Algemene psychologie
Opnames beschikbaar
Examen: 30 MC + 1 open vraag (peilt naar inzicht)
Lessen + HANDOEK!
H1: Wat is Psychologie?
Visuele waarneming is geen passieve registratie, maar is actief
Wat is psychologie?
Wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken om de interne
processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
Vbn gedrag: spelen, lezen, sport, fietsen, praten, luisteren, denken, beoordelen…
‘Wetenschappelijke’
- Systematische empirisme (= methode)
o Adhv experimenten tot kennis komen
- Experimenten waarin we een variabele manipuleren (alle andere variabelen controleren) en zien wat
het effect is op gedrag, bv. effect van videogames op agressie
Informatieverwerking (wat het gedrag veroorzaakt) is studieobject van de psychologie,
‘Interne processen’: oorzaken van het gedrag
Ontwikkeling richting psychologie
16e – 17e eeuw: wetenschappelijke en copernicaanse revolutie (empirisme)
→ Observatie werd dé methode + bracht vragen met zich mee over menselijke info verwerking
→ Hard gesteund op menselijke observatie (wat we met het oog kunnen zien)
MAAR: menselijke oog maakt veel fouten
Eerste studies over menselijke informatieverwerking (= voorlopers van 1e psychologische experimenten)
- 1796
o Astronomie: ‘de persoonlijke fout’
→ Menselijk waarnemen is niet zo objectief als men dacht
- Von Helmholtz 1821-1894
o Bracht fysiologische snelheid van informatieverwerking in kaart (bij kikkers)
→ Doorgeven van elektrische prikkel kost tijd
- Donders 1818 – 1889
o 1e psychologische experiment
o Substractiemethode
o Meten hoelang cognitieve/mentale processen duren
= snelheid van reageren/mentale chronometrie
→ Test discriminatiemethode: per gehoorde klank een knopje induwen om reactiesnelheid te meten
KI KI KI A-reactie 197 miliseconden
(zelfde respons, zelfde stimulans)
KA KE KI B-reactie 285 miliseconden
(discriminatie + antwoord kiezen)
KA KE KI C-reactie (discriminatie) 243 miliseconden
(enkel KI heeft een knopje)
Percentuele discriminatie: C – A (243 – 197) = 46 miliseconden
→ Luisteren of het KA, KE of KI is, duurt 46 miliseconden
Keuze van antwoord: B – C (285 – 243) = 42 miliseconden
,Hoelang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
A reactie Groen licht: knopje indrukken
B reactie Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: ander indrukken
C reactie Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: niets doen
Percentuele discriminatie: C – A
Antwoord (respons) discriminatie: B – C
Het ontstaan van de psychologie
- Wundt (1832 – 1920)
o Eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig (1879)
o Uitsluitend geïnteresseerd in visuele waarneming
- James (1890)
o The principles of psychology (gaan we nog zien)
- Watson (1913)
o Psychology as the behaviorist views it. Wetenschap van het gedrag.
o Experimenten vormen de kern
o Geboorte wetenschappelijke studie vh gedrag
° van het het behaviorisme
- Sterke visie op wat psychologie mag/moet doen
- Ziet maar 1 invloed op het gedrag (één oorzaak)
→ Methode behaviorisme gebruiken we nog, visie op de mens niet meer
- Methode uit natuurwetenschappen meest succesvol dus die moeten we gebruiken (positivisme)
- Enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch onderzoek en
theorievorming
- Replicaties (duidelijke operationele definities)
→ definitie die voor iedereen bruikbaar is
→ vergelijkende onderzoeken gebuiken dezelfde betekenissen
- Afhankelijke (= gevolg) en onafhankelijke (= oorzaak) variabelen
DOEL psychologie: beschrijving tussen relatie afhankelijke en onafhankelijke variabelen
- Afhankelijke en onafhankelijke variabele (oorzaak-gevolg?)
Bv. Zorgen computerspelletjes (OV-oorzaak) voor toenemende agressie op scholen (AV gevolg)?
→ Onderzoek doen!
1. Operationele definitie ( conceptuele definitie) van de variabelen
2. Manipulatie van OV en effect meten op AV
- Focus op wetenschappelijke benadering (oorzaak-gevolg) leidt tot beperkte visie op mens, later S-R
(stimulus respons) psychologie genoemd
- Vooral veel kritiek uit klinische hoek
- Zie ook filmfragment Skinner (later in hoofdstuk leren)
Cognitieve psychologie als reactie op behaviorisme
- Meer aandacht voor tussenliggende processen (context van stimulus heeft invloed op respons)
- Verwachting/context (S-C-R)
→ (stimulus cognitie respons)
, Onderzoeksmethoden van de Psychologie
- Beschrijvend onderzoek
o 1 variabele in kaart brengen
o Observeren en beschrijven van een toestand
→ vragenlijsten, interviews, opiniepeilingen, psychologische test, archief data
- Correlatieonderzoek
o Meest gebruikte techniek
o 2 variabelen meten en kijken naar verband:
o Verband vaststellen en voorspellen
o Verband tussen computerspelletjes en agressie op speelplaats
o Verband tussen IQ en levenskwaliteit
- Experimenteel onderzoek (oorzaken van gedrag)
o Soms moeilijk om experiment op te zetten
o Onderzoeker manipuleert een (onafhankelijke) variabele en kijkt of dit een effect heeft op een
andere (afhankelijke) variabele
→ Beïnvloedt X Y?
Biologische focus
Biologische focus wordt sterker en sterker
- Alle informatieverwerking (sensaties, motorische handelingen, bewuste ervaringen, ...) is een gevolg
van hersenactivatie
- Hedendaagse (cognitieve, maar ook bvb sociale) psychologie maakt veel gebruik van fysiologische
metingen
→ Cognitieve neurowetenschappen (cognitive neuroscience)
Oogbeweging en pupil
- Oogbewegingen geven aan waar we naar kijken → heat maps
- Pupilgrootte geeft aan hoe interessant (opwindend) we iets vinden of hoeveel inspanning we doen
→ Inspanning: verwijden van pupil
Neurale elektrische activiteit
EEG – electroencephalogram
→ Meten elektrische activiteit hersenen, vb.slaap/waak/epilepsie/cognitieve functies
→ Meten wanneer of wanneer een biologisch proces plaatsvindt
→ Hoe reageren onze hersenen op event related potential ERP
Bv. hersensignalen versterken bij ontploffing van auto in een film
→ Ondervinding: detectie van fouten afgezwakt bij slaap deprivatie
Beeldvorming
PET – Positron Emissie Tomografie
- Geen beeld van orgaan (hersenen), maar van wat orgaan aan het doen is (en waar)
- Werking
1. Inspuiting radio-actieve stof
2. Zuurstof wordt radio-actief gelabeld
3. Er valt af te lezen waar er meer zuurstof gebruikt wordt
MRI – Magnetic Resonance Imaging
- Wordt niet vaak meer gebruikt
fMRI – functionele MRI
- €300 per proefpersoon → heel duur
- Enkel voor bepaald type vragen ‘Waar in de hersenen gebeurt dit bepaalde proces’
, Autonoom zenuwstelsel
Hartslag
- Hartslag vertraagt bij negatieve feedback
→ Interbeat interval (tijd tussen 2 slagen) w groter
- Het meest bij young adults
VERKLARING: leeftijdscategorie erg gevoelig voor neg feedback
Bloeddruk
Precies meten overt gedrag
EMG – elektromyografie
- Zelfde principe als EEG
- Meten elektrische activiteit van spieren in numerieke getallen
→ wordt op de te gebruiken spieren geplakt
Evolutie van technieken en methoden
- In staat nieuwe dingen te meten die vroeger niet te meten waren
- Wetenschappelijke studie van gedrag: wat niet meetbaar is behoort niet tot hedendaagse wetenschap
(bewustzijn, vrije wil,...)
MAAR: door gebruik nieuwe technologie kan dit nu wel
- Wat vandaag niet meetbaar is, is het misschien morgen wel (bvb, vrije wil)
Sociale focus
De hersenen bereiden een actie eerst voor (+/- 2sec)
→ Is dit dan wel nog vrije wil?
Biopsychosociaal model
Aandacht voor biologisch (genen), psychologisch en sociaal (
→ Verklaard waarom persoon geen moord kan plegen louter door een verloren Fortnite spelletje
- Gedrag wordt niet bepaald door 1 dimensie, laat staan 1 S (behaviorisme)
- Hoe meer MAOA iemand heeft, hoe minder agressie die persoon zal vertonen
Les 2: De Hedendaagse Psychologie
Natuurwetenschappelijke methode (behaviorisme), maar met oog voor tussenliggende processen (S-C-R),
vandaar: cognitieve psychologie (bv. emoties)
Hedendaagse psychologie gekenmerkt door 3 aspecten
- Cognitief aspect (motivatie, leren, inzicht…)
- Sociaal cultureel aspect
- Biologisch aspect (cognitieve neurowetenschappen)
Opnames beschikbaar
Examen: 30 MC + 1 open vraag (peilt naar inzicht)
Lessen + HANDOEK!
H1: Wat is Psychologie?
Visuele waarneming is geen passieve registratie, maar is actief
Wat is psychologie?
Wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken om de interne
processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
Vbn gedrag: spelen, lezen, sport, fietsen, praten, luisteren, denken, beoordelen…
‘Wetenschappelijke’
- Systematische empirisme (= methode)
o Adhv experimenten tot kennis komen
- Experimenten waarin we een variabele manipuleren (alle andere variabelen controleren) en zien wat
het effect is op gedrag, bv. effect van videogames op agressie
Informatieverwerking (wat het gedrag veroorzaakt) is studieobject van de psychologie,
‘Interne processen’: oorzaken van het gedrag
Ontwikkeling richting psychologie
16e – 17e eeuw: wetenschappelijke en copernicaanse revolutie (empirisme)
→ Observatie werd dé methode + bracht vragen met zich mee over menselijke info verwerking
→ Hard gesteund op menselijke observatie (wat we met het oog kunnen zien)
MAAR: menselijke oog maakt veel fouten
Eerste studies over menselijke informatieverwerking (= voorlopers van 1e psychologische experimenten)
- 1796
o Astronomie: ‘de persoonlijke fout’
→ Menselijk waarnemen is niet zo objectief als men dacht
- Von Helmholtz 1821-1894
o Bracht fysiologische snelheid van informatieverwerking in kaart (bij kikkers)
→ Doorgeven van elektrische prikkel kost tijd
- Donders 1818 – 1889
o 1e psychologische experiment
o Substractiemethode
o Meten hoelang cognitieve/mentale processen duren
= snelheid van reageren/mentale chronometrie
→ Test discriminatiemethode: per gehoorde klank een knopje induwen om reactiesnelheid te meten
KI KI KI A-reactie 197 miliseconden
(zelfde respons, zelfde stimulans)
KA KE KI B-reactie 285 miliseconden
(discriminatie + antwoord kiezen)
KA KE KI C-reactie (discriminatie) 243 miliseconden
(enkel KI heeft een knopje)
Percentuele discriminatie: C – A (243 – 197) = 46 miliseconden
→ Luisteren of het KA, KE of KI is, duurt 46 miliseconden
Keuze van antwoord: B – C (285 – 243) = 42 miliseconden
,Hoelang duurt het vooraleer we groen van rood licht kunnen onderscheiden?
A reactie Groen licht: knopje indrukken
B reactie Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: ander indrukken
C reactie Groen licht: knopje indrukken
Rood licht: niets doen
Percentuele discriminatie: C – A
Antwoord (respons) discriminatie: B – C
Het ontstaan van de psychologie
- Wundt (1832 – 1920)
o Eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig (1879)
o Uitsluitend geïnteresseerd in visuele waarneming
- James (1890)
o The principles of psychology (gaan we nog zien)
- Watson (1913)
o Psychology as the behaviorist views it. Wetenschap van het gedrag.
o Experimenten vormen de kern
o Geboorte wetenschappelijke studie vh gedrag
° van het het behaviorisme
- Sterke visie op wat psychologie mag/moet doen
- Ziet maar 1 invloed op het gedrag (één oorzaak)
→ Methode behaviorisme gebruiken we nog, visie op de mens niet meer
- Methode uit natuurwetenschappen meest succesvol dus die moeten we gebruiken (positivisme)
- Enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch onderzoek en
theorievorming
- Replicaties (duidelijke operationele definities)
→ definitie die voor iedereen bruikbaar is
→ vergelijkende onderzoeken gebuiken dezelfde betekenissen
- Afhankelijke (= gevolg) en onafhankelijke (= oorzaak) variabelen
DOEL psychologie: beschrijving tussen relatie afhankelijke en onafhankelijke variabelen
- Afhankelijke en onafhankelijke variabele (oorzaak-gevolg?)
Bv. Zorgen computerspelletjes (OV-oorzaak) voor toenemende agressie op scholen (AV gevolg)?
→ Onderzoek doen!
1. Operationele definitie ( conceptuele definitie) van de variabelen
2. Manipulatie van OV en effect meten op AV
- Focus op wetenschappelijke benadering (oorzaak-gevolg) leidt tot beperkte visie op mens, later S-R
(stimulus respons) psychologie genoemd
- Vooral veel kritiek uit klinische hoek
- Zie ook filmfragment Skinner (later in hoofdstuk leren)
Cognitieve psychologie als reactie op behaviorisme
- Meer aandacht voor tussenliggende processen (context van stimulus heeft invloed op respons)
- Verwachting/context (S-C-R)
→ (stimulus cognitie respons)
, Onderzoeksmethoden van de Psychologie
- Beschrijvend onderzoek
o 1 variabele in kaart brengen
o Observeren en beschrijven van een toestand
→ vragenlijsten, interviews, opiniepeilingen, psychologische test, archief data
- Correlatieonderzoek
o Meest gebruikte techniek
o 2 variabelen meten en kijken naar verband:
o Verband vaststellen en voorspellen
o Verband tussen computerspelletjes en agressie op speelplaats
o Verband tussen IQ en levenskwaliteit
- Experimenteel onderzoek (oorzaken van gedrag)
o Soms moeilijk om experiment op te zetten
o Onderzoeker manipuleert een (onafhankelijke) variabele en kijkt of dit een effect heeft op een
andere (afhankelijke) variabele
→ Beïnvloedt X Y?
Biologische focus
Biologische focus wordt sterker en sterker
- Alle informatieverwerking (sensaties, motorische handelingen, bewuste ervaringen, ...) is een gevolg
van hersenactivatie
- Hedendaagse (cognitieve, maar ook bvb sociale) psychologie maakt veel gebruik van fysiologische
metingen
→ Cognitieve neurowetenschappen (cognitive neuroscience)
Oogbeweging en pupil
- Oogbewegingen geven aan waar we naar kijken → heat maps
- Pupilgrootte geeft aan hoe interessant (opwindend) we iets vinden of hoeveel inspanning we doen
→ Inspanning: verwijden van pupil
Neurale elektrische activiteit
EEG – electroencephalogram
→ Meten elektrische activiteit hersenen, vb.slaap/waak/epilepsie/cognitieve functies
→ Meten wanneer of wanneer een biologisch proces plaatsvindt
→ Hoe reageren onze hersenen op event related potential ERP
Bv. hersensignalen versterken bij ontploffing van auto in een film
→ Ondervinding: detectie van fouten afgezwakt bij slaap deprivatie
Beeldvorming
PET – Positron Emissie Tomografie
- Geen beeld van orgaan (hersenen), maar van wat orgaan aan het doen is (en waar)
- Werking
1. Inspuiting radio-actieve stof
2. Zuurstof wordt radio-actief gelabeld
3. Er valt af te lezen waar er meer zuurstof gebruikt wordt
MRI – Magnetic Resonance Imaging
- Wordt niet vaak meer gebruikt
fMRI – functionele MRI
- €300 per proefpersoon → heel duur
- Enkel voor bepaald type vragen ‘Waar in de hersenen gebeurt dit bepaalde proces’
, Autonoom zenuwstelsel
Hartslag
- Hartslag vertraagt bij negatieve feedback
→ Interbeat interval (tijd tussen 2 slagen) w groter
- Het meest bij young adults
VERKLARING: leeftijdscategorie erg gevoelig voor neg feedback
Bloeddruk
Precies meten overt gedrag
EMG – elektromyografie
- Zelfde principe als EEG
- Meten elektrische activiteit van spieren in numerieke getallen
→ wordt op de te gebruiken spieren geplakt
Evolutie van technieken en methoden
- In staat nieuwe dingen te meten die vroeger niet te meten waren
- Wetenschappelijke studie van gedrag: wat niet meetbaar is behoort niet tot hedendaagse wetenschap
(bewustzijn, vrije wil,...)
MAAR: door gebruik nieuwe technologie kan dit nu wel
- Wat vandaag niet meetbaar is, is het misschien morgen wel (bvb, vrije wil)
Sociale focus
De hersenen bereiden een actie eerst voor (+/- 2sec)
→ Is dit dan wel nog vrije wil?
Biopsychosociaal model
Aandacht voor biologisch (genen), psychologisch en sociaal (
→ Verklaard waarom persoon geen moord kan plegen louter door een verloren Fortnite spelletje
- Gedrag wordt niet bepaald door 1 dimensie, laat staan 1 S (behaviorisme)
- Hoe meer MAOA iemand heeft, hoe minder agressie die persoon zal vertonen
Les 2: De Hedendaagse Psychologie
Natuurwetenschappelijke methode (behaviorisme), maar met oog voor tussenliggende processen (S-C-R),
vandaar: cognitieve psychologie (bv. emoties)
Hedendaagse psychologie gekenmerkt door 3 aspecten
- Cognitief aspect (motivatie, leren, inzicht…)
- Sociaal cultureel aspect
- Biologisch aspect (cognitieve neurowetenschappen)
