relatievermogensrecht
DEEL I: Verticale relaties
1 TITEL I: OORSPRONKELIJKE AFSTAMMING................................................................................................. 11
1.1 HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN...............................................................................................................................11
1.1.1 Afdeling 1: begrip en grondslagen.......................................................................................................11
1.1.2 Afdeling 2: Openbareordekarakter afstammingsrecht........................................................................11
1.1.3 Afdeling 3: Bloed- en aanverwantschap..............................................................................................12
1.1.4 Afdeling 4: ouderschap en kinderen.....................................................................................................12
1.1.5 Afdeling 5: Belgisch afstammings- en erfrecht & EVRM......................................................................13
1.1.6 Afdeling 6: Belgisch afstammings- en erfrecht in het licht van de grondrechten................................13
1.2 HOOFDSTUK 2: VASTSTELLING VAN DE AFSTAMMING.............................................................................................15
1.2.1 Vaststelling moederschap....................................................................................................................15
1.2.2 Vaststelling van vaderschap.................................................................................................................16
1.2.3 Drie vaststellingswijzen........................................................................................................................17
1.2.3.1 1° De vaderschapsregel (= binnen het huwelijk)...........................................................................................17
1.2.3.2 2° Erkenning door een man..........................................................................................................................19
1.2.3.2.1 Grondvoorwaarden..............................................................................................................................19
1.2.3.2.2 Vormvereisten......................................................................................................................................21
1.2.3.2.3 Modaliteiten.........................................................................................................................................22
1.2.3.2.4 Declaratief karakter..............................................................................................................................23
1.2.3.2.5 Publiciteit.............................................................................................................................................23
1.2.3.3 3° Gerechtelijke vaststelling van vaderschap................................................................................................24
1.2.3.3.1 Grondvereisten....................................................................................................................................24
1.2.3.3.2 Bewijs van vaderschap (art. 324 oud BW)............................................................................................25
1.2.3.3.3 Procedureregels...................................................................................................................................25
1.2.3.3.4 Uitwerking van het vonnis....................................................................................................................26
1.2.3.3.5 Publiciteitsregeling...............................................................................................................................26
1.2.3.3.6 Bijkomende vormvereiste bij overspelige kinderen a patre!!!.............................................................26
1.2.4 Meemoederschap.................................................................................................................................26
1.2.4.1 Principes.......................................................................................................................................................26
1.2.4.2 Vastelling meemoederschap........................................................................................................................28
1.3 HOOFDSTUK 3: BETWISTINGEN VAN ALLE AFSTAMMINGSBANDEN............................................................................29
1.3.1 Betwisting van de afstamming langs moederszijde (komt zelden voor)..............................................29
1.3.1.1 1° Betwisting wettelijk vastgesteld moederschap........................................................................................29
1.3.1.2 2° Betwisting Moederlijke erkenning............................................................................................................29
1.3.1.2.1 Ontvankelijkheid..................................................................................................................................29
1.3.1.2.2 Gegrondheid........................................................................................................................................30
1.3.1.3 3° Betwisting gerechtelijk vastgesteld moederschap....................................................................................30
1.3.2 Betwisting van de afstamming langs vaderszijde................................................................................30
1.3.2.1 1° Betwisting vaderschap echtgenoot..........................................................................................................30
1.3.2.1.1 Ontvankelijkheid:.................................................................................................................................31
1.3.2.2 2° Betwisting vaderlijke erkenning...............................................................................................................35
1.3.2.2.1 Ontvankelijkheidsvoorwaarden............................................................................................................35
1.3.2.2.2 Voorwaarde voor de gegrondheid van de vordering............................................................................36
1.3.2.2.3 Procedureregels...................................................................................................................................36
1.3.2.3 3° Betwisting gerechtelijk vastgesteld vaderschap.......................................................................................37
1.3.3 Langs zijde meemoederschap..............................................................................................................37
1.3.3.1 1° Betwisting meemoederschap echtgenote................................................................................................37
1.3.3.2 2° Betiwsting erkenning meemoeder...........................................................................................................37
1.3.3.3 3° Betwisting gerechtelijk vastgesteld meemoederschap.............................................................................38
1.4 HOOFDSTUK 4: GEVOLGEN VAN DE AFSTAMMING................................................................................................38
1.4.1 Algemene regel.....................................................................................................................................38
1.4.2 Familienaam.........................................................................................................................................40
1
, 1.4.2.1 Basisregels ex art. 335 oud BW (vgl. art. 335ter oud BW)............................................................................40
1.4.2.1.1 1. Enkel moederschap staat vast..........................................................................................................40
1.4.2.1.2 2. Enkel vaderschap staat vast..............................................................................................................40
1.4.2.1.3 3. Moederschap en vaderschap staan tegelijk vast:.............................................................................40
1.4.2.1.4 4. Moederschap komt vast te staan na vaderschap.............................................................................43
1.4.2.1.5 5. Vaderschap (resp. meemoederschap) komt vast te staan na moederschap....................................43
1.4.2.1.6 6. Indien de afstamming v/e minderjarig kind wordt gewijzigd als gevolg van een 2-in-1 procedure. .44
1.4.2.1.7 7. Indien de afstamming van een meerderjarig kind wordt gewijzigd..................................................45
1.4.2.1.8 8. Indien de afstamming v/e meerderjarig kind wordt gewijzigd als gevolg van een 2-in-1 procedure 45
1.4.2.2 Naamsbetwisting..........................................................................................................................................46
1.4.2.3 Naamsverandering.......................................................................................................................................46
1.4.2.3.1 Familienaamsverandering:...................................................................................................................46
1.4.2.3.2 Voornaamsverandering........................................................................................................................47
1.4.2.4 Naamsverbetering........................................................................................................................................48
1.4.3 Wettelijke erfopvolging........................................................................................................................48
1.4.3.1 Voorwaarden om te erven...........................................................................................................................49
1.4.4 Alimentatie...........................................................................................................................................49
1.4.4.1 Gemeenrechtelijke familiale onderhoudsverplichting..................................................................................50
1.4.4.1.1 Tussen welke personen?......................................................................................................................50
1.4.4.1.2 Voorwerp van de onderhoudsverplichting...........................................................................................50
1.4.4.1.3 Grondvoorwaarden voor het recht op levensonderhoud (art. 208 oud BW)........................................51
1.4.4.1.4 Kenmerken...........................................................................................................................................51
1.4.4.2 Onderhoudsverplichtingen van ouders........................................................................................................52
1.4.4.2.1 ouders met oorspronkelijke (of adoptieve) afstammingsband.............................................................53
1.4.4.2.2 2° Onderhoudsplicht van de LLstiefouder/LLWSP................................................................................59
1.4.4.2.3 3) Bijzondere onderhoudsvordering tegen vermoedelijke verwekker..................................................59
1.4.4.3 Onderhoudsplicht ten laste v/d nalatenschap..............................................................................................60
1.4.4.3.1 Gemeenschappelijke kenmerken begunstigden...................................................................................61
1.4.4.4 Pluraliteit van onderhoudsplichtigen en onderhoudsgerechtigden..............................................................61
1.4.4.5 Verhaal inzake onderhoudsgelden...............................................................................................................63
1.4.4.6 Gerechtelijke stappen na niet-naleving........................................................................................................64
1.4.4.6.1 Wijzen van uitvoering van de onderhoudsplicht..................................................................................64
1.4.4.6.2 Bevoegde rechtbank............................................................................................................................64
1.4.4.6.3 Gedinginleidend stuk............................................................................................................................64
1.4.4.6.4 Retroactief vorderen van onderhoudsgeld...........................................................................................64
1.4.4.6.5 Dienstverlening door davo...................................................................................................................66
1.4.4.6.6 Algemeen voorrecht op roerend goed voor onderhoudsschulden.......................................................67
1.4.4.6.7 Ouderlijk gezag.....................................................................................................................................67
2 TITEL II: ADOPTIE....................................................................................................................................... 67
2.1 HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN...............................................................................................................................67
2.1.1 Definitie................................................................................................................................................67
2.1.2 Historiek................................................................................................................................................67
2.1.3 3. Federaal en regionaal adoptierecht.................................................................................................68
2.1.3.1 Bronnen en ratio federaal adoptierecht.......................................................................................................69
2.1.3.2 Regionaal adoptierecht................................................................................................................................69
2.1.4 Twee vormen van adoptie....................................................................................................................69
2.2 HOOFDSTUK 2: GRONDVOORWAARDEN VOOR ADOPTIE..........................................................................................70
2.2.1 Instellingsvoorwaarden........................................................................................................................70
2.2.1.1 Wettige redenen...........................................................................................................................................70
2.2.1.2 Hoger belang van de minderjarige en eerbied voor fundamentele rechten die hem o.g.v.. internationaal
recht toekomen........................................................................................................................................................72
2.2.1.3 Bekwaamheid en geschiktheid voor adoptie minderjarige...........................................................................72
2.2.1.4 Wettige belangen.........................................................................................................................................72
2.2.2 Vereisten inzake burgerlijke staat........................................................................................................73
2.2.2.1 Adoptant(en)................................................................................................................................................73
2.2.2.1.1 Eenpersoonsadoptie............................................................................................................................73
2.2.2.1.2 Tweepersoonsadoptie..........................................................................................................................73
2.2.2.2 Adoptandus..................................................................................................................................................77
2.2.3 Leeftijdsvereisten..................................................................................................................................77
2.2.3.1 Adoptant......................................................................................................................................................77
2.2.3.2 Adoptandus..................................................................................................................................................78
2
, 2.2.4 Hoofdstuk 4: Toestemming tot adoptie...............................................................................................78
2.2.4.1 Wettelijke vereiste toestemmingen.............................................................................................................78
2.2.4.1.1 Toestemming van adoptandus vanaf 12 jaar........................................................................................78
2.2.4.1.2 Toestemming ouders/voogd adoptandus............................................................................................78
2.2.4.1.3 Toestemming echtgenoot of samenwonende partner van adoptant en adoptandus..........................79
2.2.4.2 Vorm van toestemming................................................................................................................................80
2.2.4.3 Toestemming tot adoptie zonder kennis identiteit adoptant(en).................................................................80
2.2.4.4 Intrekking toestemming tijdens procedure..................................................................................................80
2.2.4.5 Toestemmingsweigering en verhaal daartegen............................................................................................81
2.2.4.5.1 Cassatierechtspraak en Grondwettelijk Hof.........................................................................................82
2.3 HOOFDSTUK 3: PROCEDURE..............................................................................................................................83
2.3.1 Voorbereiding tot adoptie....................................................................................................................84
2.3.1.1 Toepassingsgebied.......................................................................................................................................84
2.3.1.2 Regionale bevoegdheid................................................................................................................................84
2.3.1.3 Inhoud vordering..........................................................................................................................................85
2.3.2 Vaststelling van de geschiktheid om te adopteren..............................................................................85
2.3.2.1 Procedure om geschiktheidsvonnis te bekomen: art. 1231-1/2 tot 1/8 Ger.W............................................85
2.3.3 Eigenlijke rechtspleging........................................................................................................................87
2.3.3.1 Inleiding procedure......................................................................................................................................87
2.3.3.1.1 Gedinginleidend stuk: eenzijdig verzoekschrift....................................................................................87
2.3.3.1.2 Bevoegde rechtbank............................................................................................................................87
2.3.3.1.3 Bij het verzoekschrift te voegen stukken..............................................................................................88
2.3.3.1.4 Kennisgeving verzoekschrift.................................................................................................................88
2.3.3.2 Onderzoek door OM: moraliteitsonderzoek van adoptant(en) en inwinnen inlichtingen/advieen..............88
2.3.3.3 Maatschappelijk onderzoek en geschiktheidsoordeel..................................................................................89
2.3.3.4 Behandeling zaak ten gronde.......................................................................................................................90
2.3.3.4.1 Fasen in de rechtspleging.....................................................................................................................91
2.3.3.4.2 Specifieke regels...................................................................................................................................91
2.3.3.5 Adoptievonnis..............................................................................................................................................92
2.3.3.6 Rechtsmiddelen............................................................................................................................................92
2.3.3.7 Formaliteiten inzake burgerlijke stand.........................................................................................................93
2.4 HOOFDSTUK 4: GEVOLGEN VAN ADOPTIE.............................................................................................................93
2.4.1 Gevolgen gewone adoptie....................................................................................................................93
2.4.1.1 Algemeen.....................................................................................................................................................93
2.4.1.2 Naam (art. 353-1 tot 6 BW)..........................................................................................................................93
2.4.1.2.1 Familienaam.........................................................................................................................................93
2.4.1.2.2 Naam....................................................................................................................................................96
2.4.1.3 Ouderlijk gezag.............................................................................................................................................97
2.4.1.4 Huwelijksbeletselen......................................................................................................................................97
2.4.1.5 Onderhoudsverplichtingen...........................................................................................................................98
2.4.2 Gevolgen volle adoptie.........................................................................................................................99
2.4.2.1 Algemeen.....................................................................................................................................................99
2.4.2.2 Ouderlijk gezag.............................................................................................................................................99
2.4.2.3 Naam............................................................................................................................................................ 99
2.4.2.3.1 Familienaam.........................................................................................................................................99
2.4.2.3.2 Voornaam...........................................................................................................................................100
2.4.2.4 Huwelijksbeletselen....................................................................................................................................100
2.4.2.5 Onderhoudsverplichtingen.........................................................................................................................100
2.5 HOOFDSTUK 5: BEËINDIGING ADOPTIE..............................................................................................................100
2.5.1 Herziening adoptie.............................................................................................................................101
2.5.1.1 Toepassingsgebied.....................................................................................................................................101
2.5.1.2 Procedure...................................................................................................................................................101
2.5.1.3 Gevolgen herziening...................................................................................................................................101
2.5.2 Herroeping (gewone) adoptie............................................................................................................101
2.5.2.1 Toepassingsvoorwaarde: zeer gewichtige redenen....................................................................................101
2.5.2.2 Procedure...................................................................................................................................................102
2.5.2.3 Gevolgen....................................................................................................................................................102
2.5.3 Nieuwe adoptie..................................................................................................................................102
2.5.3.1 Extrafamiliale nieuwe adoptie....................................................................................................................102
2.5.3.2 Endofamiliale nieuwe adoptie door nieuwe echtgenoot, samenwonende partner of voormalige partner
van adoptant.......................................................................................................................................................... 103
2.5.4 Vastelling afstammingsband na adoptie...........................................................................................104
3
, 2.5.4.1 Principes.....................................................................................................................................................104
2.5.4.1.1 Art. 350 lid 1: t.a.v. adoptant(en).......................................................................................................104
2.5.4.1.2 Art. 350 lid 2 BW: t.a.v. een derde: adoptie blijft bestaan..................................................................104
2.5.4.2 Bijzonder geval van regulariserende adoptie voor 6 juni 1987 door moeder van het kind.........................105
2.5.5 Omzetting gewone adoptie naar volle adoptie..................................................................................105
3 TITEL III: BESCHERMINGSSTATUTEN VOOR MINDERJARIGEN....................................................................105
3.1 INLEIDING................................................................................................................................................... 105
3.2 HOOFDSTUK 1: INTERNATIONAAL VERDRAG INZAKE DE RECHTEN VAN HET KIND........................................................106
3.2.1 Belangrijke bepalingen.......................................................................................................................107
3.3 HOOFDSTUK 2: HANDELINGS(ON)BEKWAAMHEID MINDERJARIGE...........................................................................108
3.3.1 Principiële handelingsonbekwaamheid..............................................................................................108
3.3.1.1 Materiële rechtshandelingen.....................................................................................................................108
3.3.1.2 Proceshandelingen.....................................................................................................................................109
3.3.2 Uitzonderlijke handelingsbekwaamheid............................................................................................109
3.3.2.1 Rechtshandelingen die minderjarige alleen mag verrichten.......................................................................109
3.3.2.1.1 Materiële rechtshandelingen.............................................................................................................110
3.3.2.1.2 Proceshandelingen.............................................................................................................................111
3.3.2.2 Rechtshandelingen die minderjarige mag stellen behoudens verzet.........................................................111
3.3.2.3 Rechtshandelingen waarvoor minderjarige toestemming(en) of machtiging nodig heeft, dan wel zelf/moet
kan toestemmen....................................................................................................................................................112
3.3.2.4 Rechtshandelingen waarvoor minderjarige bijstand nodig heeft...............................................................112
3.4 HOOFDSTUK 3: OUDERLIJK GEZAG, VERBLIJF EN RECHT OP PERSOONLIJK CONTACT.....................................................112
3.4.1 Algemene beschouwingen i.v.m. ouderlijk gezag..............................................................................112
3.4.1.1 Definitie en verantwoording.......................................................................................................................112
3.4.1.2 Bestanddelen..............................................................................................................................................113
3.4.1.3 Toepassingsgebied.....................................................................................................................................114
3.4.1.4 Historiek en ontwikkeling...........................................................................................................................115
3.4.2 Gezag over persoon van de minderjarige..........................................................................................116
3.4.2.1 Samenlevende ouders................................................................................................................................116
3.4.2.2 Niet-samenlevende ouders........................................................................................................................117
3.4.2.2.1 Principe: gezamenlijke uitoefening ouderlijk gezag met verblijfsregeling..........................................117
3.4.2.2.2 Uitzonderingen...................................................................................................................................119
3.4.2.2.3 Inschrijving in bevolkingsregisten bij één ouder.................................................................................121
3.4.2.2.4 Registratie van gedeeld verblijf..........................................................................................................122
3.4.2.3 Slechts één ouder die instaat in ouderlijk gezag uitoefenen......................................................................122
3.4.3 Rechten omtrent vermogen minderjarie............................................................................................122
3.4.3.1 Ouderlijk goederenbeheer.........................................................................................................................122
3.4.3.1.1 Bestanddelen.....................................................................................................................................122
3.4.3.1.2 Uitoefening........................................................................................................................................123
3.4.3.1.3 Rekening en verantwoording.............................................................................................................124
3.4.3.2 Ouderlijk vruchtgenot.................................................................................................................................125
3.4.4 Recht op persoonlijk contact..............................................................................................................126
3.4.4.1 Algemeen...................................................................................................................................................126
3.4.4.2 Titularissen recht op persoonlijk contact....................................................................................................126
3.4.4.2.1 Principieel contactgerechtigden.........................................................................................................126
3.4.4.2.2 Virtueel contactgerechtigden.............................................................................................................128
3.4.4.3 Modaliteiten recht op persoonlijk contact.................................................................................................128
3.4.5 Horen van minderjarigen in gedingen betreffende ouderlijk gezag, verblijf en recht op persoonlijk
contact.........................................................................................................................................................129
3.4.5.1 Verschillende regeling afhankelijk van leeftijd kind....................................................................................129
3.4.5.1.1 Minderjarige van 12 jaar of ouder......................................................................................................129
3.4.5.1.2 Minderjarige < 12 jaar........................................................................................................................130
3.4.5.1.3 Uitzondering op verplichting om te horen.........................................................................................131
3.4.5.2 Modaliteiten van het horen........................................................................................................................131
3.4.5.3 Gevolgen van het horen.............................................................................................................................131
3.4.6 sanctionering van niet-naleving verblijfs- of contactsregeling..........................................................131
3.4.6.1 Uitvoeringsmaatregelen ex art. 387ter BW................................................................................................132
3.4.6.1.1 Toepassingsgebied.............................................................................................................................132
3.4.6.1.2 Procedurele aspecten.........................................................................................................................133
3.4.6.2 Schadevergoeding wegens onrechtmatige daad........................................................................................134
4