Samenvatting - orthopedagogische interventies

ORTHOPEDAGOGISCHE INTERVENTIES
EMOTIONELE ONTWIKKELING

INLEIDING



ANTON DOSEN

-​ kinderpsychiater en hoogleraar universiteit Nijmegen
-​ directeur van centrum voor begeleiding van personen met een verstandelijke beperking
-​ jaren 70’ → groot percentage van mensen met een VB kans hebben tot ontwikkelen
van psychische problemen
-​ introduceren benadering om die mensen te begrijpen en behandelen


UITGANGSPRINCIPES



INTEGRATIEVE BENADERING


-​ Dosen baseerde theorie op
-​ psychologie, psychiatrie, wetenschappen
-​ multidisciplinaire aanpak
-​ zicht krijgen op 4 dimensies voor correcte behandeling
-​ psychische dimensie
-​ motorische, sensorische functies
-​ cognitief, sociaal en emotioneel functioneren
-​ biologische dimensie
-​ genetische en andere biologische aspecten van het CZS
-​ sociale dimensie
-​ sociale omgeving met interacties
-​ ontwikkelingsdimensie
-​ verloop van de andere dimensies
-​ dimensies staan met elkaar in verband en beïnvloeden elkaar


ONTWIKKELINGSDYNAMISCHE BENADERING


-​ personen met chronische psychische problemen of ernstige gedragsproblemen
-​ discrepantie tussen cognitieve ontwikkelingen emotionele ontwikkeling
-​ het kunnen en aankunnen
-​ emotionele ontwikkeling stopt, vertraagt of regresseert
-​ door gebeurtenissen → terugval of regressie naar lager ontwikkelingsniveau
-​ emotionele ontwikkeling is basis van de
psychosociale benadering
-​ universeel model
-​ doelgroep- en werkveldoverschrijdend



1

,FASES VAN EMOTIONELE ONTWIKKELING EN PERSOONLIJKHEIDSSTRUCTUREN



FASES VAN EMOTIONELE ONTWIKKELING


-​ iedereen doorloopt de 5 fasen
-​ personen met diepe VB
-​ niet verder dan fase 2
-​ personen met matige/ernstige VB
-​ niet verder dan fase 3
-​ kritiek op fasische verloop
-​ door simplificatie van complexe materie


PERSOONLIJKHEIDSONTWIKKELING EN PERSOONLIJKHEIDSSTRUCTUREN


-​ iedere fase ontstaan een persoonlijkheidslaag
-​ ‘fasespecifieke persoonlijkheidsstructuur’
-​ iedere nieuwe ontwikkelingsfase → nieuwe
persoonlijkheidsstructuur
-​ nieuwe laag → nieuwe aanpassing aan omgeving
-​ HV → ondersteuning afstemmen op fase die sterkste is
ontwikkeld
-​ iedere persoonlijkheidsstructuur → karakteristiek gedrag met
gedragstrekken

DE EERSTE 5 EMOTIONELE ONTWIKKELINGSFASEN


ADAPTATIEFASE - HOMEOSTASE

-​ van 0-6 maand , IQ <20
-​ heen en weer geslingerd tussen homeostase en disregulatie
-​ evenwicht en ontregeling
-​ fysiologische aanpassing
-​ aanpassen aan de buitenwereld
-​ sensorische integratie via zintuigen
-​ gevoelig voor alle zintuigelijke prikkels
-​ veel energie naar opnemen, verwerken en ordenen van de prikkels
-​ regelen van lichamelijke gewaarwording centraal
-​ slaap/waak, honger/dorst, ademhaling,...
-​ regelen van innerlijke spanningsniveau is belangrijk
-​ continu aanpassen
-​ vaak ontregeld → sprake van hypo- of hyperarausal
-​ ontdekken van structuren van ruimte, tijd en personen
-​ ontwikkelingstaken
-​ intern evenwicht bereiken en behouden
-​ spanning hanteren
-​ veiligheid en rust vinden
-​ begeleidingstips
-​ nabijheid en responsiviteit
-​ samen zijn, beschikbaarheid


2

, -​ ingaan op primaire behoeften
-​ bieden van veiligheid
-​ structuur en grenzen
-​ voorspelbaarheid en duidelijkheid
-​ regelmaat en herkenbaarheid
-​ beginnend herkennen van dagverloop
-​ overzichtelijke en eenvoudige, herhalende structuur
-​ begrenzen
-​ activiteiten
-​ prikkeldosering
-​ niet te veel of niet te weinig
-​ werken op maat van de client
-​ evenwicht tussen zelfcontrole en controle buitenaf
-​ basale belevingsgerichte activiteiten
-​ communicatie
-​ beperkte verbaliteit
-​ focus op non-verbale taal
-​ focus hier en nu
-​ gedrag
-​ super gevoelig
-​ heel snel té (veel of weinig)
-​ prikkelgevoelig
-​ fysiologische (dys)regulatie
-​ functioneren volgens innerlijk spanningsniveau
-​ snel vermoeid
-​ verlies van structuur in tijd en ruimte
-​ agressie om interne spanning te reguleren
-​ probleemgedrag → ontregeling van hun spanningsniveau
-​ verdieping en toepassing praktijk
-​ ontwikkelingstaken
-​ Een intern evenwicht bereiken en behouden.
-​ Spanning hanteren.
-​ Veiligheid en rust vinden.
-​ gedragskenmerken
-​ Heel snel té (veel of weinig)
-​ Prikkelgevoelig
-​ Fysiologische (dys)regulatie
-​ Functioneren volgens innerlijk spanningsniveau
-​ Meedeinen op/volledig overnemen van spanning en emoties van omgeving
-​ Snel vermoeid, alleen door alles te verwerken, zich aan te passen
-​ Inwisselbare andere
-​ Beginnend hechtingsgedrag
-​ Dwangmatigheden
-​ spanning en conflicten
-​ tips
-​ Neem over, haal de cliënt uit de situatie of begrens hem fysiek indien
nodig.
-​ Een basishouding van onvoorwaardelijke acceptatie is hier meer dan
ooit belangrijk.
-​ Neem het gedrag van mensen in deze fase nooit persoonlijk.


3

, -​ (Zaken verbieden of straffen is ten stelligste af te raden, dit zal enkel
zorgen voor nog meer




EERSTE SOCIALISATIE


-​ 6-18 maand, IQ 25-35
-​ gehechtheidsfase
-​ vertrouwen vs wantrouwen
-​ WE-dentity
-​ fase van symbiose → nog geen eigen ik
-​ hechting tussen kind en zorgfiguur heel sterk
-​ kind kan niet zonder functioneren
-​ angst voor vreemde, separatieangst
-​ hechting aan transitionele objecten
-​ niet levende dingen, bv: tutje, knuffel, deken,...
-​ objectpermanentie
-​ onderzoekt de omgeving
-​ ontwikkelingstaken
-​ zich hechten
-​ vertrouwensband opbouwen
-​ exploreren of verkennen
-​ dingen leren, onder de knie krijgen
-​ begeleidingstips
-​ betrouwbaar zijn in beschikbaarheid
-​ Nabijheid – (afstand)
-​ Transitionele objecten
-​ Geweldloze benadering!
-​ structuur en grenzen
-​ belangrijk als houvast
-​ visuele ondersteuning
-​ Duidelijke afspraken
-​ Begrenzing
-​ Veiligheid bieden door structuur en voorspelbaarheid in omgeving (visuele
ondersteuning)
-​ activiteiten
-​ duidelijkheid van eenvoudige, terugkerende activiteiten
-​ samen doen!
-​ aanpassen aan draagkracht van de cliënt
-​ communicatie
-​ korte zinnen
-​ intonatie en lichaamstaal
-​ hier en nu
-​ niet te veel in de toekomst
-​ gedrag
-​ ‘plakken’, symbiose
-​ basis (on)veiligheid
-​ afhankelijk van belangrijke anderen
-​ ambivalentie ( aantrekken-afstoten)
-​ moeilijke gedeelde aandacht (joint attention)

4