1 – INLEIDING
DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Dia 4
Aristoteles: “De mens is een sociaal dier.”
- Sociaalpsychologische vraagstukken maken deel uit van het dagelijkse leven
o Sociale relaties zijn belangrijk, want iedereen is een beetje amateurpsycholoog en houdt
zich vaak bezig met sociaalpsychologische vraagstukken
- De mens is fundamenteel een sociaal wezen
o Alleen-zijn is voor velen een vervelende situatie, we zijn namelijk verzot op nadenken
over onszelf en anderen én over hoe te reageren in sociale situaties
o We observeren anderen, analyseren hun gedrag en proberen te voorspellen hoe iemand
zich zal gedragen → dit is een fulltime activiteit in het dagelijkse leven
- Iedere mens denkt na over wat mensen beweegt en probeert het gedrag van anderen te begrijpen
o Sociaalpsychologische bevindingen zijn vaak interessant, intellectueel stimulerend en
leuk om te horen waardoor ze belangstelling krijgen in de media
o Onderzoek brengt voortdurend nieuwe gegevens aan het licht over onze sociale aard,
maar soms levert dit onverwachte antwoorden op
Dia 5
De krant van vandaag
- https://www.hln.be/mode-en-beauty/zo-kies-je-het-juiste-parfum-voor-valentijn-vrouwen-
vinden-het-opwindend-als-mannen-een-geur-dragen-die-niet-te-veel-
maskeert~ab286e59/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
- https://www.hln.be/celebrities/foto-van-naakte-kanye-west-naast-geklede-bianca-censori-gaat-
viraal-rapper-geeft-toe-dat-hij-zijn-echtgenote-controleert~a15e08d9/
- https://www.hln.be/wielrennen/demi-vollering-ziet-ex-ploeggenote-lotte-kopecky-als-
kanshebber-in-tour-geen-wraakgevoelens-tegenover-sd-worx~a0dff238/
SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Dia 7
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij
zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985)
1
, - Sociale psychologie hanteert de wetenschappelijke methode van de psychologie
o De sociale psychologie onderscheidt zich van de andere psychologische domeinen door
de gerichtheid op het individu in de context van sociale relaties en situaties
o Experiment = een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de
gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen
- De definitie van sociale psychologie heeft 3 basiscomponenten
o Wetenschappelijke studie
§ Sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerde vragenlijsten
als basis van wetenschappelijke kennis, dus op een systematische en
gestandaardiseerde wijze observeren, registreren, analyseren…
§ Essentie: wetenschappelijke kennis is repliceerbaar en overdraagbaar
o Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
§ De sociale psychologie richt zich vooral op de manier waarop het individu de
sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
§ Sociaalpsychologen hebben niet enkel oog voor het cognitieve aspect, maar ook
affectieve en motivatiecomponenten vinden ze belangrijk
• Bv. als je ergens een hekel aan hebt, dan zal je dit onbewust vermijden
• Gedrag wordt duidelijk bepaalt door cognitieve (denkprocessen),
affectieve (emoties) en motivationele (drijfveren) processen
§ Sociale psychologie is al altijd comprehensief omvattend geweest
• Diverse vormen van gedrag worden bestudeerd in verschillende
situaties waarvan wordt verondersteld dat ze door dezelfde gedachten,
gevoelens en motivaties worden aangestuurd
o Integrale visie op de mens, maar er zijn ook sociaal-
wetenschappelijke terreinen waar de focus op het denken ligt
• Bv. het onderzoek naar vooroordelen die gelden bij uitingen van racisme
en seksisme, maar ook t.a.v. homoseksuele mensen
o Vooroordelen = negatieve gevoelens t.o.v. andere personen
gebaseerd op hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen
o De aanwezigheid van anderen
§ ‘Sociaal’ betekent de sociale invloed van anderen op het individuele
functioneren of individuele processen die betrekking hebben op anderen
§ Centraal in de sociologie: anderen beïnvloeden en zelf beïnvloed worden
DE KRACHT VAN DE SITUATIE: EEN VOORBEELD VAN EEN
SOCIAALPSYCHOLOGISCHE STUDIE
Het mondale debat (1984) van Ronald Reagan
Dia 8
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
- Reagan won de verkiezingen door de publieksreactie op de achtergrond
- Idee: we laten ons beïnvloeden door de sociale situatie
Dia 9
2
,Ronald Reagan tijdens het mondale debat van 1984
Dia 10
Beïnvloeding door anderen
- Een psycholoog heeft een bepaalde visie op hoe onderzoek gebeurt
- Een psycholoog creëert controlecondities, alles blijft hetzelfde behalve één ding
o Met oneliners en reactie: Reagan wordt goed beoordeeld
o Zonder oneliners en reactie: Reagan wordt even goed beoordeeld
o Met oneliners zonder reactie: Reagan wordt minder goed beoordeeld
§ Dit is een evidentie voor het feit dat de reactie van anderen, namelijk de reactie
in de tv-studio, de kijkers hebben overtuigd dat Reagan goed bezig was
De kracht van de reactie van anderen
Dia 11
De kracht van de reactie van anderen
- Het debat tussen Obama en Romney van 22 oktober 2012
- “Horses and Bayonets”, deze zin werd meer dan 100.000 keer per minuut getweet
Dia 12
Het feit dat anderen ons beïnvloeden wordt geneutraliseerd
- Article 9, Section A, Subsection 7: “All members of the debate audience will be instructed by the
moderator before the debate goes on the air and by the moderator after the debate goes on the air
3
, not to applaud, speak, or otherwise participate in the debate by any means other than by silent
observation, except as provided by the agreed upon rules of the October 16 town hall debate.”
- Debate of 22 October 2012: “Good evening from the campus of Lynn University here in Boca
Raton, Florida. This is the fourth and last debate of the 2012 campaign, brought to you by the
Commission on Presidential Debates. This one’s on foreign policy. I’m Bob Schieffer of CBS
News. The questions are mine, and I have not shared them with the candidates or their aides. The
audience has taken a vow of silence – no applause, no reaction of any kind, except right now
when we welcome President Barack Obama and Governer Mitt Romney.”
Het onderzoek van Theodor Newcomb
Dia 13
Het Bennington college
- Samen met enkele andere onderzoekers ging Theodor Newcomb na of de participatie aan hoger
onderwijs onder studenten politiek progressieve houdingen bevordert
- In het Bennington college, die een liberale sfeer uitstraalde, kwamen veel studentes (het was
namelijk een meisjesschool) uit welvarende gezinnen met conservatieve opvattingen
o Hoe langer de meisjes op school verbleven, hoe linkser ze werden
o Hierdoor werd de ideologische afstand met hun conservatief-rechtse ouders groter
- Dit effect bleef aanwezig lang nadat ze de hogeschool hadden verlaten
o Vervolgstudies toonden aan dat ze gemiddeld genomen nog steeds meer politieke
betrokkenheid vertoonden en linkser warne dan andere vrouwen van hun leeftijd
o Conclusie: de hogeschooljaren worden de beïnvloedbare jaren genoemd, want het is de
pierode waarin adolescenten vatbaar zijn voor veranderingen in ideologische houding
Dia 14-16
De kracht van de situatie
- Eerste indrukken: bv. een slappe handdruk wekt een bepaalde impressie op
- Conformiteit: bv. Wie volgt de norm? Wat is conformiteit?
- Blinde gehoorzaamheid: bv. Milgram experimenten
4
DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Dia 4
Aristoteles: “De mens is een sociaal dier.”
- Sociaalpsychologische vraagstukken maken deel uit van het dagelijkse leven
o Sociale relaties zijn belangrijk, want iedereen is een beetje amateurpsycholoog en houdt
zich vaak bezig met sociaalpsychologische vraagstukken
- De mens is fundamenteel een sociaal wezen
o Alleen-zijn is voor velen een vervelende situatie, we zijn namelijk verzot op nadenken
over onszelf en anderen én over hoe te reageren in sociale situaties
o We observeren anderen, analyseren hun gedrag en proberen te voorspellen hoe iemand
zich zal gedragen → dit is een fulltime activiteit in het dagelijkse leven
- Iedere mens denkt na over wat mensen beweegt en probeert het gedrag van anderen te begrijpen
o Sociaalpsychologische bevindingen zijn vaak interessant, intellectueel stimulerend en
leuk om te horen waardoor ze belangstelling krijgen in de media
o Onderzoek brengt voortdurend nieuwe gegevens aan het licht over onze sociale aard,
maar soms levert dit onverwachte antwoorden op
Dia 5
De krant van vandaag
- https://www.hln.be/mode-en-beauty/zo-kies-je-het-juiste-parfum-voor-valentijn-vrouwen-
vinden-het-opwindend-als-mannen-een-geur-dragen-die-niet-te-veel-
maskeert~ab286e59/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
- https://www.hln.be/celebrities/foto-van-naakte-kanye-west-naast-geklede-bianca-censori-gaat-
viraal-rapper-geeft-toe-dat-hij-zijn-echtgenote-controleert~a15e08d9/
- https://www.hln.be/wielrennen/demi-vollering-ziet-ex-ploeggenote-lotte-kopecky-als-
kanshebber-in-tour-geen-wraakgevoelens-tegenover-sd-worx~a0dff238/
SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Dia 7
Sociale psychologie = de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens,
motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij
zelf een invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen (Allport, 1985)
1
, - Sociale psychologie hanteert de wetenschappelijke methode van de psychologie
o De sociale psychologie onderscheidt zich van de andere psychologische domeinen door
de gerichtheid op het individu in de context van sociale relaties en situaties
o Experiment = een vorm van onderzoek waarbij de onderzoeker controle heeft over de
gebeurtenissen en deelnemers volkomen toevallig aan condities worden toegewezen
- De definitie van sociale psychologie heeft 3 basiscomponenten
o Wetenschappelijke studie
§ Sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerde vragenlijsten
als basis van wetenschappelijke kennis, dus op een systematische en
gestandaardiseerde wijze observeren, registreren, analyseren…
§ Essentie: wetenschappelijke kennis is repliceerbaar en overdraagbaar
o Gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen
§ De sociale psychologie richt zich vooral op de manier waarop het individu de
sociale wereld waarneemt, begrijpt en interpreteert
§ Sociaalpsychologen hebben niet enkel oog voor het cognitieve aspect, maar ook
affectieve en motivatiecomponenten vinden ze belangrijk
• Bv. als je ergens een hekel aan hebt, dan zal je dit onbewust vermijden
• Gedrag wordt duidelijk bepaalt door cognitieve (denkprocessen),
affectieve (emoties) en motivationele (drijfveren) processen
§ Sociale psychologie is al altijd comprehensief omvattend geweest
• Diverse vormen van gedrag worden bestudeerd in verschillende
situaties waarvan wordt verondersteld dat ze door dezelfde gedachten,
gevoelens en motivaties worden aangestuurd
o Integrale visie op de mens, maar er zijn ook sociaal-
wetenschappelijke terreinen waar de focus op het denken ligt
• Bv. het onderzoek naar vooroordelen die gelden bij uitingen van racisme
en seksisme, maar ook t.a.v. homoseksuele mensen
o Vooroordelen = negatieve gevoelens t.o.v. andere personen
gebaseerd op hun lidmaatschap van bepaalde sociale groepen
o De aanwezigheid van anderen
§ ‘Sociaal’ betekent de sociale invloed van anderen op het individuele
functioneren of individuele processen die betrekking hebben op anderen
§ Centraal in de sociologie: anderen beïnvloeden en zelf beïnvloed worden
DE KRACHT VAN DE SITUATIE: EEN VOORBEELD VAN EEN
SOCIAALPSYCHOLOGISCHE STUDIE
Het mondale debat (1984) van Ronald Reagan
Dia 8
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
- Reagan won de verkiezingen door de publieksreactie op de achtergrond
- Idee: we laten ons beïnvloeden door de sociale situatie
Dia 9
2
,Ronald Reagan tijdens het mondale debat van 1984
Dia 10
Beïnvloeding door anderen
- Een psycholoog heeft een bepaalde visie op hoe onderzoek gebeurt
- Een psycholoog creëert controlecondities, alles blijft hetzelfde behalve één ding
o Met oneliners en reactie: Reagan wordt goed beoordeeld
o Zonder oneliners en reactie: Reagan wordt even goed beoordeeld
o Met oneliners zonder reactie: Reagan wordt minder goed beoordeeld
§ Dit is een evidentie voor het feit dat de reactie van anderen, namelijk de reactie
in de tv-studio, de kijkers hebben overtuigd dat Reagan goed bezig was
De kracht van de reactie van anderen
Dia 11
De kracht van de reactie van anderen
- Het debat tussen Obama en Romney van 22 oktober 2012
- “Horses and Bayonets”, deze zin werd meer dan 100.000 keer per minuut getweet
Dia 12
Het feit dat anderen ons beïnvloeden wordt geneutraliseerd
- Article 9, Section A, Subsection 7: “All members of the debate audience will be instructed by the
moderator before the debate goes on the air and by the moderator after the debate goes on the air
3
, not to applaud, speak, or otherwise participate in the debate by any means other than by silent
observation, except as provided by the agreed upon rules of the October 16 town hall debate.”
- Debate of 22 October 2012: “Good evening from the campus of Lynn University here in Boca
Raton, Florida. This is the fourth and last debate of the 2012 campaign, brought to you by the
Commission on Presidential Debates. This one’s on foreign policy. I’m Bob Schieffer of CBS
News. The questions are mine, and I have not shared them with the candidates or their aides. The
audience has taken a vow of silence – no applause, no reaction of any kind, except right now
when we welcome President Barack Obama and Governer Mitt Romney.”
Het onderzoek van Theodor Newcomb
Dia 13
Het Bennington college
- Samen met enkele andere onderzoekers ging Theodor Newcomb na of de participatie aan hoger
onderwijs onder studenten politiek progressieve houdingen bevordert
- In het Bennington college, die een liberale sfeer uitstraalde, kwamen veel studentes (het was
namelijk een meisjesschool) uit welvarende gezinnen met conservatieve opvattingen
o Hoe langer de meisjes op school verbleven, hoe linkser ze werden
o Hierdoor werd de ideologische afstand met hun conservatief-rechtse ouders groter
- Dit effect bleef aanwezig lang nadat ze de hogeschool hadden verlaten
o Vervolgstudies toonden aan dat ze gemiddeld genomen nog steeds meer politieke
betrokkenheid vertoonden en linkser warne dan andere vrouwen van hun leeftijd
o Conclusie: de hogeschooljaren worden de beïnvloedbare jaren genoemd, want het is de
pierode waarin adolescenten vatbaar zijn voor veranderingen in ideologische houding
Dia 14-16
De kracht van de situatie
- Eerste indrukken: bv. een slappe handdruk wekt een bepaalde impressie op
- Conformiteit: bv. Wie volgt de norm? Wat is conformiteit?
- Blinde gehoorzaamheid: bv. Milgram experimenten
4
