer: richt zich op herkennen v vreemde indringers &
op specifieke manier uitschakelen
⇒ nare gevolgen: afstotingsverschijnselen bij bloedtransfusies of transplantaties
2. niet-specifieke afweer
geen onderscheid tss pathogenen, gericht op:
- voorkomen vh binnendringen v pathogenen
- verwijderen + vernietigen v pathogenen na binnendringen
2 barrières:
- huid en slijmvliezen → voorkomen v binnendringen
- fagocytose en celperforatie → verwijderen en vernietigen
2.1 huid en slijmvliezen als eerste barrière
fysische barrière → buitenste laag vd huid = epidermis ↴
dode, verhoornde cellen vormen ondoordringbare laag
↳ bij kwetsuur: bacteriën / pathogenen gemakkelijk nr binnen
chemische barrière: ≠ lichaamsvochten bevatten chemische stoffen (indringers vernietigen direct)
voorbeelden:
- zuren > zweet- en talgklieren in huid: vermenigvuldiging v bacteriën afremmen
- lysozyme > lichaamsvloeistoffen ogen, neusholte, mond: veel bacteriën vernietigen
1
, mechanische barrière: binnendringen v pathogenen voorkomen dr voortgang te belemmeren
voorbeelden:
- trilhaarbewegingen > trilhaarslijmvlies v luchtwegen: slijm vangt ingeademde
micro-organismen → in maag dr zuur doden
- urinewegen gezuiverd v micro-organismen dr urine
competitie: met lichaamseigen bacteriën
voorbeelden:
- melkzuurbacteriën > vagina: zure omgeving
→ lichaamsvreemde bacteriën niet ontwikkelen
- bacteriën > huid + dikkedarmflora: vreemde bacteriën afscheiden
2.2 fagocytose en celperforatie als 2e barrière
fagocytose
↳ bepaalde leukocyten: granulocyten en macrofagen ↴
omgeven pathogeen met pseudopodiën schijnvoetjes
↳ verplaatsen dr amoeboïde nr infectiehaard
aangetrokken dr:
- chemische stoffen die pathogenen vrijgeven
- signaalstoffen v geïnfecteerde lichaamscellen
celperforatie
↳ bijzonder type leukocyten: natuurlijke killercellen (NK-cellen)
↳ verwijderen kankercellen of virus-geïnfecteerde cellen
↳ produceren perforines = eiwit in celmembraan ⇒ leeglopen
interferonen = belangrijke signaalstoffen in de niet-specifieke afweer
= proteïnen die afgescheiden worden dr virus-geïnfecteerde cellen
↳ naburige cellen waarschuwen
↳ activeert macrofagen en NK-cellen
2
↳ bescherming en afweer tegen lichaamsvreemde stoffen
1. nut van het afweersysteem
EXTERN INTERN
pathogenen = ziekteverwekkers zoals eigen lichaamscellen ontaarden in
virussen en micro-organismen (bacteriën, kankercellen
schimmels en eencellige parasieten)
⇒ externe pathogenen
afweersysteem / immuunsysteem = bestrijding v pathogenen & ontaarde cellen
(kankercellen) + in stand houden vd homeostase vh lichaam
⇒ niet feilloos → allergieën (sterke reactie vh afweersysteem), auto-immuunziekten
(lichaamseigen cellen/ stoffen worden afgebroken), HIV (witte bloedcellen kapot maken)
twee samenwerkende afweersystemen:
- niet-specifieke afweer: richt zich zndr onderscheid op alle mogelijke indringers
- specifieke afweer: richt zich op herkennen v vreemde indringers &
op specifieke manier uitschakelen
⇒ nare gevolgen: afstotingsverschijnselen bij bloedtransfusies of transplantaties
2. niet-specifieke afweer
geen onderscheid tss pathogenen, gericht op:
- voorkomen vh binnendringen v pathogenen
- verwijderen + vernietigen v pathogenen na binnendringen
2 barrières:
- huid en slijmvliezen → voorkomen v binnendringen
- fagocytose en celperforatie → verwijderen en vernietigen
2.1 huid en slijmvliezen als eerste barrière
fysische barrière → buitenste laag vd huid = epidermis ↴
dode, verhoornde cellen vormen ondoordringbare laag
↳ bij kwetsuur: bacteriën / pathogenen gemakkelijk nr binnen
chemische barrière: ≠ lichaamsvochten bevatten chemische stoffen (indringers vernietigen direct)
voorbeelden:
- zuren > zweet- en talgklieren in huid: vermenigvuldiging v bacteriën afremmen
- lysozyme > lichaamsvloeistoffen ogen, neusholte, mond: veel bacteriën vernietigen
1
, mechanische barrière: binnendringen v pathogenen voorkomen dr voortgang te belemmeren
voorbeelden:
- trilhaarbewegingen > trilhaarslijmvlies v luchtwegen: slijm vangt ingeademde
micro-organismen → in maag dr zuur doden
- urinewegen gezuiverd v micro-organismen dr urine
competitie: met lichaamseigen bacteriën
voorbeelden:
- melkzuurbacteriën > vagina: zure omgeving
→ lichaamsvreemde bacteriën niet ontwikkelen
- bacteriën > huid + dikkedarmflora: vreemde bacteriën afscheiden
2.2 fagocytose en celperforatie als 2e barrière
fagocytose
↳ bepaalde leukocyten: granulocyten en macrofagen ↴
omgeven pathogeen met pseudopodiën schijnvoetjes
↳ verplaatsen dr amoeboïde nr infectiehaard
aangetrokken dr:
- chemische stoffen die pathogenen vrijgeven
- signaalstoffen v geïnfecteerde lichaamscellen
celperforatie
↳ bijzonder type leukocyten: natuurlijke killercellen (NK-cellen)
↳ verwijderen kankercellen of virus-geïnfecteerde cellen
↳ produceren perforines = eiwit in celmembraan ⇒ leeglopen
interferonen = belangrijke signaalstoffen in de niet-specifieke afweer
= proteïnen die afgescheiden worden dr virus-geïnfecteerde cellen
↳ naburige cellen waarschuwen
↳ activeert macrofagen en NK-cellen
2
