STRAFRECHT
STRAFRECHTGESCHIEDENIS
Recht als maatschappelijk fenomeen: Recht is een belangrijk aspect van
samenlevingen, waarin het gedrag van mensen wordt gereguleerd door regels en
wetten. Het recht is dus niet alleen een juridische aangelegenheid, maar een
maatschappelijk verschijnsel dat samenhangt met de cultuur, politiek en
samenleving.
Geschiedenis als studie van het verleden: Rechtsgeschiedenis onderzoekt de
ontwikkeling van het recht en de juridische instellingen door de tijd heen. Het kijkt
naar hoe wetten en regels zijn ontstaan, veranderd en toegepast binnen
verschillende samenlevingen.
Relevantie voor de hedendaagse maatschappij: Het bestuderen van
rechtsgeschiedenis biedt inzicht in de huidige maatschappij. Het helpt ons te
begrijpen waarom bepaalde wetten bestaan, hoe ze zijn ontstaan, en welke
invloed ze hebben op de politiek, cultuur en sociale normen van vandaag.
De Historische School van Von Savigny: Karl von Savigny (19e eeuw) was een
belangrijk figuur die stelde dat het recht nauw verbonden is met de samenleving.
Hij benadrukte dat het Belgische recht niet zomaar een geïmporteerd systeem is,
maar geworteld is in de Belgische samenleving en cultuur. Het recht ontwikkelt
zich samen met de samenleving en moet in die context begrepen worden.
Recht en cultuur zijn met elkaar verbonden: Elke samenleving heeft zijn
eigen juridische tradities en regels, afhankelijk van zijn cultuur, geschiedenis en
waarden. Dit betekent dat de wet in elk land anders kan zijn, wat invloed heeft op
hoe mensen die wetten interpreteren en accepteren.
Samenleven en overtreden van regels: In iedere samenleving zijn er regels
die het samenleven mogelijk maken. Wanneer iemand deze regels overtreedt, is
er vaak sprake van een straf of sanctie. Dit geldt voor allerlei zaken, van
strafrechtelijke misdrijven tot administratieve overtredingen.
De regels worden vaak opgelegd door formele instellingen zoals het
parlement, de koning of andere autoriteiten. De maatschappij accepteert deze
regels in de meeste gevallen, omdat ze nodig zijn voor orde en stabiliteit. Als
iemand deze regels overtreedt, kunnen juridische conflicten ontstaan, die vaak
moeten worden opgelost via juridische procedures. Vragen zoals euthanasie,
abortus of andere ethische kwesties worden bijvoorbeeld vaak behandeld door het
recht, wat toont hoe het recht in contact staat met culturele en morele
vraagstukken.
Conclusie:
Het bestuderen van rechtsgeschiedenis biedt waardevolle inzichten in de
oorsprong en evolutie van het recht. Het helpt niet alleen om de huidige juridische
systemen te begrijpen, maar ook de verbinding tussen recht, cultuur en
maatschappij te zien. Elk land heeft zijn eigen juridische tradities, die zijn gevormd
door de geschiedenis en de specifieke context van de samenleving.
,MATERIËLE SPOREN
Rechtsarcheologie bestudeert fysieke objecten en structuren die het recht uit
het verleden weerspiegelen, zoals oude gerechtsgebouwen, schandpalen,
zwaarden en tortuurinstrumenten (bv guillotine)
Vanaf de 18de eeuw straffen op een meer menselijke manier!
Rechtsiconografie en –iconologie bv. leerboeken (bv. Joos de Damhouder)
boek over moord, gerechtigheidstaferelen,…
Oud gerechtsgebouw (19e eeuw):
Deze gebouwen waren vaak zwaar en duister, wat de ernst van
juridische zaken en de autoriteit van de rechter benadrukte. Ze
straalden een gesloten en geheimzinnige sfeer uit, alsof de
zaken het "daglicht niet mochten zien."
Nieuw gerechtsgebouw:
Moderne gerechtsgebouwen zijn ontworpen met een focus op
transparantie en openbaarheid, wat de verschuiving
naar een meer toegankelijke en openbare rechtspraak
weerspiegelt.
Verschillende bouwstijlen:
Oude gebouwen waren imposant en gesloten, terwijl nieuwe gebouwen lichter en
toegankelijker zijn, wat de verschuiving in de visie op recht en openbaarheid
benadrukt.
Beide gebouwen zijn openbaar, maar de manier waarop ze toegankelijk zijn,
verschilt: moderne gerechtsgebouwen zijn meer open en transparant dan de oude,
monumentale gebouwen.
In de 15e eeuw schilderde Gerard David Het Oordeel van Cambyses, een tafereel
dat dient als waarschuwing voor rechters om eerlijk recht te spreken en zich niet
te laten omkopen. Het schilderij toont een rechter die beticht wordt van corruptie,
waarna hij wordt opgepakt en bestraft. Zijn straf is
extreem: hij wordt levend gevild, wat symbool
staat voor de zware gevolgen van het onterecht
handelen van een rechter. Het schilderij
benadrukt de noodzaak van rechtvaardigheid en
integriteit in het rechtssysteem. (rechter
Simsanes)
Materiële sporen zijn fysieke aanwijzingen die inzicht geven in het recht, zoals
documenten en juridische voorwerpen. Dit kunnen bijvoorbeeld verkoopaktes zijn
die worden bewaard, wat aantoont hoe het recht vaak wordt gedocumenteerd
voor toekomstige referentie.
,MATERIËLE SPOREN EN JURIDISCHE BRONNEN
Geschreven bronnen en formele rechtsbronnen:
Wetgeving is de belangrijkste formele rechtsbron, maar de toepassing van
wetgeving is vaak problematisch. Niet alles wat op papier staat, wordt altijd
uitgevoerd of is even effectief in de praktijk.
Rechtspraak (zoals vonnissen en arresten) helpt bij de interpretatie van de wet,
maar er is een probleem met de verschriftelijking. Veel informatie wordt
vastgelegd, maar niet altijd goed bewaard of gedeeld, bijvoorbeeld door
technische problemen (zoals met harde schijven).
Rechtsleer omvat publicaties van experts, zoals advocaten en magistraten, over
het recht. Het probleem is dat de praktijk vaak verschilt van de theoretische
ideeën. Als rechters of magistraten niet akkoord gaan, kan de praktijk anders zijn
dan de juridische theorie.
Problemen met juridische bronnen:
Kloof tussen wetgeving en realiteit: De geschreven wet komt niet altijd
overeen met hoe dingen in de praktijk gebeuren. Bijvoorbeeld, de doodstraf werd
in België in 1996 afgeschaft, maar de laatste uitvoering was in 1862. Dit laat zien
dat wat op papier staat, niet altijd in de praktijk wordt uitgevoerd.
De grote kloof tussen de wettelijke wereld en de werkelijke wereld maakt het
belangrijk om kritisch te blijven, omdat wetgeving soms niet overeenkomt met de
werkelijke uitvoering of situatie.
Strafrechtelijke procedures:
Aangifte: Het proces van het afleggen van verklaringen aan de politie om zoveel
mogelijk informatie te verstrekken.
Vervolging: Het proces kan worden geseponeerd (geen vervolging), of de zaak
kan daadwerkelijk voor de rechter komen.
Compositie en minnelijke schikking: In sommige gevallen kan er een
schikking worden getroffen, zoals een geldboete, waarbij je niet voor de rechter
verschijnt en je strafblad schoon blijft, mits de boete wordt betaald.
Genade: Dit is een uitzondering waarbij de straf (gedeeltelijk) wordt gematigd of
niet volledig uitgevoerd.
, DE OUDSTE BRONNEN
Middellandse Zee: De regio rond de Middellandse
Zee wordt gezien als de bakermat van de West-
Europese cultuur. De invloeden van oude
beschavingen zoals Rome, Athene en Jeruzalem
hebben ons juridische en culturele systeem
gevormd.
Religie (Jeruzalem): Het monotheïsme, het geloof
in één God, is ontstaan in Jeruzalem en heeft grote
invloed gehad op de ethische en juridische normen
in het Westen, vooral op het gebied van
rechtvaardigheid en moraliteit.
Ratio (Athene): De oude Grieken, met name Athene, legden de basis voor
rationeel denken, democratie en de rechtsstaat. Ze introduceerden ideeën over
rechtvaardigheid, burgerschap en democratische participatie die essentieel
zijn voor ons huidige begrip van recht en bestuur.
Recht (Rome): Het Romeinse recht is de basis van veel moderne juridische
systemen, met belangrijke principes zoals eigendom, contracten en
verantwoordelijkheid. Rome legde de fundamenten voor de structuur van
moderne wetgeving en rechtsstelsels.
Waarom ontstonden juridische systemen?
Juridische systemen ontstonden vaak door de handel en economie. Naarmate
samenlevingen complexer werden, ontstond de behoefte aan regels om conflicten
te regelen en rechten en plichten te definiëren, wat leidde tot de oprichting van
beroepen zoals rechters, advocaten en notarissen.
Schriftstelsels: de oudste schriftvormen, zoals spijkerschrift (Mesopotamië) en
hiërogliefen (Egypte), werden gebruikt om wetten, handelsovereenkomsten en
belangrijke documenten vast te leggen. Ze bieden directe bronnen voor het
begrijpen van oude samenlevingen en hun juridische systemen.
Indirecte bronnen voor onze streken: In tegenstelling tot de Middellandse
Zee, zijn de vroegste bronnen in onze regio vaak indirect. Juridische en culturele
informatie werd vooral via mondelinge tradities of latere verslagen
doorgegeven, niet altijd in geschreven vorm.
Steden: De opkomst van steden zoals Rome, Athene en Jeruzalem was cruciaal
voor de ontwikkeling van juridische systemen. Daar werden handel, wetgeving en
de eerste codificaties van het recht geconcentreerd.
Waar?
STRAFRECHTGESCHIEDENIS
Recht als maatschappelijk fenomeen: Recht is een belangrijk aspect van
samenlevingen, waarin het gedrag van mensen wordt gereguleerd door regels en
wetten. Het recht is dus niet alleen een juridische aangelegenheid, maar een
maatschappelijk verschijnsel dat samenhangt met de cultuur, politiek en
samenleving.
Geschiedenis als studie van het verleden: Rechtsgeschiedenis onderzoekt de
ontwikkeling van het recht en de juridische instellingen door de tijd heen. Het kijkt
naar hoe wetten en regels zijn ontstaan, veranderd en toegepast binnen
verschillende samenlevingen.
Relevantie voor de hedendaagse maatschappij: Het bestuderen van
rechtsgeschiedenis biedt inzicht in de huidige maatschappij. Het helpt ons te
begrijpen waarom bepaalde wetten bestaan, hoe ze zijn ontstaan, en welke
invloed ze hebben op de politiek, cultuur en sociale normen van vandaag.
De Historische School van Von Savigny: Karl von Savigny (19e eeuw) was een
belangrijk figuur die stelde dat het recht nauw verbonden is met de samenleving.
Hij benadrukte dat het Belgische recht niet zomaar een geïmporteerd systeem is,
maar geworteld is in de Belgische samenleving en cultuur. Het recht ontwikkelt
zich samen met de samenleving en moet in die context begrepen worden.
Recht en cultuur zijn met elkaar verbonden: Elke samenleving heeft zijn
eigen juridische tradities en regels, afhankelijk van zijn cultuur, geschiedenis en
waarden. Dit betekent dat de wet in elk land anders kan zijn, wat invloed heeft op
hoe mensen die wetten interpreteren en accepteren.
Samenleven en overtreden van regels: In iedere samenleving zijn er regels
die het samenleven mogelijk maken. Wanneer iemand deze regels overtreedt, is
er vaak sprake van een straf of sanctie. Dit geldt voor allerlei zaken, van
strafrechtelijke misdrijven tot administratieve overtredingen.
De regels worden vaak opgelegd door formele instellingen zoals het
parlement, de koning of andere autoriteiten. De maatschappij accepteert deze
regels in de meeste gevallen, omdat ze nodig zijn voor orde en stabiliteit. Als
iemand deze regels overtreedt, kunnen juridische conflicten ontstaan, die vaak
moeten worden opgelost via juridische procedures. Vragen zoals euthanasie,
abortus of andere ethische kwesties worden bijvoorbeeld vaak behandeld door het
recht, wat toont hoe het recht in contact staat met culturele en morele
vraagstukken.
Conclusie:
Het bestuderen van rechtsgeschiedenis biedt waardevolle inzichten in de
oorsprong en evolutie van het recht. Het helpt niet alleen om de huidige juridische
systemen te begrijpen, maar ook de verbinding tussen recht, cultuur en
maatschappij te zien. Elk land heeft zijn eigen juridische tradities, die zijn gevormd
door de geschiedenis en de specifieke context van de samenleving.
,MATERIËLE SPOREN
Rechtsarcheologie bestudeert fysieke objecten en structuren die het recht uit
het verleden weerspiegelen, zoals oude gerechtsgebouwen, schandpalen,
zwaarden en tortuurinstrumenten (bv guillotine)
Vanaf de 18de eeuw straffen op een meer menselijke manier!
Rechtsiconografie en –iconologie bv. leerboeken (bv. Joos de Damhouder)
boek over moord, gerechtigheidstaferelen,…
Oud gerechtsgebouw (19e eeuw):
Deze gebouwen waren vaak zwaar en duister, wat de ernst van
juridische zaken en de autoriteit van de rechter benadrukte. Ze
straalden een gesloten en geheimzinnige sfeer uit, alsof de
zaken het "daglicht niet mochten zien."
Nieuw gerechtsgebouw:
Moderne gerechtsgebouwen zijn ontworpen met een focus op
transparantie en openbaarheid, wat de verschuiving
naar een meer toegankelijke en openbare rechtspraak
weerspiegelt.
Verschillende bouwstijlen:
Oude gebouwen waren imposant en gesloten, terwijl nieuwe gebouwen lichter en
toegankelijker zijn, wat de verschuiving in de visie op recht en openbaarheid
benadrukt.
Beide gebouwen zijn openbaar, maar de manier waarop ze toegankelijk zijn,
verschilt: moderne gerechtsgebouwen zijn meer open en transparant dan de oude,
monumentale gebouwen.
In de 15e eeuw schilderde Gerard David Het Oordeel van Cambyses, een tafereel
dat dient als waarschuwing voor rechters om eerlijk recht te spreken en zich niet
te laten omkopen. Het schilderij toont een rechter die beticht wordt van corruptie,
waarna hij wordt opgepakt en bestraft. Zijn straf is
extreem: hij wordt levend gevild, wat symbool
staat voor de zware gevolgen van het onterecht
handelen van een rechter. Het schilderij
benadrukt de noodzaak van rechtvaardigheid en
integriteit in het rechtssysteem. (rechter
Simsanes)
Materiële sporen zijn fysieke aanwijzingen die inzicht geven in het recht, zoals
documenten en juridische voorwerpen. Dit kunnen bijvoorbeeld verkoopaktes zijn
die worden bewaard, wat aantoont hoe het recht vaak wordt gedocumenteerd
voor toekomstige referentie.
,MATERIËLE SPOREN EN JURIDISCHE BRONNEN
Geschreven bronnen en formele rechtsbronnen:
Wetgeving is de belangrijkste formele rechtsbron, maar de toepassing van
wetgeving is vaak problematisch. Niet alles wat op papier staat, wordt altijd
uitgevoerd of is even effectief in de praktijk.
Rechtspraak (zoals vonnissen en arresten) helpt bij de interpretatie van de wet,
maar er is een probleem met de verschriftelijking. Veel informatie wordt
vastgelegd, maar niet altijd goed bewaard of gedeeld, bijvoorbeeld door
technische problemen (zoals met harde schijven).
Rechtsleer omvat publicaties van experts, zoals advocaten en magistraten, over
het recht. Het probleem is dat de praktijk vaak verschilt van de theoretische
ideeën. Als rechters of magistraten niet akkoord gaan, kan de praktijk anders zijn
dan de juridische theorie.
Problemen met juridische bronnen:
Kloof tussen wetgeving en realiteit: De geschreven wet komt niet altijd
overeen met hoe dingen in de praktijk gebeuren. Bijvoorbeeld, de doodstraf werd
in België in 1996 afgeschaft, maar de laatste uitvoering was in 1862. Dit laat zien
dat wat op papier staat, niet altijd in de praktijk wordt uitgevoerd.
De grote kloof tussen de wettelijke wereld en de werkelijke wereld maakt het
belangrijk om kritisch te blijven, omdat wetgeving soms niet overeenkomt met de
werkelijke uitvoering of situatie.
Strafrechtelijke procedures:
Aangifte: Het proces van het afleggen van verklaringen aan de politie om zoveel
mogelijk informatie te verstrekken.
Vervolging: Het proces kan worden geseponeerd (geen vervolging), of de zaak
kan daadwerkelijk voor de rechter komen.
Compositie en minnelijke schikking: In sommige gevallen kan er een
schikking worden getroffen, zoals een geldboete, waarbij je niet voor de rechter
verschijnt en je strafblad schoon blijft, mits de boete wordt betaald.
Genade: Dit is een uitzondering waarbij de straf (gedeeltelijk) wordt gematigd of
niet volledig uitgevoerd.
, DE OUDSTE BRONNEN
Middellandse Zee: De regio rond de Middellandse
Zee wordt gezien als de bakermat van de West-
Europese cultuur. De invloeden van oude
beschavingen zoals Rome, Athene en Jeruzalem
hebben ons juridische en culturele systeem
gevormd.
Religie (Jeruzalem): Het monotheïsme, het geloof
in één God, is ontstaan in Jeruzalem en heeft grote
invloed gehad op de ethische en juridische normen
in het Westen, vooral op het gebied van
rechtvaardigheid en moraliteit.
Ratio (Athene): De oude Grieken, met name Athene, legden de basis voor
rationeel denken, democratie en de rechtsstaat. Ze introduceerden ideeën over
rechtvaardigheid, burgerschap en democratische participatie die essentieel
zijn voor ons huidige begrip van recht en bestuur.
Recht (Rome): Het Romeinse recht is de basis van veel moderne juridische
systemen, met belangrijke principes zoals eigendom, contracten en
verantwoordelijkheid. Rome legde de fundamenten voor de structuur van
moderne wetgeving en rechtsstelsels.
Waarom ontstonden juridische systemen?
Juridische systemen ontstonden vaak door de handel en economie. Naarmate
samenlevingen complexer werden, ontstond de behoefte aan regels om conflicten
te regelen en rechten en plichten te definiëren, wat leidde tot de oprichting van
beroepen zoals rechters, advocaten en notarissen.
Schriftstelsels: de oudste schriftvormen, zoals spijkerschrift (Mesopotamië) en
hiërogliefen (Egypte), werden gebruikt om wetten, handelsovereenkomsten en
belangrijke documenten vast te leggen. Ze bieden directe bronnen voor het
begrijpen van oude samenlevingen en hun juridische systemen.
Indirecte bronnen voor onze streken: In tegenstelling tot de Middellandse
Zee, zijn de vroegste bronnen in onze regio vaak indirect. Juridische en culturele
informatie werd vooral via mondelinge tradities of latere verslagen
doorgegeven, niet altijd in geschreven vorm.
Steden: De opkomst van steden zoals Rome, Athene en Jeruzalem was cruciaal
voor de ontwikkeling van juridische systemen. Daar werden handel, wetgeving en
de eerste codificaties van het recht geconcentreerd.
Waar?
