Introductie
Inleiding
Te weinig autopsies in België
• Probleemstelling: Pathologen in België geven aan dat er te weinig autopsies worden uitgevoerd. Dit heeft als gevolg
dat veel doodsoorzaken onduidelijk blijven, wat kan leiden tot onterechte aannames of misverstanden, vooral in
juridische zaken.
• Gevolg: Wanneer er onvoldoende autopsies zijn, ontstaat vaak onzekerheid over de werkelijke doodsoorzaak, wat
voor juridische en forensische complicaties kan zorgen.
Casevoorbeeld: Moord en forensisch onderzoek
• De zaak: In een moordzaak werd een vrouw beschuldigd van het doden van haar man. Ze gaf toe dat ze hem had "in
stukken gesneden en verbrand in de open haard."
• Forensisch onderzoek:
o Zelfs in de overgebleven as van het verbrande lichaam kunnen vetzuurprofielen worden geanalyseerd. Dit is
mogelijk omdat vetzuurprofielen in as niet volledig verdwijnen en een typisch menselijk patroon vertonen.
o Menselijke vetzuurprofielen: Mensen hebben een uniek vetzuurpatroon dat verschilt van dat van andere
diersoorten, zoals apen.
o Oerangoetang vraag: Hoewel het patroon overeenkomt met menselijke vetzuren, is de vraag of het mogelijk van
een andere soort, zoals een orang-oetan, komt. Dit scenario is echter uiterst onwaarschijnlijk.
Forensische Haaranalyse
• Haargroei en analyse:
o Haaranalyse is nuttig om de blootstelling aan stoffen of vergiften over een langere periode te reconstrueren. Haar
groeit gemiddeld 1 cm per maand, waardoor onderzoekers een tijdslijn kunnen vaststellen van de blootstelling
aan toxische stoffen.
o Het kan ook helpen bij ontdekken van chronische vergiftigingen, zoals die door arseen (bijvoorbeeld via voedsel).
Een persoon kan ziekteverschijnselen vertonen die komen en gaan, wat typerend is voor dit soort vergiftigingen.
• Beperkingen van haaranalyse:
o Acute vergiftigingen kunnen vaak niet worden gedetecteerd via haaranalyse. Bij acute intoxicaties, zoals een
overdosis cocaïne, groeit het haar nog niet genoeg uit om sporen van de vergiftiging zichtbaar te maken.
Vergiftiging als moordmethode
• Vergiftiging met voorbedachte rade: Vergiftiging wordt vaak beschouwd als moord met voorbedachte rade, omdat
de dader de gelegenheid heeft om het slachtoffer op een subtiele manier te doden door stoffen in te nemen die
langzaam schadelijk zijn.
• Bekenden van het slachtoffer: Vaak kennen vrienden of familieleden van het slachtoffer diens gewoonten goed, en
weten ze wanneer ze kunnen toeslaan en de vergiftiging kunnen toedienen.
• Beschikbare toxische stoffen: In huis zijn veel toxische stoffen aanwezig, zoals pesticiden, benzine voor de
grasmaaier, schoonmaakmiddelen, en shampoos. Het gebrek aan strikte wetgeving over de verkoop en het gebruik
van deze stoffen maakt vergiftigingen makkelijker uitvoerbaar.
• Accidentele vergiftiging:
o Kleine kinderen lopen een risico om toxische stoffen per ongeluk in te nemen, vooral als ze niet goed zijn
opgeborgen. Het is cruciaal om dergelijke stoffen achter slot en grendel te bewaren om ongelukken te voorkomen.
Veelvoorkomende toxische stoffen
• Spiking: Een opkomend fenomeen waarbij mensen onbewust vergiftigd worden, bijvoorbeeld door drugs of toxines
die aan voedsel of drinken worden toegevoegd. Bijvoorbeeld, de trend van spiking in yoghurt is een stijgende lijn.
Top 3 toxische stoffen bij moorden:
1. Rattenvergif (Arseentrioxide / As₂O₃):
o Werkt in op de bloedstollingscascade en kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, waaronder interne
bloedingen en dood.
2. Cyaniden (Blauwzuur):
o Een snelwerkend vergif dat de energievoorziening van cellen blokkeert. Het doodt het slachtoffer binnen enkele
minuten door het stoppen van de cellulaire ademhaling.
3. Strignine (Strychnos nux vomica):
o Strignine veroorzaakt spierstijfheid en ademstilstand. Het leidt tot een zogenaamde “rigor mortis”-achtige
toestand, waarbij de skeletspieren verkrampen, wat leidt tot verstikking en de dood.
Moeilijkheden in het forensisch toxicologisch onderzoek
• Insuline:
o Insulinevergiftiging is bijzonder moeilijk te bewijzen, omdat insuline snel wordt afgebroken in het lichaam. Dit
werd bijvoorbeeld gezien in een zaak met de term “beerputmoord”, waar insuline werd gebruikt om een
slachtoffer te doden. De insuline had echter al gereageerd en was niet meer traceerbaar op het moment van
onderzoek.
• Andere gevaarlijke stoffen:
o Tetrodotoxine (TTX): Een zeer toxisch bestanddeel van sommige zeedieren (zoals de fugu-vis).
o Koolstofmonoxide (CO): Een geurloos, kleurloos gas dat kan leiden tot verstikking.
o Benzeen: Carcinogeen, en kan leiden tot leukemie en andere ernstige gezondheidsproblemen.
1
,Mogelijke bronnen van intoxicaties
Bronnen van intoxicaties
• Dagelijkse toxische stoffen: Veel van de toxische stoffen die we tegenkomen,
komen uit alledaagse bronnen, zoals:
o Genotsmiddelen (alcohol, tabak, etc.).
o Voeding: Sommige voedingsmiddelen kunnen besmet zijn met toxines,
zoals schimmels die hepatotoxinen produceren.
o Huis- en tuinproducten: Pesticiden, schoonmaakmiddelen, en verf kunnen
giftig zijn bij verkeerd gebruik.
o Bestrijdingsmiddelen: Bijvoorbeeld pesticiden die gebruikt worden in de
landbouw en die via voedsel kunnen worden opgenomen.
o Medische hulpmiddelen en neutraceuticals (voedingssupplementen)
kunnen ook potentieel gevaarlijk zijn als ze verkeerd worden gebruikt of als
er verontreinigingen in aanwezig zijn.
• Verontreiniging: Verontreiniging van lucht en water kan bijdragen aan toxische
blootstelling. Bijvoorbeeld:
o Fijnstof door verkeer: Het verlies van 4 kg fijnstof per wiel per jaar is een aanzienlijke bijdrage aan de
luchtvervuiling, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen door langdurige blootstelling.
• Chemische reacties: Een gevaarlijke reactie kan plaatsvinden in een toilet wanneer een zuur wordt gemengd met
bleekmiddel, wat leidt tot de vorming van chloorgas. Dit gas is zwaarder dan lucht en kan in hoge concentraties
dodelijk zijn als het ingeademd wordt.
Toxische stoffen en zwangerschap
• Risico voor de foetus: Veel toxische stoffen kunnen de placenta passeren en invloed hebben op de ontwikkeling van
de baby. Het is belangrijk om voorzichtig om te gaan met chemische stoffen en vergiften tijdens de zwangerschap.
Voorbeelden
Waterintoxicatie:
Hoewel water essentieel is voor het leven, kan overmatig watergebruik leiden tot vergiftiging, wat zeldzaam maar
mogelijk is. Dit kan optreden als er te veel water in korte tijd wordt gedronken, waardoor de elektrolytenbalans in het
lichaam verstoord wordt
Asbest:
Asbest is niet gevaarlijk als het intact is, maar wanneer het begint te brokkelen en in de lucht komt, kan het ernstige
gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals longkanker en asbestose.
Vergiftigde paaseieren in Duitsland:
In een moordzaak werden paaseieren vergiftigd, wat leidde tot ziekenhuisopname van het slachtoffer.
Methanolvergiftiging:
In een vergiftigingszaak kreeg een laborante frisdrank toegediend met veel methanol, wat gevaarlijker is dan ethanol.
Methanol kan in het lichaam worden omgezet naar toxische stoffen zoals formaldehyde en mierenzuur. Ethanol is
een effectief antidotum omdat het de afbraak van methanol remt.
Brouwerij Belle Vue & ammoniakgebruik
• Bij Belle Vue wordt opnieuw bier gebrouwen.
• Ammoniak wordt gebruikt als koelvloeistof.
• Veiligheidsmaatregel: een watergordijn zet vrijgekomen ammoniak om in ammoniumhydroxide.
• Resultaat: ammoniak wordt gebonden in een waterige oplossing, waardoor het risico beperkt wordt.
Mestgas (H₂S - waterstofsulfide): gevaarlijker dan ammoniak
• Eigenschappen H₂S:
o Zeer toxisch gas.
o Zware dichtheid → hoopt zich op in laaggelegen ruimtes (bv. kelders, mestkarren).
o Werkt zeer snel, vergelijkbaar met het werkingsmechanisme van cyanide (verhindert cellulaire ademhaling).
o Herkenbare geur: ruikt naar rotte eieren (zwavelverbinding).
• Gevaarlijke situaties:
o Landbouw: mest wordt uitgereden → bacteriële activiteit → H₂S ontstaat.
§ Landbouwer in mestkar zonder bescherming → kans op dodelijke blootstelling.
o Rioleringswerken: H₂S kan vrijkomen in afgesloten ruimtes.
o Familiebegraafplaatsen: biologische afbraak → gasvorming.
o Speologen: kunnen bij exploraties plassen met gelokaliseerd H₂S tegenkomen in grotten.
• Bescherming tegen H₂S:
o Zuurstoffles bij betreden van risicovolle ruimtes.
o Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) zijn cruciaal.
Rottende algen in Bretagne (H₂S)
• Toeristen gewaarschuwd: rottende algen op stranden produceren waterstofsulfide (H₂S).
• Gevaar: Inademing kan leiden tot acute vergiftiging.
• Voorbeeld: een 18-jarige oesterplukker stierf na inademing van H₂S afkomstig van algen.
• H₂S wordt ook gevormd bij afbraak van organisch materiaal, net zoals bij mest.
Heliumvergiftiging
• Helium is op zich niet toxisch, maar verdringt zuurstof in de lucht.
• In gesloten ruimtes kan inademing leiden tot hypoxie (zuurstoftekort).
• Gevaarlijk bij stikstof- of heliumgasballonnen of bij gebruik in afgesloten ruimtes (bv. "suïcidekits").
2
, Lachgas (N₂O) – gevaar onderschat
• N₂O (distikstofoxide) lijkt onschuldig als partydrug of in slagroompatronen, maar:
o Kan in hoge concentraties zuurstofverdrijvend werken → hypoxie en bewusteloosheid.
o Chronisch gebruik tast het zenuwstelsel aan (vitamine B12-afhankelijkheid).
o Acute dodelijke gevallen bij langdurige of massale inhalatie.
Koolmonoxidevergiftiging (CO)
• Bronnen van CO-vergiftiging:
o Barbecueën binnenshuis.
o Kachels/open haarden met slechte afvoer of verbranding.
• CO is geurloos, kleurloos → moeilijk op te merken.
• Werking: CO bindt sterker aan hemoglobine dan zuurstof → hypoxie.
• Baby’s zijn gevoeliger:
o Hoger ademminuutvolume dan volwassenen.
o Lopen sneller risico op vergiftiging.
• Historisch voorbeeld:
o Mijnwerkers namen kanaries mee in schachten.
o Vogels hebben ook een hoog ademvolume → fluiten ze niet meer → teken om te evacueren.
Smog in Londen (1952)
• Oorzaak: combinatie van mist, rook (vooral door steenkoolverbranding in huizen).
• Gevolg: massale luchtvervuiling → sterke toename longproblemen en sterfte.
• Term ‘smog’ = smoke + fog.
• Impact: aanleiding voor strenge milieuwetgeving in het VK (Clean Air Act 1956).
• Smog blijft wereldwijd een groot probleem in steden met slechte luchtkwaliteit.
Verkeerslawaai & stresshormonen
• Effecten van langdurig lawaai (bv. verkeer, vliegtuigen):
o Hogere bloeddruk.
o Chronische stress.
o Verstoorde hormoonbalans.
• Dierexperimenten:
o Ratten werden blootgesteld aan geluid (100 dB).
o Vergelijking tussen gewone ratten en ratten met adrenolectomie (zonder bijnierhormonen).
o Resultaat: ratten met intacte bijnieren (dus stressregulatie via hormonen) leefden langer.
• Conclusie: het lichaam heeft een hormonaal mechanisme om met lawaaistress om te gaan, maar chronische
blootstelling is slecht voor de gezondheid
9/11 en blootstelling aan toxische stofwolken
• Na de instorting van de Twin Towers (11 september 2001) ontstond een enorme stofwolk.
• Deze wolk bevatte:
o Asbest (kankerverwekkend bij inademing)
o Synthetische stoffen (o.a. uit meubilair, computers, kunststoffen)
o Verbrandingsproducten, metalen, glasvezels...
• Gevolgen voor hulpverleners en omwonenden:
o Acute klachten: hoesten, benauwdheid, oogirritatie.
o Chronische gevolgen: longziekten, kanker (zoals mesothelioom), astma, PTSD.
o Beroemd voorbeeld: de "stofvrouw" die de ramp overleefde, maar een jaar later stierf aan een
stofgerelateerde longaandoening.
Bijen & pesticiden: een fragiel evenwicht
• Herkomst van het woord 'pesticide':
o Pestis (Latijn): ziekte, plaag.
o Caedere: doden → “doden wat je niet graag hebt.”
• Probleem:
o Veel pesticiden doden ook nuttige insecten, zoals de honingbij.
o Honingbijen = cruciaal voor bestuiving → belangrijk voor de landbouw en biodiversiteit.
o Economisch belang is enorm: bijen zorgen voor bevruchting van gewassen via bestuiving.
• Oplossing / onderzoeksrichting:
o Ontwikkeling van selectieve pesticiden die bijen sparen.
o Strategie:
§ Ionkanalen en receptoren van bijen tot expressie brengen in labomodel.
§ Vergelijken met menselijke receptoren (bv. nicotine-receptoren).
§ Farmacologisch testen op selectiviteit van liganden.
§ Doel: pesticiden die wél plagen doden, maar de bijen ongemoeid laten.
Pesticiden & milieurampen
• Transportongevallen met hulpgoederen of ferry’s:
o Grote hoeveelheden pesticiden kunnen in zee terechtkomen bij een ongeluk.
o Verdunning door zeewater beperkt effect enigszins, maar:
§ Lokaal kan er grote schade ontstaan aan mariene ecosystemen.
§ Vooral bij gesloten of ondiepe wateren blijft risico groot.
• Nood aan veilig transport & snelle responsplannen bij chemische ongelukken op zee.
3
, Trump-XTC en designerdrugs: gevaarlijke trends
• "Trump-XTC":
o Uitzonderlijke XTC-pillen gevonden door Duitse politie met het gezicht van Donald Trump.
o Vaak opvallend qua vorm en kleur → aantrekkelijk voor jongeren, maar gevaarlijk misleidend.
• Is dit echte XTC?
o Soms bevat het echte MDMA, maar vaak gaat het om een analoge stof ( designerdrug ) met vergelijkbare of
sterkere werking.
o Deze stoffen worden chemisch gemodificeerd om illegale status te omzeilen, maar kunnen onvoorspelbaar en
toxisch zijn.
• Hoeveel zit erin?
o Een klassieke ecstasypil bevat normaal ± 70–100 mg MDMA (API = Active Pharmaceutical Ingredient).
o Tegenwoordig worden pillen gevonden met 200–300 mg of meer → 3 tot 4 keer de gebruikelijke dosis!
o Overdosisrisico stijgt exponentieel, vooral bij onervaren gebruikers of combinatie met andere middelen.
• Gevaar:
o Hyperthermie, hartritmestoornissen, hersenbloeding, overlijden.
o Gebrek aan zuiverheid en controle maakt dit extreem risicovol.
Waarom designerdrugs gevaarlijker zijn
• Nieuwe synthetische varianten worden snel gemaakt.
• Vaak geen klinische studies of veiligheidsevaluatie.
• Geen standaarddosering → onvoorspelbaar effect en toxiciteit.
• Door gelijkenis met MDMA kunnen gebruikers onterecht denken dat het veilig is.
Lachgas (N₂O) en verkeersongevallen – case Kortenaken
• In Kortessem zat er lachgas in de wagen die crashte.
• Mogelijke oorzaak van de crash: gebruik van lachgas tijdens het rijden.
• Lachgas beïnvloedt:
o Reactievermogen
o Zuurstofopname (→ hypoxie)
o Bewustzijn en coördinatie
• Toename in gebruik:
o Lachgas wordt vaak niet als “echte drug” gezien.
o Wetgeving liep achter op recreatief gebruik.
o Wordt legaal verkocht voor professioneel gebruik (bv. bakkerijen – slagroompatronen).
o Gebruikers (vooral schoolgaande jongeren) kopen het illegaal of zonder duidelijke reden.
• Strengere regelgeving: aankoop vereist nu bewijs van professioneel gebruik.
• Extra info:
o Lachgas wordt ook gebruikt in raketmotoren als oxidatiemiddel in verbrandingscocktail.
Haaranalyse voor drugdetectie
• Drugs opsporen via haar is mogelijk:
o Niet alleen hoofdhaar, maar ook okselhaar en schaamhaar kunnen gebruikt worden.
• Wat bepaalt of iets in haar terechtkomt?
o Wet van Fick: diffusie afhankelijk van concentratieverschillen, molecuulgrootte, en tijd.
o Levende haarwortelcellen (keratinocyten) zijn nodig voor opname via bloed.
o Alleen stoffen die door bloed kunnen diffunderen komen in het haar terecht.
• Niet alles is detecteerbaar in haar:
o EPO (erytropoëtine): niet terug te vinden in haar → te groot, geen diffusie.
o Gassen (zoals lachgas): niet aantoonbaar in haar.
o Zware metalen (bv. arseen): wel detecteerbaar → binden zich aan keratine.
Alcohol: toxiciteit en juridische aspecten
• Overmatig alcoholgebruik kan dodelijk zijn, zeker in combinatie met:
o Benzodiazepines (bv. diazepam, lorazepam): beide werken depressief op het centraal zenuwstelsel →
verhoogd risico op coma of ademhalingsstilstand.
• Distributievolume (Vd):
o Mannen hebben een groter distributievolume voor alcohol dan vrouwen.
o Bij gelijke hoeveelheid alcohol → hogere bloedalcoholconcentratie (BAC) bij vrouwen.
o Reden: vrouwen hebben gemiddeld minder lichaamswater dan mannen.
• Wettelijke limiet (België):
o Vanaf 0,5‰ (promille) in het bloed ben je strafbaar in het verkeer.
o 0,22 mg/l uitgeademde lucht ≈ 0,5‰ in bloed. !! 0,35 mg/l uitgeademde lucht ≈ 0,8‰ in bloed !!
Alcohol in voeding en metingen
• Metingen zijn gevoelig voor bias:
o Er zijn altijd meetonnauwkeurigheden mogelijk.
o Soms wordt 0% gemeten, maar kleine hoeveelheden alcohol zijn toegestaan via voeding.
• Voorbeelden van toegelaten alcohol in voedsel:
o Mon Chéri’s, sauzen met wijn of bier.
o Stoverij met bier: alcohol verdampt grotendeels tijdens koken.
o Dit is geen probleem voor alcoholtesten, de hoeveelheid is verwaarloosbaar klein.
• Belangrijke geruststelling:
o Het consumeren van gerechten bereid met alcohol leidt niet tot strafbare alcoholwaarden in bloed of adem.
4
, Ketamine: GM en misbruikt middel
• Dood van Matthew Perry gelinkt aan ketaminegebruik.
• Medisch gebruik:
o Merknaam: Ketalar.
o Toepassingen:
§ Anesthesie (operatiekwartier).
§ Behandeling van chronische pijn (bv. bij kanker of brandwonden).
§ Psychiatrisch: experimenteel bij depressie.
• Farmacologisch profiel:
o Werkt als dissociatief anestheticum.
o Heeft dempend én opwekkend effect.
o Kan hallucinaties veroorzaken.
• Misbruik:
o Chronisch gebruik → risico op blaasproblemen (blaasinflammatie, urgentie).
o Gebruik in het uitgaansleven: o.a. via "spiking" (drankjes besmetten).
o "Verkrachtingsdrug": versterkt effect in combinatie met alcohol.
o Alternatieven bij spiking: vloeibare XTC, benzodiazepines (bv. Rohypnol, midazolam).
Thalidomide (Softenon) – geneeskunde vs. tragedie
• Oorspronkelijk gebruikt bij: ochtendmisselijkheid bij zwangere vrouwen.
• Werkzaamheid: psychotrope werking – kalmerend middel.
• Tragedie (1950-60’s):
o Geboorteafwijkingen: focomelie (stompe armen), misvormde oren, ontbrekende vingers.
• Vandaag:
o Wordt nog steeds als geneesmiddel gebruikt bij niet-zwangere mensen (bv. bij kanker).
o Is gevaarlijk bij zwangerschap, maar veilig met goede risicobeheersing.
Dubbele status: geneesmiddel vs. drug
• Veel stoffen met recreatief misbruik hebben ook therapeutisch nut.
• Voorbeelden:
o Ketamine → anesthesie & recreatief misbruik.
o Thalidomide → kankermedicatie & teratogeen.
o Benzodiazepines → angst, slaapstoornissen & "date rape drugs".
• Oproep tot bewustwording: goed geneesmiddel ≠ altijd ongevaarlijk → context, dosis, en doelgroep zijn cruciaal.
Cannabis
Oproken van cannabis:
• Schadelijk voor de longen, kan leiden tot luchtwegproblemen.
• Cannabinoïden komen via de longen in het lichaam, maar het roken veroorzaakt giftige stoffen die schadelijk
kunnen zijn.
Medicinale cannabis:
• Kan nuttig zijn bij bepaalde aandoeningen zoals chronische pijn, misselijkheid door chemotherapie, en
neurologische aandoeningen.
• Wordt vaak voorgeschreven wanneer andere behandelingen onvoldoende helpen.
Werkt cannabis tegen kanker?
• Onderzoek suggereert dat cannabinoïden mogelijk de groei van kankercellen kunnen remmen of de celdood
bevorderen.
• Meer studies zijn nodig om dit effect te bevestigen en volledig te begrijpen.
Werkt cannabis tegen Alzheimer?
• Sommige studies tonen aan dat cannabinoïden neurobeschermende eigenschappen hebben en mogelijk de
progressie van Alzheimer kunnen vertragen.
• Het onderzoek is echter nog in de vroege stadia, en verder bewijs is vereist.
Morfine en ketamine als verdoving in operatiekwartier:
• Morfine: Veel gebruikt voor pijnbestrijding, effectief bij acute pijn.
• Ketamine: Gebruikt voor diepe sedatie, kan ook pijnstillend werken, en is nuttig in bepaalde situaties (bijv. bij
risicovolle operaties).
• Beide middelen hebben bewezen effectiviteit, maar moeten zorgvuldig worden beheerd vanwege mogelijke
bijwerkingen.
Fipronil:
• Fipronil is een insecticide dat in bepaalde gevallen kan worden gebruikt in de
landbouw en veeteelt.
• Het werd betrokken bij een schandaal waar pluimveehouders benaderd werden voor
illegale verkoop van fipronil, wat leidde tot een voedselcrisis.
Gebruik van fipronil:
• Fipronil mag alleen in specifieke situaties in de landbouw en veeteelt worden
gebruikt, onder strikte regelgeving.
Insecten en spinactigen:
• Fipronil wordt vaak gebruikt om insecten en spinactigen te bestrijden.
Toxicologische termen:
• Het is moeilijk om de precieze toxicologische termen te begrijpen en te vertalen, zoals ARfD (Acute Reference
Dose).
5
Inleiding
Te weinig autopsies in België
• Probleemstelling: Pathologen in België geven aan dat er te weinig autopsies worden uitgevoerd. Dit heeft als gevolg
dat veel doodsoorzaken onduidelijk blijven, wat kan leiden tot onterechte aannames of misverstanden, vooral in
juridische zaken.
• Gevolg: Wanneer er onvoldoende autopsies zijn, ontstaat vaak onzekerheid over de werkelijke doodsoorzaak, wat
voor juridische en forensische complicaties kan zorgen.
Casevoorbeeld: Moord en forensisch onderzoek
• De zaak: In een moordzaak werd een vrouw beschuldigd van het doden van haar man. Ze gaf toe dat ze hem had "in
stukken gesneden en verbrand in de open haard."
• Forensisch onderzoek:
o Zelfs in de overgebleven as van het verbrande lichaam kunnen vetzuurprofielen worden geanalyseerd. Dit is
mogelijk omdat vetzuurprofielen in as niet volledig verdwijnen en een typisch menselijk patroon vertonen.
o Menselijke vetzuurprofielen: Mensen hebben een uniek vetzuurpatroon dat verschilt van dat van andere
diersoorten, zoals apen.
o Oerangoetang vraag: Hoewel het patroon overeenkomt met menselijke vetzuren, is de vraag of het mogelijk van
een andere soort, zoals een orang-oetan, komt. Dit scenario is echter uiterst onwaarschijnlijk.
Forensische Haaranalyse
• Haargroei en analyse:
o Haaranalyse is nuttig om de blootstelling aan stoffen of vergiften over een langere periode te reconstrueren. Haar
groeit gemiddeld 1 cm per maand, waardoor onderzoekers een tijdslijn kunnen vaststellen van de blootstelling
aan toxische stoffen.
o Het kan ook helpen bij ontdekken van chronische vergiftigingen, zoals die door arseen (bijvoorbeeld via voedsel).
Een persoon kan ziekteverschijnselen vertonen die komen en gaan, wat typerend is voor dit soort vergiftigingen.
• Beperkingen van haaranalyse:
o Acute vergiftigingen kunnen vaak niet worden gedetecteerd via haaranalyse. Bij acute intoxicaties, zoals een
overdosis cocaïne, groeit het haar nog niet genoeg uit om sporen van de vergiftiging zichtbaar te maken.
Vergiftiging als moordmethode
• Vergiftiging met voorbedachte rade: Vergiftiging wordt vaak beschouwd als moord met voorbedachte rade, omdat
de dader de gelegenheid heeft om het slachtoffer op een subtiele manier te doden door stoffen in te nemen die
langzaam schadelijk zijn.
• Bekenden van het slachtoffer: Vaak kennen vrienden of familieleden van het slachtoffer diens gewoonten goed, en
weten ze wanneer ze kunnen toeslaan en de vergiftiging kunnen toedienen.
• Beschikbare toxische stoffen: In huis zijn veel toxische stoffen aanwezig, zoals pesticiden, benzine voor de
grasmaaier, schoonmaakmiddelen, en shampoos. Het gebrek aan strikte wetgeving over de verkoop en het gebruik
van deze stoffen maakt vergiftigingen makkelijker uitvoerbaar.
• Accidentele vergiftiging:
o Kleine kinderen lopen een risico om toxische stoffen per ongeluk in te nemen, vooral als ze niet goed zijn
opgeborgen. Het is cruciaal om dergelijke stoffen achter slot en grendel te bewaren om ongelukken te voorkomen.
Veelvoorkomende toxische stoffen
• Spiking: Een opkomend fenomeen waarbij mensen onbewust vergiftigd worden, bijvoorbeeld door drugs of toxines
die aan voedsel of drinken worden toegevoegd. Bijvoorbeeld, de trend van spiking in yoghurt is een stijgende lijn.
Top 3 toxische stoffen bij moorden:
1. Rattenvergif (Arseentrioxide / As₂O₃):
o Werkt in op de bloedstollingscascade en kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, waaronder interne
bloedingen en dood.
2. Cyaniden (Blauwzuur):
o Een snelwerkend vergif dat de energievoorziening van cellen blokkeert. Het doodt het slachtoffer binnen enkele
minuten door het stoppen van de cellulaire ademhaling.
3. Strignine (Strychnos nux vomica):
o Strignine veroorzaakt spierstijfheid en ademstilstand. Het leidt tot een zogenaamde “rigor mortis”-achtige
toestand, waarbij de skeletspieren verkrampen, wat leidt tot verstikking en de dood.
Moeilijkheden in het forensisch toxicologisch onderzoek
• Insuline:
o Insulinevergiftiging is bijzonder moeilijk te bewijzen, omdat insuline snel wordt afgebroken in het lichaam. Dit
werd bijvoorbeeld gezien in een zaak met de term “beerputmoord”, waar insuline werd gebruikt om een
slachtoffer te doden. De insuline had echter al gereageerd en was niet meer traceerbaar op het moment van
onderzoek.
• Andere gevaarlijke stoffen:
o Tetrodotoxine (TTX): Een zeer toxisch bestanddeel van sommige zeedieren (zoals de fugu-vis).
o Koolstofmonoxide (CO): Een geurloos, kleurloos gas dat kan leiden tot verstikking.
o Benzeen: Carcinogeen, en kan leiden tot leukemie en andere ernstige gezondheidsproblemen.
1
,Mogelijke bronnen van intoxicaties
Bronnen van intoxicaties
• Dagelijkse toxische stoffen: Veel van de toxische stoffen die we tegenkomen,
komen uit alledaagse bronnen, zoals:
o Genotsmiddelen (alcohol, tabak, etc.).
o Voeding: Sommige voedingsmiddelen kunnen besmet zijn met toxines,
zoals schimmels die hepatotoxinen produceren.
o Huis- en tuinproducten: Pesticiden, schoonmaakmiddelen, en verf kunnen
giftig zijn bij verkeerd gebruik.
o Bestrijdingsmiddelen: Bijvoorbeeld pesticiden die gebruikt worden in de
landbouw en die via voedsel kunnen worden opgenomen.
o Medische hulpmiddelen en neutraceuticals (voedingssupplementen)
kunnen ook potentieel gevaarlijk zijn als ze verkeerd worden gebruikt of als
er verontreinigingen in aanwezig zijn.
• Verontreiniging: Verontreiniging van lucht en water kan bijdragen aan toxische
blootstelling. Bijvoorbeeld:
o Fijnstof door verkeer: Het verlies van 4 kg fijnstof per wiel per jaar is een aanzienlijke bijdrage aan de
luchtvervuiling, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen door langdurige blootstelling.
• Chemische reacties: Een gevaarlijke reactie kan plaatsvinden in een toilet wanneer een zuur wordt gemengd met
bleekmiddel, wat leidt tot de vorming van chloorgas. Dit gas is zwaarder dan lucht en kan in hoge concentraties
dodelijk zijn als het ingeademd wordt.
Toxische stoffen en zwangerschap
• Risico voor de foetus: Veel toxische stoffen kunnen de placenta passeren en invloed hebben op de ontwikkeling van
de baby. Het is belangrijk om voorzichtig om te gaan met chemische stoffen en vergiften tijdens de zwangerschap.
Voorbeelden
Waterintoxicatie:
Hoewel water essentieel is voor het leven, kan overmatig watergebruik leiden tot vergiftiging, wat zeldzaam maar
mogelijk is. Dit kan optreden als er te veel water in korte tijd wordt gedronken, waardoor de elektrolytenbalans in het
lichaam verstoord wordt
Asbest:
Asbest is niet gevaarlijk als het intact is, maar wanneer het begint te brokkelen en in de lucht komt, kan het ernstige
gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals longkanker en asbestose.
Vergiftigde paaseieren in Duitsland:
In een moordzaak werden paaseieren vergiftigd, wat leidde tot ziekenhuisopname van het slachtoffer.
Methanolvergiftiging:
In een vergiftigingszaak kreeg een laborante frisdrank toegediend met veel methanol, wat gevaarlijker is dan ethanol.
Methanol kan in het lichaam worden omgezet naar toxische stoffen zoals formaldehyde en mierenzuur. Ethanol is
een effectief antidotum omdat het de afbraak van methanol remt.
Brouwerij Belle Vue & ammoniakgebruik
• Bij Belle Vue wordt opnieuw bier gebrouwen.
• Ammoniak wordt gebruikt als koelvloeistof.
• Veiligheidsmaatregel: een watergordijn zet vrijgekomen ammoniak om in ammoniumhydroxide.
• Resultaat: ammoniak wordt gebonden in een waterige oplossing, waardoor het risico beperkt wordt.
Mestgas (H₂S - waterstofsulfide): gevaarlijker dan ammoniak
• Eigenschappen H₂S:
o Zeer toxisch gas.
o Zware dichtheid → hoopt zich op in laaggelegen ruimtes (bv. kelders, mestkarren).
o Werkt zeer snel, vergelijkbaar met het werkingsmechanisme van cyanide (verhindert cellulaire ademhaling).
o Herkenbare geur: ruikt naar rotte eieren (zwavelverbinding).
• Gevaarlijke situaties:
o Landbouw: mest wordt uitgereden → bacteriële activiteit → H₂S ontstaat.
§ Landbouwer in mestkar zonder bescherming → kans op dodelijke blootstelling.
o Rioleringswerken: H₂S kan vrijkomen in afgesloten ruimtes.
o Familiebegraafplaatsen: biologische afbraak → gasvorming.
o Speologen: kunnen bij exploraties plassen met gelokaliseerd H₂S tegenkomen in grotten.
• Bescherming tegen H₂S:
o Zuurstoffles bij betreden van risicovolle ruimtes.
o Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM's) zijn cruciaal.
Rottende algen in Bretagne (H₂S)
• Toeristen gewaarschuwd: rottende algen op stranden produceren waterstofsulfide (H₂S).
• Gevaar: Inademing kan leiden tot acute vergiftiging.
• Voorbeeld: een 18-jarige oesterplukker stierf na inademing van H₂S afkomstig van algen.
• H₂S wordt ook gevormd bij afbraak van organisch materiaal, net zoals bij mest.
Heliumvergiftiging
• Helium is op zich niet toxisch, maar verdringt zuurstof in de lucht.
• In gesloten ruimtes kan inademing leiden tot hypoxie (zuurstoftekort).
• Gevaarlijk bij stikstof- of heliumgasballonnen of bij gebruik in afgesloten ruimtes (bv. "suïcidekits").
2
, Lachgas (N₂O) – gevaar onderschat
• N₂O (distikstofoxide) lijkt onschuldig als partydrug of in slagroompatronen, maar:
o Kan in hoge concentraties zuurstofverdrijvend werken → hypoxie en bewusteloosheid.
o Chronisch gebruik tast het zenuwstelsel aan (vitamine B12-afhankelijkheid).
o Acute dodelijke gevallen bij langdurige of massale inhalatie.
Koolmonoxidevergiftiging (CO)
• Bronnen van CO-vergiftiging:
o Barbecueën binnenshuis.
o Kachels/open haarden met slechte afvoer of verbranding.
• CO is geurloos, kleurloos → moeilijk op te merken.
• Werking: CO bindt sterker aan hemoglobine dan zuurstof → hypoxie.
• Baby’s zijn gevoeliger:
o Hoger ademminuutvolume dan volwassenen.
o Lopen sneller risico op vergiftiging.
• Historisch voorbeeld:
o Mijnwerkers namen kanaries mee in schachten.
o Vogels hebben ook een hoog ademvolume → fluiten ze niet meer → teken om te evacueren.
Smog in Londen (1952)
• Oorzaak: combinatie van mist, rook (vooral door steenkoolverbranding in huizen).
• Gevolg: massale luchtvervuiling → sterke toename longproblemen en sterfte.
• Term ‘smog’ = smoke + fog.
• Impact: aanleiding voor strenge milieuwetgeving in het VK (Clean Air Act 1956).
• Smog blijft wereldwijd een groot probleem in steden met slechte luchtkwaliteit.
Verkeerslawaai & stresshormonen
• Effecten van langdurig lawaai (bv. verkeer, vliegtuigen):
o Hogere bloeddruk.
o Chronische stress.
o Verstoorde hormoonbalans.
• Dierexperimenten:
o Ratten werden blootgesteld aan geluid (100 dB).
o Vergelijking tussen gewone ratten en ratten met adrenolectomie (zonder bijnierhormonen).
o Resultaat: ratten met intacte bijnieren (dus stressregulatie via hormonen) leefden langer.
• Conclusie: het lichaam heeft een hormonaal mechanisme om met lawaaistress om te gaan, maar chronische
blootstelling is slecht voor de gezondheid
9/11 en blootstelling aan toxische stofwolken
• Na de instorting van de Twin Towers (11 september 2001) ontstond een enorme stofwolk.
• Deze wolk bevatte:
o Asbest (kankerverwekkend bij inademing)
o Synthetische stoffen (o.a. uit meubilair, computers, kunststoffen)
o Verbrandingsproducten, metalen, glasvezels...
• Gevolgen voor hulpverleners en omwonenden:
o Acute klachten: hoesten, benauwdheid, oogirritatie.
o Chronische gevolgen: longziekten, kanker (zoals mesothelioom), astma, PTSD.
o Beroemd voorbeeld: de "stofvrouw" die de ramp overleefde, maar een jaar later stierf aan een
stofgerelateerde longaandoening.
Bijen & pesticiden: een fragiel evenwicht
• Herkomst van het woord 'pesticide':
o Pestis (Latijn): ziekte, plaag.
o Caedere: doden → “doden wat je niet graag hebt.”
• Probleem:
o Veel pesticiden doden ook nuttige insecten, zoals de honingbij.
o Honingbijen = cruciaal voor bestuiving → belangrijk voor de landbouw en biodiversiteit.
o Economisch belang is enorm: bijen zorgen voor bevruchting van gewassen via bestuiving.
• Oplossing / onderzoeksrichting:
o Ontwikkeling van selectieve pesticiden die bijen sparen.
o Strategie:
§ Ionkanalen en receptoren van bijen tot expressie brengen in labomodel.
§ Vergelijken met menselijke receptoren (bv. nicotine-receptoren).
§ Farmacologisch testen op selectiviteit van liganden.
§ Doel: pesticiden die wél plagen doden, maar de bijen ongemoeid laten.
Pesticiden & milieurampen
• Transportongevallen met hulpgoederen of ferry’s:
o Grote hoeveelheden pesticiden kunnen in zee terechtkomen bij een ongeluk.
o Verdunning door zeewater beperkt effect enigszins, maar:
§ Lokaal kan er grote schade ontstaan aan mariene ecosystemen.
§ Vooral bij gesloten of ondiepe wateren blijft risico groot.
• Nood aan veilig transport & snelle responsplannen bij chemische ongelukken op zee.
3
, Trump-XTC en designerdrugs: gevaarlijke trends
• "Trump-XTC":
o Uitzonderlijke XTC-pillen gevonden door Duitse politie met het gezicht van Donald Trump.
o Vaak opvallend qua vorm en kleur → aantrekkelijk voor jongeren, maar gevaarlijk misleidend.
• Is dit echte XTC?
o Soms bevat het echte MDMA, maar vaak gaat het om een analoge stof ( designerdrug ) met vergelijkbare of
sterkere werking.
o Deze stoffen worden chemisch gemodificeerd om illegale status te omzeilen, maar kunnen onvoorspelbaar en
toxisch zijn.
• Hoeveel zit erin?
o Een klassieke ecstasypil bevat normaal ± 70–100 mg MDMA (API = Active Pharmaceutical Ingredient).
o Tegenwoordig worden pillen gevonden met 200–300 mg of meer → 3 tot 4 keer de gebruikelijke dosis!
o Overdosisrisico stijgt exponentieel, vooral bij onervaren gebruikers of combinatie met andere middelen.
• Gevaar:
o Hyperthermie, hartritmestoornissen, hersenbloeding, overlijden.
o Gebrek aan zuiverheid en controle maakt dit extreem risicovol.
Waarom designerdrugs gevaarlijker zijn
• Nieuwe synthetische varianten worden snel gemaakt.
• Vaak geen klinische studies of veiligheidsevaluatie.
• Geen standaarddosering → onvoorspelbaar effect en toxiciteit.
• Door gelijkenis met MDMA kunnen gebruikers onterecht denken dat het veilig is.
Lachgas (N₂O) en verkeersongevallen – case Kortenaken
• In Kortessem zat er lachgas in de wagen die crashte.
• Mogelijke oorzaak van de crash: gebruik van lachgas tijdens het rijden.
• Lachgas beïnvloedt:
o Reactievermogen
o Zuurstofopname (→ hypoxie)
o Bewustzijn en coördinatie
• Toename in gebruik:
o Lachgas wordt vaak niet als “echte drug” gezien.
o Wetgeving liep achter op recreatief gebruik.
o Wordt legaal verkocht voor professioneel gebruik (bv. bakkerijen – slagroompatronen).
o Gebruikers (vooral schoolgaande jongeren) kopen het illegaal of zonder duidelijke reden.
• Strengere regelgeving: aankoop vereist nu bewijs van professioneel gebruik.
• Extra info:
o Lachgas wordt ook gebruikt in raketmotoren als oxidatiemiddel in verbrandingscocktail.
Haaranalyse voor drugdetectie
• Drugs opsporen via haar is mogelijk:
o Niet alleen hoofdhaar, maar ook okselhaar en schaamhaar kunnen gebruikt worden.
• Wat bepaalt of iets in haar terechtkomt?
o Wet van Fick: diffusie afhankelijk van concentratieverschillen, molecuulgrootte, en tijd.
o Levende haarwortelcellen (keratinocyten) zijn nodig voor opname via bloed.
o Alleen stoffen die door bloed kunnen diffunderen komen in het haar terecht.
• Niet alles is detecteerbaar in haar:
o EPO (erytropoëtine): niet terug te vinden in haar → te groot, geen diffusie.
o Gassen (zoals lachgas): niet aantoonbaar in haar.
o Zware metalen (bv. arseen): wel detecteerbaar → binden zich aan keratine.
Alcohol: toxiciteit en juridische aspecten
• Overmatig alcoholgebruik kan dodelijk zijn, zeker in combinatie met:
o Benzodiazepines (bv. diazepam, lorazepam): beide werken depressief op het centraal zenuwstelsel →
verhoogd risico op coma of ademhalingsstilstand.
• Distributievolume (Vd):
o Mannen hebben een groter distributievolume voor alcohol dan vrouwen.
o Bij gelijke hoeveelheid alcohol → hogere bloedalcoholconcentratie (BAC) bij vrouwen.
o Reden: vrouwen hebben gemiddeld minder lichaamswater dan mannen.
• Wettelijke limiet (België):
o Vanaf 0,5‰ (promille) in het bloed ben je strafbaar in het verkeer.
o 0,22 mg/l uitgeademde lucht ≈ 0,5‰ in bloed. !! 0,35 mg/l uitgeademde lucht ≈ 0,8‰ in bloed !!
Alcohol in voeding en metingen
• Metingen zijn gevoelig voor bias:
o Er zijn altijd meetonnauwkeurigheden mogelijk.
o Soms wordt 0% gemeten, maar kleine hoeveelheden alcohol zijn toegestaan via voeding.
• Voorbeelden van toegelaten alcohol in voedsel:
o Mon Chéri’s, sauzen met wijn of bier.
o Stoverij met bier: alcohol verdampt grotendeels tijdens koken.
o Dit is geen probleem voor alcoholtesten, de hoeveelheid is verwaarloosbaar klein.
• Belangrijke geruststelling:
o Het consumeren van gerechten bereid met alcohol leidt niet tot strafbare alcoholwaarden in bloed of adem.
4
, Ketamine: GM en misbruikt middel
• Dood van Matthew Perry gelinkt aan ketaminegebruik.
• Medisch gebruik:
o Merknaam: Ketalar.
o Toepassingen:
§ Anesthesie (operatiekwartier).
§ Behandeling van chronische pijn (bv. bij kanker of brandwonden).
§ Psychiatrisch: experimenteel bij depressie.
• Farmacologisch profiel:
o Werkt als dissociatief anestheticum.
o Heeft dempend én opwekkend effect.
o Kan hallucinaties veroorzaken.
• Misbruik:
o Chronisch gebruik → risico op blaasproblemen (blaasinflammatie, urgentie).
o Gebruik in het uitgaansleven: o.a. via "spiking" (drankjes besmetten).
o "Verkrachtingsdrug": versterkt effect in combinatie met alcohol.
o Alternatieven bij spiking: vloeibare XTC, benzodiazepines (bv. Rohypnol, midazolam).
Thalidomide (Softenon) – geneeskunde vs. tragedie
• Oorspronkelijk gebruikt bij: ochtendmisselijkheid bij zwangere vrouwen.
• Werkzaamheid: psychotrope werking – kalmerend middel.
• Tragedie (1950-60’s):
o Geboorteafwijkingen: focomelie (stompe armen), misvormde oren, ontbrekende vingers.
• Vandaag:
o Wordt nog steeds als geneesmiddel gebruikt bij niet-zwangere mensen (bv. bij kanker).
o Is gevaarlijk bij zwangerschap, maar veilig met goede risicobeheersing.
Dubbele status: geneesmiddel vs. drug
• Veel stoffen met recreatief misbruik hebben ook therapeutisch nut.
• Voorbeelden:
o Ketamine → anesthesie & recreatief misbruik.
o Thalidomide → kankermedicatie & teratogeen.
o Benzodiazepines → angst, slaapstoornissen & "date rape drugs".
• Oproep tot bewustwording: goed geneesmiddel ≠ altijd ongevaarlijk → context, dosis, en doelgroep zijn cruciaal.
Cannabis
Oproken van cannabis:
• Schadelijk voor de longen, kan leiden tot luchtwegproblemen.
• Cannabinoïden komen via de longen in het lichaam, maar het roken veroorzaakt giftige stoffen die schadelijk
kunnen zijn.
Medicinale cannabis:
• Kan nuttig zijn bij bepaalde aandoeningen zoals chronische pijn, misselijkheid door chemotherapie, en
neurologische aandoeningen.
• Wordt vaak voorgeschreven wanneer andere behandelingen onvoldoende helpen.
Werkt cannabis tegen kanker?
• Onderzoek suggereert dat cannabinoïden mogelijk de groei van kankercellen kunnen remmen of de celdood
bevorderen.
• Meer studies zijn nodig om dit effect te bevestigen en volledig te begrijpen.
Werkt cannabis tegen Alzheimer?
• Sommige studies tonen aan dat cannabinoïden neurobeschermende eigenschappen hebben en mogelijk de
progressie van Alzheimer kunnen vertragen.
• Het onderzoek is echter nog in de vroege stadia, en verder bewijs is vereist.
Morfine en ketamine als verdoving in operatiekwartier:
• Morfine: Veel gebruikt voor pijnbestrijding, effectief bij acute pijn.
• Ketamine: Gebruikt voor diepe sedatie, kan ook pijnstillend werken, en is nuttig in bepaalde situaties (bijv. bij
risicovolle operaties).
• Beide middelen hebben bewezen effectiviteit, maar moeten zorgvuldig worden beheerd vanwege mogelijke
bijwerkingen.
Fipronil:
• Fipronil is een insecticide dat in bepaalde gevallen kan worden gebruikt in de
landbouw en veeteelt.
• Het werd betrokken bij een schandaal waar pluimveehouders benaderd werden voor
illegale verkoop van fipronil, wat leidde tot een voedselcrisis.
Gebruik van fipronil:
• Fipronil mag alleen in specifieke situaties in de landbouw en veeteelt worden
gebruikt, onder strikte regelgeving.
Insecten en spinactigen:
• Fipronil wordt vaak gebruikt om insecten en spinactigen te bestrijden.
Toxicologische termen:
• Het is moeilijk om de precieze toxicologische termen te begrijpen en te vertalen, zoals ARfD (Acute Reference
Dose).
5
