1 Terreinverkenning
- Ontwikkelings-/levenslooppsychologie = de studie van het gedrag
door de verschillende levensfasen van de mens.
• Gedrag = overt en covert gedrag
• Opdracht = registreren van de verschillende gedragsaspecten en integreren van al deze
gegevens
• Moeilijk om een geïntegreerd beeld te ontwikkelen:
Veel feiten en inzichten
Verschillen in visie en uitgangspunten bij de onderzoekers
De complexiteit van het ontwikkelingsproces
Een korte historiek
- Psychologie heeft ver verleden, maar korte geschiedenis
- Levenslooppsychologie ontstond pas in de 2e helft van de 19e eeuw
• De verre voorgeschiedenis
1 De verre voorgeschiedenis: filosofie nativisten en emperisten
2 Babybiografieën: begin wetenschapppelijke theorievorming genetisch oogpunt
3 Nieuwe onderzoekstechnieken: statistiek – meer invloed van de omgeving
4 Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie: aandacht voor:
Puberteit
Oudere volwassenheid
Poging tot integratie
Voedingsbodem voor de wetenschap
spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden.
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
Hoe bepaalde gebeurtenissen komen Hoe het leven verloopt van aan de Vastgelegd in de taal in de vorm van
Hoe de wereld in elkaar zit
en gaan geboorte tot de dood mythen en zegswijzen
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie.
,• Filosofen
- Ook filosofen horen bij de voorwetenschappelijke
ontwikkelingspsychologie
- Zich meer nadrukkelijk gaan toeleggen op bepaalde vragen
in verband met de ontwikkeling.
- proberen door te dringen tot de kern van een bepaalde
fase
-signaleren van enkele typische kenmerken.
o Nativisten
▪ Wij als mens ontwikkelen ons tot wat de natuur ons heeft
meegegeven, volgens hen ligt alles al vast van bij de geboorte
(nature)
▪ Voorbeeld Jean – Jacques Rousseau: wilde de opvoeding maar een minimale
rol toebedelen. Volgens hem is het kind geen passieve ontvanger van
prikkels, maar een actief experimenterend wezen dat zijn ontwikkeling zelf in
handen neemt en selectief de invloeden in zich opneemt waar het vanuit zijn
natuurlijke aanleg behoefte aan heeft, tenminste wanneer het niet door een
al te opdringerige opvoeding in een kunstmatig keurslijf gedwongen wordt.
▪
o Empiristen
▪ Legden de nadruk op de rol van ervaring en opvoeding. Ieder
kind dat geboren wordt kan nog elke kant uit (nurture)
▪ Voorbeeld John Locke: vooral de zintuigelijke ervaringen sturen de
ontwikkeling. Hij vatte de mens bij geboorte op als een tabula rasa of een
onbeschreven blad. Voor hem zijn het de ervaringen die nadien komen die
dat blad geleidelijk vol krassen en het individu daarmee zijn definitieve
uitzicht geven.
• Start van de ‘genetische’ psychologie
Babybiografieën: Observatie
- 18e en 19e eeuw - mensen die op min of meer systematische manier
aantekeningen begonnen te maken over vorderingen in gedrag van
hun eigen kinderen (=BABYBIOGRAFIEËN)
, - Babybiografieën vormde prille begin voor wat de wetenschappelijke studie
van de menselijke ontwikkeling zou worden
- Het nieuwe = mensen niet meer beperkt tot enkel het nadenken
over hoe de mens zich ontwikkelt, maar nu ook rechtstreeks
observeren
Bv: Johan pestalozzi (1774), Zwitserse pedagoog, publiceerde een dagboek waarin hij
de observaties had opgetekend over de ontwikkeling van zijn driejarige zoon.
Bv: Dietrich Tiedemann, Duits filosoof, boek over de observaties van één enkel kind, zijn
zoon Friedrich, die hij gedurende een drietal jaar gevolgd had.
begin voor wetenschappelijke theorievorming(Laatste
kwart van 19e eeuw)
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
- Recapitulatietheorie
- Sommigen geleerde dachten parallellen dachten te kunnen
aantonen tussen het ontstaan van verschillende levensvormen en
manier waarop individu zich ontwikkelt
• Recapitulatietheorie
• de ontogenese (de ontwikkeling van ieder individueel individu) is een versnelde recapitulatie (of
herhaling) van de fylogense (de evolutie van primitieve naar meer gecompliceerde levensvormen).
Met andere woorden:
Wanneer een mens (of een ander dier) zich ontwikkelt van bevruchte eicel tot volwassen individu, doorloopt het embryo ontwikkelingsstadia die lijken
op de vormen van organismen uit zijn evolutionaire verleden.
Genetische psychologie
Theorievorming en begin van systematische observaties: een nieuwe
wetenschap was geboren.
- In aanvang was het enkel kinderpsychologie die de ontwikkeling
opvatte als proces dat vrijwel geheel erfelijk gestuurd werd
- Er was dus nog een lange weg af te leggen om tot een meer genuanceerd en
uitgebalanceerd visie te komen op het geheel van de menselijke levensloop.
• Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
- Gelukkig niet enkel babybiografieën gebruiken als enige vorm van
gegevensverzameling
- Later nieuwe onderzoekstechnieken - groepen van diverse leeftijden
vlotter en op een meer objectieve manier onderzocht konden worden
Statistische methoden: Om de verzamelde gegevens beter te kunnen ordenen en er
op een meer verantwoorde manier conclusies te kunnen trekken.
- Ook nieuwe impulsen voor theorievorming - ontwikkeling eenzijdig
opgevat als erfelijk gestuurd rijpingsproces - visie werd vanuit 2 hoeken
in vraag gesteld
Meer nadruk op de opvoeding: psychologen met een sterke pedagogische interesse legden
veel meer de nadruk op de opvoeding
Invloed van de ervaringen: Amerikaans behaviorisme: vanuit de studie van het leerproces veel
gewicht voor de invloed van ervaringen in het ontstaan van gedragsveranderingen.
- Nieuwe impulsen - term ‘genetische’ psychologie in feite
achterhaald was
- Daarom werd de meer neutrale benaming
, ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE naar voren geschoven
• Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
- Halfweg 20e eeuw - ontwikkelingspsychologen uitsluiten richten op de
evolutie bij kinderen tot aan de puberteit
o Iedereen leek overtuigd dat de evolutie nadien (zo goed als) stilviel
o Een volwassen (dacht men) is de mens tot realisatie gekomen van al
zijn mogelijkheden
- Vandaag vat men de ontwikkeling op als een levenslang
veranderingsproces
Sociologie: de puberteit/adolescentie
Medische wereld: problemen van de ouderdom
Periode van de volwassenheid
o Iedere levensfase opent nieuwe perspectieven
o Elke leeftijd -> gedragsvormen, opvattingen, vaardigheden die
verdwijnen en nieuwe die in de plaats komen
- Meeste ontwikkelingspsychologen bleven bij het observeren van
kinderen, vooral onderzoekers uit andere disciplines die zich begonnen te
interesseren voor de typische kenmerken van andere levensfasen
o Adolescentie -> sociologen (vanaf halfweg 20e eeuw)
▪ Na 2e wereldoorlog meer jongeren kans om langer naar
school te gaan, gedurende zekere tijd distantiëren van de
wereld/volwassenen -> eigen gedragspatronen
experimenteren
o Ouderen - medische hoek (vanaf halfweg 20e eeuw)
o Volwassenen - lange tijd verstoken van systematisch onderzoek
▪ Opvatting dat volwassenen nauwelijks evolueren ->
volwassenheid werd gezien als stabiele periode
- Zo zien we geleidelijk aan -> ontwikkelingspsychologie in
levensloopperspectief of kortweg LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
o Psychologie waarin de mens bestudeerd wordt in heel zijn
ontwikkelingsgang, van het prille begin tot in de hoge ouderdom
Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
Integratie nog lang niet voltooid
• Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering.
• Complexiteit van het onderwerp = omvang en grote diversiteit van het onderzoeksdomein
• Verschillende stromingen en scholen in de psychologie die eigen accenten legden in hun
onderzoekmethode en hun theorievorming en dus ook in de ontwikkelingspsychologie.
• Longitudinaal onderzoek: Gedrag opvolgen in de loop van de jaren.
- Ontwikkelings-/levenslooppsychologie = de studie van het gedrag
door de verschillende levensfasen van de mens.
• Gedrag = overt en covert gedrag
• Opdracht = registreren van de verschillende gedragsaspecten en integreren van al deze
gegevens
• Moeilijk om een geïntegreerd beeld te ontwikkelen:
Veel feiten en inzichten
Verschillen in visie en uitgangspunten bij de onderzoekers
De complexiteit van het ontwikkelingsproces
Een korte historiek
- Psychologie heeft ver verleden, maar korte geschiedenis
- Levenslooppsychologie ontstond pas in de 2e helft van de 19e eeuw
• De verre voorgeschiedenis
1 De verre voorgeschiedenis: filosofie nativisten en emperisten
2 Babybiografieën: begin wetenschapppelijke theorievorming genetisch oogpunt
3 Nieuwe onderzoekstechnieken: statistiek – meer invloed van de omgeving
4 Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie: aandacht voor:
Puberteit
Oudere volwassenheid
Poging tot integratie
Voedingsbodem voor de wetenschap
spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun alledaagse bezigheden.
Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over:
Hoe bepaalde gebeurtenissen komen Hoe het leven verloopt van aan de Vastgelegd in de taal in de vorm van
Hoe de wereld in elkaar zit
en gaan geboorte tot de dood mythen en zegswijzen
Voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie.
,• Filosofen
- Ook filosofen horen bij de voorwetenschappelijke
ontwikkelingspsychologie
- Zich meer nadrukkelijk gaan toeleggen op bepaalde vragen
in verband met de ontwikkeling.
- proberen door te dringen tot de kern van een bepaalde
fase
-signaleren van enkele typische kenmerken.
o Nativisten
▪ Wij als mens ontwikkelen ons tot wat de natuur ons heeft
meegegeven, volgens hen ligt alles al vast van bij de geboorte
(nature)
▪ Voorbeeld Jean – Jacques Rousseau: wilde de opvoeding maar een minimale
rol toebedelen. Volgens hem is het kind geen passieve ontvanger van
prikkels, maar een actief experimenterend wezen dat zijn ontwikkeling zelf in
handen neemt en selectief de invloeden in zich opneemt waar het vanuit zijn
natuurlijke aanleg behoefte aan heeft, tenminste wanneer het niet door een
al te opdringerige opvoeding in een kunstmatig keurslijf gedwongen wordt.
▪
o Empiristen
▪ Legden de nadruk op de rol van ervaring en opvoeding. Ieder
kind dat geboren wordt kan nog elke kant uit (nurture)
▪ Voorbeeld John Locke: vooral de zintuigelijke ervaringen sturen de
ontwikkeling. Hij vatte de mens bij geboorte op als een tabula rasa of een
onbeschreven blad. Voor hem zijn het de ervaringen die nadien komen die
dat blad geleidelijk vol krassen en het individu daarmee zijn definitieve
uitzicht geven.
• Start van de ‘genetische’ psychologie
Babybiografieën: Observatie
- 18e en 19e eeuw - mensen die op min of meer systematische manier
aantekeningen begonnen te maken over vorderingen in gedrag van
hun eigen kinderen (=BABYBIOGRAFIEËN)
, - Babybiografieën vormde prille begin voor wat de wetenschappelijke studie
van de menselijke ontwikkeling zou worden
- Het nieuwe = mensen niet meer beperkt tot enkel het nadenken
over hoe de mens zich ontwikkelt, maar nu ook rechtstreeks
observeren
Bv: Johan pestalozzi (1774), Zwitserse pedagoog, publiceerde een dagboek waarin hij
de observaties had opgetekend over de ontwikkeling van zijn driejarige zoon.
Bv: Dietrich Tiedemann, Duits filosoof, boek over de observaties van één enkel kind, zijn
zoon Friedrich, die hij gedurende een drietal jaar gevolgd had.
begin voor wetenschappelijke theorievorming(Laatste
kwart van 19e eeuw)
- Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
- Recapitulatietheorie
- Sommigen geleerde dachten parallellen dachten te kunnen
aantonen tussen het ontstaan van verschillende levensvormen en
manier waarop individu zich ontwikkelt
• Recapitulatietheorie
• de ontogenese (de ontwikkeling van ieder individueel individu) is een versnelde recapitulatie (of
herhaling) van de fylogense (de evolutie van primitieve naar meer gecompliceerde levensvormen).
Met andere woorden:
Wanneer een mens (of een ander dier) zich ontwikkelt van bevruchte eicel tot volwassen individu, doorloopt het embryo ontwikkelingsstadia die lijken
op de vormen van organismen uit zijn evolutionaire verleden.
Genetische psychologie
Theorievorming en begin van systematische observaties: een nieuwe
wetenschap was geboren.
- In aanvang was het enkel kinderpsychologie die de ontwikkeling
opvatte als proces dat vrijwel geheel erfelijk gestuurd werd
- Er was dus nog een lange weg af te leggen om tot een meer genuanceerd en
uitgebalanceerd visie te komen op het geheel van de menselijke levensloop.
• Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
- Gelukkig niet enkel babybiografieën gebruiken als enige vorm van
gegevensverzameling
- Later nieuwe onderzoekstechnieken - groepen van diverse leeftijden
vlotter en op een meer objectieve manier onderzocht konden worden
Statistische methoden: Om de verzamelde gegevens beter te kunnen ordenen en er
op een meer verantwoorde manier conclusies te kunnen trekken.
- Ook nieuwe impulsen voor theorievorming - ontwikkeling eenzijdig
opgevat als erfelijk gestuurd rijpingsproces - visie werd vanuit 2 hoeken
in vraag gesteld
Meer nadruk op de opvoeding: psychologen met een sterke pedagogische interesse legden
veel meer de nadruk op de opvoeding
Invloed van de ervaringen: Amerikaans behaviorisme: vanuit de studie van het leerproces veel
gewicht voor de invloed van ervaringen in het ontstaan van gedragsveranderingen.
- Nieuwe impulsen - term ‘genetische’ psychologie in feite
achterhaald was
- Daarom werd de meer neutrale benaming
, ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE naar voren geschoven
• Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
- Halfweg 20e eeuw - ontwikkelingspsychologen uitsluiten richten op de
evolutie bij kinderen tot aan de puberteit
o Iedereen leek overtuigd dat de evolutie nadien (zo goed als) stilviel
o Een volwassen (dacht men) is de mens tot realisatie gekomen van al
zijn mogelijkheden
- Vandaag vat men de ontwikkeling op als een levenslang
veranderingsproces
Sociologie: de puberteit/adolescentie
Medische wereld: problemen van de ouderdom
Periode van de volwassenheid
o Iedere levensfase opent nieuwe perspectieven
o Elke leeftijd -> gedragsvormen, opvattingen, vaardigheden die
verdwijnen en nieuwe die in de plaats komen
- Meeste ontwikkelingspsychologen bleven bij het observeren van
kinderen, vooral onderzoekers uit andere disciplines die zich begonnen te
interesseren voor de typische kenmerken van andere levensfasen
o Adolescentie -> sociologen (vanaf halfweg 20e eeuw)
▪ Na 2e wereldoorlog meer jongeren kans om langer naar
school te gaan, gedurende zekere tijd distantiëren van de
wereld/volwassenen -> eigen gedragspatronen
experimenteren
o Ouderen - medische hoek (vanaf halfweg 20e eeuw)
o Volwassenen - lange tijd verstoken van systematisch onderzoek
▪ Opvatting dat volwassenen nauwelijks evolueren ->
volwassenheid werd gezien als stabiele periode
- Zo zien we geleidelijk aan -> ontwikkelingspsychologie in
levensloopperspectief of kortweg LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
o Psychologie waarin de mens bestudeerd wordt in heel zijn
ontwikkelingsgang, van het prille begin tot in de hoge ouderdom
Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Poging tot integratie: levenslooppsychologie
Integratie nog lang niet voltooid
• Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering.
• Complexiteit van het onderwerp = omvang en grote diversiteit van het onderzoeksdomein
• Verschillende stromingen en scholen in de psychologie die eigen accenten legden in hun
onderzoekmethode en hun theorievorming en dus ook in de ontwikkelingspsychologie.
• Longitudinaal onderzoek: Gedrag opvolgen in de loop van de jaren.
