Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
Samenvatting Strafrecht
2022-2023
Margot Van Zeir
1
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
INLEIDING
I) Begripsbepaling
1) Sleutelbegrippen
Positief strafrecht : beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik, zoals de bescherming van de menselijke persoon en de bescherming van de
eigendommen.
Strafrecht = evolutieve rechtstak
Werkdefinitie strafrecht = het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op daders toepasselijk zijn.
3 sleutelbegrippen:
- Misdrijf
- Strafrechtelijke sanctie
- Dader
a) Misdrijf
Misdrijf = gedraging waarop de wet (in de ruime betekenis van het woord) een sanctie stelt
- Misdaden
- Wanbedrijven
- Overtredingen
b) Strafrechtelijke sanctie
Strafrechtelijke sanctie = door de wet vastgestelde reacties op de schending van de
strafrechtelijke normen
Strafrecht kan niet omschreven worden als : het geheel van rechtsnormen m.b.t. misdrijven en
straffen (want notie ‘straffen’ wordt niet gebruikt)
Notie ‘straf’ wordt door klassieke leer gedefinieerd als : de oplegging van leed als sanctie
voor een gepleegd misdrijf.
EHRM heeft aantal objectieve toetsingscriteria : de internrechtelijke kwalificatie is geen
doorslaggevende indicator :
- Kijken naar de aard van de overtreding
en/of
- Kijken naar de aard en de zwaarte van de sancties om uit te maken of er sprake is van
een ‘criminal charge’ in de zin van art. 6 EVRM
19e eeuw : opmerkelijke evolutie van strafrechtelijk sanctie-arsenaal:
- Door het invoeren van beveiligingsmaatregelen
- Door het stelselmatig invoeren van nieuwe straffen die beter aangepast zijn aan de
tenlastegelegde feiten
2
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
Wet 29 juni 1964 betreffende de opschorting, het uitstel en de probatie van een aantal
bestraffingsmodaliteiten die hoofdzakelijk gericht zijn op de resocialisering van de
betrokkene.
Recente invoering van twee nieuwe autonome straffen :
- De straf onder elektronisch toezicht
- De autonome probatiestraf
c) Dader
Begrip is onlosmakelijk verbonden met het begrip ‘misdrijf’. Een misdrijf kan immers slechts
gepleegd worden door een dader-persoon.
Handhavingsmechanisme : pas bij geïdentificeerde dader, want er bestaat geen strafrechtelijke
verantwoordelijkheid voor andermans daad.
Sancties worden steeds meer geïndividualiseerd; zowel bij straftoemeting als strafuitvoering.
Sinds de wet van 4 mei 1999 kunnen ook rechtspersonen strafrechtelijk verantwoordelijk
worden gesteld voor misdrijven die verband hebben met de verwezenlijking van hun doel of
de waarneming van hun belangen, of die, voor hun rekening gepleegd werden.
Een dier kan geen misdrijf plegen. Een dier kan wel het instrument zijn van het misdrijf. De
gedragingen van een dier kan dan strafrechtelijk aan de dader worden toegerekend.
Bewaker = burgerrechtelijk gehouden (art. 1385 BW) of GAS-sanctie als de gedraging door
zijn toedoen werd uitgelokt of mogelijk werd gemaakt.
2) Kenmerken van het strafrecht
- Sanctierecht
- Legaal recht
- Publiekrecht
- Een autonome rechtstak
a) Strafrecht is sanctierecht
Strafrecht ambieert het beteugelen van inbreuken op gestelde normen.
België kent nog andere santcioneringsmechanismen: bestuurlijk handhavingsapparaat
Wetgever verkiest vaak bestuurlijke sanctionering boven de klassieke strafrechtelijke
handhaving. Laatste jaren dus opkomst van : “gewapend bestuur”.
Wet 24 juni 2013 betreffende gemeenrechtelijke administratieve sancties; zo kunnen
bestuurlijk vervolgde misdrijven met een alternatieve bestuurlijke geldboete worden
gesanctioneerd. Ook bestuurlijke verbeurdverklaring kan worden opgelegd. Ook de volledige,
gedeeltelijke of voorwaardelijke uitsluiting van steun kan voor max. 5 jaar worden opgelegd.
Bestuurlijke sanctie = door of krachtens de wet vastgestelde maatregel met een repressief
karakter, die door een bestuursorgaan wordt opgelegd door middel van een eenzijdige,
individuele bestuurshandeling, als reactie op een inbreuk op een rechtsnorm.
kan worden opgelegd zonder voorafgaande controle van de rechter, wel mogelijkheid tot
rechterlijke controle achteraf
3
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
Onderscheid bestuurlijke en strafrechtelijke sanctie:
- Strafrechtelijke sanctie wordt opgelegd door rechter
- Bestuurlijke sanctie wordt opgelegd door een bestuur
Leedtoevoegend karakter is gelijklopend
BUPO-verdrag : “non bis in idem” = niemand kan strafrechtelijk vervolgd worden nadat hij al
een bestuurlijke geldboete heeft betaald van strafrechtelijke aard; het moet wel dezelfde
gedraging betreffen en de bestanddelen van beide misdrijven moeten identiek zijn.
Dubbele vervolging niet strijdig met non bis in idem-beginsel
Parameters EHRM:
- Voldoende samenhang in tijd en inhoud tussen de procedures
- Procedures moeten complementair zijn en moeten andere doelen dienen en andere
aspecten van het gedrag sanctioneren
- Het moet voorzienbaar zijn dat het gedrag kan leiden tot verschillende procedures
- Bij de strafoplegging moet voldoende rekening worden gehouden met eerdere
opgelegde sancties
- Procedures dienen zodanig te zijn ingericht dat dubbele bewijsgaring wordt
voorkomen door samenwerking tussen de verschillende instanties
Criteria Hof van Justitie:
- Indien het regime bij wet is gesteld
- Indien dit regime de wezenlijke inhoud van de rechten en vrijheden van het Handvest
eerbiedigt
- Indien het regime beantwoordt aan de doelstellingen van algemeen belang of aan de
eisen van de bescherming van rechten en vrijheden van anderen
- Indien het regime noodzakelijk is
EHRM negatieve en positieve verplichtingen
- Negatieve verplichtingen: de Staat onthoudt zich van handelingen die de
mensenrechten van een individu aantasten.
- Positieve verplichtingen: de Staat treedt actief op om mensenrechten te beschermen;
bv: strafbaarstelling van elke niet-consensuele seksuele daad, ook wanneer het
slachtoffer zich hiertegen niet fysiek verzet. Kan ook inhouden dat zware
sanctionering net vermeden moet worden.
Houding van EHRM: duaal karakter; in rechtsleer ook paradoxale relatie tussen het strafrecht
en de mensenrechten genoemd.
EHRM : het zou strijdig zijn met de menselijke waardigheid wanneer een lidstaat iemand zijn
vrijheid berooft zonder dat er wordt geïnvesteerd in zijn/haar latere re-integratie.
= positieve inspanningsverbintenis = geen resultaatsverbintenis
b) Strafrecht is legaal recht
Gewoonten en gebruiken kunnen niet leiden tot bestraffing = legaliteitsprincipe
c) Strafrecht is publiekrecht
Recht wordt traditioneel onderverdeeld in:
- Privaatrecht: regelt de verhoudingen tussen rechtssubjecten onderling
- Publiekrecht: regelt de verhouding tussen het rechtssubject en de overheid
4
Samenvatting Strafrecht
2022-2023
Margot Van Zeir
1
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
INLEIDING
I) Begripsbepaling
1) Sleutelbegrippen
Positief strafrecht : beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik, zoals de bescherming van de menselijke persoon en de bescherming van de
eigendommen.
Strafrecht = evolutieve rechtstak
Werkdefinitie strafrecht = het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op daders toepasselijk zijn.
3 sleutelbegrippen:
- Misdrijf
- Strafrechtelijke sanctie
- Dader
a) Misdrijf
Misdrijf = gedraging waarop de wet (in de ruime betekenis van het woord) een sanctie stelt
- Misdaden
- Wanbedrijven
- Overtredingen
b) Strafrechtelijke sanctie
Strafrechtelijke sanctie = door de wet vastgestelde reacties op de schending van de
strafrechtelijke normen
Strafrecht kan niet omschreven worden als : het geheel van rechtsnormen m.b.t. misdrijven en
straffen (want notie ‘straffen’ wordt niet gebruikt)
Notie ‘straf’ wordt door klassieke leer gedefinieerd als : de oplegging van leed als sanctie
voor een gepleegd misdrijf.
EHRM heeft aantal objectieve toetsingscriteria : de internrechtelijke kwalificatie is geen
doorslaggevende indicator :
- Kijken naar de aard van de overtreding
en/of
- Kijken naar de aard en de zwaarte van de sancties om uit te maken of er sprake is van
een ‘criminal charge’ in de zin van art. 6 EVRM
19e eeuw : opmerkelijke evolutie van strafrechtelijk sanctie-arsenaal:
- Door het invoeren van beveiligingsmaatregelen
- Door het stelselmatig invoeren van nieuwe straffen die beter aangepast zijn aan de
tenlastegelegde feiten
2
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
Wet 29 juni 1964 betreffende de opschorting, het uitstel en de probatie van een aantal
bestraffingsmodaliteiten die hoofdzakelijk gericht zijn op de resocialisering van de
betrokkene.
Recente invoering van twee nieuwe autonome straffen :
- De straf onder elektronisch toezicht
- De autonome probatiestraf
c) Dader
Begrip is onlosmakelijk verbonden met het begrip ‘misdrijf’. Een misdrijf kan immers slechts
gepleegd worden door een dader-persoon.
Handhavingsmechanisme : pas bij geïdentificeerde dader, want er bestaat geen strafrechtelijke
verantwoordelijkheid voor andermans daad.
Sancties worden steeds meer geïndividualiseerd; zowel bij straftoemeting als strafuitvoering.
Sinds de wet van 4 mei 1999 kunnen ook rechtspersonen strafrechtelijk verantwoordelijk
worden gesteld voor misdrijven die verband hebben met de verwezenlijking van hun doel of
de waarneming van hun belangen, of die, voor hun rekening gepleegd werden.
Een dier kan geen misdrijf plegen. Een dier kan wel het instrument zijn van het misdrijf. De
gedragingen van een dier kan dan strafrechtelijk aan de dader worden toegerekend.
Bewaker = burgerrechtelijk gehouden (art. 1385 BW) of GAS-sanctie als de gedraging door
zijn toedoen werd uitgelokt of mogelijk werd gemaakt.
2) Kenmerken van het strafrecht
- Sanctierecht
- Legaal recht
- Publiekrecht
- Een autonome rechtstak
a) Strafrecht is sanctierecht
Strafrecht ambieert het beteugelen van inbreuken op gestelde normen.
België kent nog andere santcioneringsmechanismen: bestuurlijk handhavingsapparaat
Wetgever verkiest vaak bestuurlijke sanctionering boven de klassieke strafrechtelijke
handhaving. Laatste jaren dus opkomst van : “gewapend bestuur”.
Wet 24 juni 2013 betreffende gemeenrechtelijke administratieve sancties; zo kunnen
bestuurlijk vervolgde misdrijven met een alternatieve bestuurlijke geldboete worden
gesanctioneerd. Ook bestuurlijke verbeurdverklaring kan worden opgelegd. Ook de volledige,
gedeeltelijke of voorwaardelijke uitsluiting van steun kan voor max. 5 jaar worden opgelegd.
Bestuurlijke sanctie = door of krachtens de wet vastgestelde maatregel met een repressief
karakter, die door een bestuursorgaan wordt opgelegd door middel van een eenzijdige,
individuele bestuurshandeling, als reactie op een inbreuk op een rechtsnorm.
kan worden opgelegd zonder voorafgaande controle van de rechter, wel mogelijkheid tot
rechterlijke controle achteraf
3
, Samenvatting strafrecht 2022-2023 – Margot Van Zeir
Onderscheid bestuurlijke en strafrechtelijke sanctie:
- Strafrechtelijke sanctie wordt opgelegd door rechter
- Bestuurlijke sanctie wordt opgelegd door een bestuur
Leedtoevoegend karakter is gelijklopend
BUPO-verdrag : “non bis in idem” = niemand kan strafrechtelijk vervolgd worden nadat hij al
een bestuurlijke geldboete heeft betaald van strafrechtelijke aard; het moet wel dezelfde
gedraging betreffen en de bestanddelen van beide misdrijven moeten identiek zijn.
Dubbele vervolging niet strijdig met non bis in idem-beginsel
Parameters EHRM:
- Voldoende samenhang in tijd en inhoud tussen de procedures
- Procedures moeten complementair zijn en moeten andere doelen dienen en andere
aspecten van het gedrag sanctioneren
- Het moet voorzienbaar zijn dat het gedrag kan leiden tot verschillende procedures
- Bij de strafoplegging moet voldoende rekening worden gehouden met eerdere
opgelegde sancties
- Procedures dienen zodanig te zijn ingericht dat dubbele bewijsgaring wordt
voorkomen door samenwerking tussen de verschillende instanties
Criteria Hof van Justitie:
- Indien het regime bij wet is gesteld
- Indien dit regime de wezenlijke inhoud van de rechten en vrijheden van het Handvest
eerbiedigt
- Indien het regime beantwoordt aan de doelstellingen van algemeen belang of aan de
eisen van de bescherming van rechten en vrijheden van anderen
- Indien het regime noodzakelijk is
EHRM negatieve en positieve verplichtingen
- Negatieve verplichtingen: de Staat onthoudt zich van handelingen die de
mensenrechten van een individu aantasten.
- Positieve verplichtingen: de Staat treedt actief op om mensenrechten te beschermen;
bv: strafbaarstelling van elke niet-consensuele seksuele daad, ook wanneer het
slachtoffer zich hiertegen niet fysiek verzet. Kan ook inhouden dat zware
sanctionering net vermeden moet worden.
Houding van EHRM: duaal karakter; in rechtsleer ook paradoxale relatie tussen het strafrecht
en de mensenrechten genoemd.
EHRM : het zou strijdig zijn met de menselijke waardigheid wanneer een lidstaat iemand zijn
vrijheid berooft zonder dat er wordt geïnvesteerd in zijn/haar latere re-integratie.
= positieve inspanningsverbintenis = geen resultaatsverbintenis
b) Strafrecht is legaal recht
Gewoonten en gebruiken kunnen niet leiden tot bestraffing = legaliteitsprincipe
c) Strafrecht is publiekrecht
Recht wordt traditioneel onderverdeeld in:
- Privaatrecht: regelt de verhoudingen tussen rechtssubjecten onderling
- Publiekrecht: regelt de verhouding tussen het rechtssubject en de overheid
4
