SV FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Les 1: introductie tot forensische psychologie
WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
GESCHIEDENIS VAN DE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Europa:
- 1986: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak
o Haalde aan dat ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn
o Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
- 1900: Alfred Binet
o Eén van de uitvinders van de IQ-tests + voorstander meer gestandaardiseerde
psychodiagnostiek gebruiken, ook bij gedetineerden
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
- 1907: Hugo Munsterberg
o Eerste echte publicatie
o Publicatie ‘on the witness stand’
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
- 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog
niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
- Gelijkaardige evolutie in de USA
- 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming
▪ Vb. Brown vs. Board of Education (Amerika)
• Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
• Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologische experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig
behandelen
- 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association
(APA)
- 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE
Daderprofilering
- Is wel degelijk een aspect binnen de forensische psychologie, maar het is veel meer dan dat
alleen
- In België zijn er slechts twee personen die bezig zijn met daderprofilering
Forensische psychologie
- APA’s specialty guidelines for forensic psychologists
o Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within
any subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when
, applying the scientific, technical or specialized knowledge of psychology to the law to
assist in addressing legal, contractual and administrative matters
o Het toepassen van kennis uit de psychologie in juridische zaken
- Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Divisie forensische psychologie
▪ “Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere
klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op
• (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en
juridische probleemstellingen
• (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag
(onder andere preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening)”
▪ “De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of
de behandeling van plegers dan wel slachtoffers”
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE VS. KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Forensische vs. klinische psychologie
- Verschillen in doelstelling
o Welzijn cliënt vs. beschermen maatschappij
o Vraagt ook andere theorie en vaardigheden van forensisch psycholoog
- Verschillen in context
o (meestal) vrijwillig versus (meestal) opgelegd
▪ Implicaties voor motivatie
o Aanwezigheid van derde partij: justitie als opdrachtgever
▪ Rapportering
o Stressoren
▪ Agressie, bedreigingen, …
o Subjectieve waarde als uitgangspunt vs. heteroanamnese, dossierstudie, …
,FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
Forensische psychologie en recht:
- Spanningsveld!
- Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis?
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
- Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen
o Bij rechtspraak vertrekt men vanuit deductie
▪ Twee advocaten poneren hun redenering
▪ Een van de twee wint
▪ Terwijl de waarheid meestal ergens tussenin ligt
o Bij psychologie
▪ Wetenschappelijke methode (dus meer inductieve methode)
• Op basis van observatie tot bepaalde hypothese komen
- Verschillen in paradigma
o Vrije wil vs. determinisme
o Aard van de feiten:
▪ Kans versus zekerheid
▪ Groep versus individueel
, VELD IN BEWEGING
Veld in beweging:
- Evoluties binnen algemene psychologie:
o Inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek
- Sociale omwentelingen
o Vb. kindermisbruik
▪ 19e E: zaken van kindermisbruik kwamen bij noot voor en als het voorkwam werd
de moeder vaak als schuldige beschouwd
▪ Toename rechtszaken eind 19e E
▪ 1960: feminisme → de vader komt als dader meer naar voren
▪ 2010: seksueel misbruik werd uitgebreid naar andere contexten → in de kerk,
sport
▪ 2017: #metoo
- Ontwikkelingen binnen justitie
o Vb. stalking 1990, California → stalking vrij recent misdrijf
▪ Stalking 2016, België → geen klacht van SO meer nodig, voordien wel
- Nieuwe afzetmarkt
o Bv. werving politieagenten
o Bv. Anti-terreur
- Training – professionalisering
o Geen aparte masteropleiding in België
o Wel ander aanbod
▪ Bv. Postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
▪ Bv. Postgraduaat Forensische Psychiatrie & Psychologie (UA, UGent, VUB)
JEUGDDELINQUENTIE
DEFINITIE
Jeugdcriminaliteit
- Definitie = alle inbreuken door -18 jarigen
- Jeugdrecht
o MOF vs. VOS
▪ MOF = misdrijf omschreven feit → jongere pleegt strafbare feiten
▪ VOS = verontrustende situatie → jongere verkeert in verontrustende situatie die
interventie vereist
o 1 september 2019: Decreet Jeugddelinquentierecht
▪ MOF = jeugddelict
▪ Verschillende veranderingen
• Meer verantwoordelijkheid bij jongere, mogelijkheid tot ‘positief project’
• Reactie op delict moet duidelijk, snel, constructief en herstelgericht zijn
• Gescheiden sporen voor VOS en MOF
Les 1: introductie tot forensische psychologie
WAT IS FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
GESCHIEDENIS VAN DE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE
Europa:
- 1986: Albert von Schrenck-Notzing, Duitsland
o Eerste psychiater als expert in de rechtbank bij moordzaak
o Haalde aan dat ooggetuigen niet altijd even betrouwbaar zijn
o Haalt studies aan over suggestibiliteit en geheugen
- 1900: Alfred Binet
o Eén van de uitvinders van de IQ-tests + voorstander meer gestandaardiseerde
psychodiagnostiek gebruiken, ook bij gedetineerden
o Pleit voor het gebruik van psychologische tests bij delinquenten
- 1907: Hugo Munsterberg
o Eerste echte publicatie
o Publicatie ‘on the witness stand’
o Forensische toepassingen van de psychologie: accuraatheid van ooggetuigen,
suggestibiliteit voor getuigenissen/bekentenissen, preventie van misdaad
- 1911: Juliaan Varendonck, Belgische psycholoog
o Pleit tegen het gebruik van getuigenissen van kinderen in de rechtbank omwille van nog
niet voldoende ontwikkelde mentale capaciteit
- Gelijkaardige evolutie in de USA
- 1950-1960
o Verschillende zaken waarin kennis uit de sociale psychologie gebruikt werd in justitiële
besluitvorming
▪ Vb. Brown vs. Board of Education (Amerika)
• Rechtszaak over rassenscheiding in openbare scholen
• Besluitvoering mee op basis van sociaal psychologische experiment dat
kinderen Afro-Amerikaanse en witte poppen niet gelijkaardig
behandelen
- 1970: forensische psychologie als aparte divisie binnen the American Psychological Association
(APA)
- 2001: klinische forensische psychologie als specialiteit voor klinische praktijk
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE
Daderprofilering
- Is wel degelijk een aspect binnen de forensische psychologie, maar het is veel meer dan dat
alleen
- In België zijn er slechts twee personen die bezig zijn met daderprofilering
Forensische psychologie
- APA’s specialty guidelines for forensic psychologists
o Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within
any subdiscipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when
, applying the scientific, technical or specialized knowledge of psychology to the law to
assist in addressing legal, contractual and administrative matters
o Het toepassen van kennis uit de psychologie in juridische zaken
- Vlaamse Vereniging van Klinisch Psychologen (VVKP)
o Divisie forensische psychologie
▪ “Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere
klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde
psychologische kennis toepast op
• (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en
juridische probleemstellingen
• (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot grensoverschrijdend gedrag
(onder andere preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening)”
▪ “De forensisch psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of
de behandeling van plegers dan wel slachtoffers”
FORENSISCHE PSYCHOLOGIE VS. KLINISCHE PSYCHOLOGIE
Forensische vs. klinische psychologie
- Verschillen in doelstelling
o Welzijn cliënt vs. beschermen maatschappij
o Vraagt ook andere theorie en vaardigheden van forensisch psycholoog
- Verschillen in context
o (meestal) vrijwillig versus (meestal) opgelegd
▪ Implicaties voor motivatie
o Aanwezigheid van derde partij: justitie als opdrachtgever
▪ Rapportering
o Stressoren
▪ Agressie, bedreigingen, …
o Subjectieve waarde als uitgangspunt vs. heteroanamnese, dossierstudie, …
,FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN RECHT
Forensische psychologie en recht:
- Spanningsveld!
- Verschillen in taal/training
o Psychologie: stoornis?
o Recht: schuldig/niet schuldig; goed/kwaad
- Andere methode om ‘waarheid’ te achterhalen
o Bij rechtspraak vertrekt men vanuit deductie
▪ Twee advocaten poneren hun redenering
▪ Een van de twee wint
▪ Terwijl de waarheid meestal ergens tussenin ligt
o Bij psychologie
▪ Wetenschappelijke methode (dus meer inductieve methode)
• Op basis van observatie tot bepaalde hypothese komen
- Verschillen in paradigma
o Vrije wil vs. determinisme
o Aard van de feiten:
▪ Kans versus zekerheid
▪ Groep versus individueel
, VELD IN BEWEGING
Veld in beweging:
- Evoluties binnen algemene psychologie:
o Inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek
- Sociale omwentelingen
o Vb. kindermisbruik
▪ 19e E: zaken van kindermisbruik kwamen bij noot voor en als het voorkwam werd
de moeder vaak als schuldige beschouwd
▪ Toename rechtszaken eind 19e E
▪ 1960: feminisme → de vader komt als dader meer naar voren
▪ 2010: seksueel misbruik werd uitgebreid naar andere contexten → in de kerk,
sport
▪ 2017: #metoo
- Ontwikkelingen binnen justitie
o Vb. stalking 1990, California → stalking vrij recent misdrijf
▪ Stalking 2016, België → geen klacht van SO meer nodig, voordien wel
- Nieuwe afzetmarkt
o Bv. werving politieagenten
o Bv. Anti-terreur
- Training – professionalisering
o Geen aparte masteropleiding in België
o Wel ander aanbod
▪ Bv. Postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
▪ Bv. Postgraduaat Forensische Psychiatrie & Psychologie (UA, UGent, VUB)
JEUGDDELINQUENTIE
DEFINITIE
Jeugdcriminaliteit
- Definitie = alle inbreuken door -18 jarigen
- Jeugdrecht
o MOF vs. VOS
▪ MOF = misdrijf omschreven feit → jongere pleegt strafbare feiten
▪ VOS = verontrustende situatie → jongere verkeert in verontrustende situatie die
interventie vereist
o 1 september 2019: Decreet Jeugddelinquentierecht
▪ MOF = jeugddelict
▪ Verschillende veranderingen
• Meer verantwoordelijkheid bij jongere, mogelijkheid tot ‘positief project’
• Reactie op delict moet duidelijk, snel, constructief en herstelgericht zijn
• Gescheiden sporen voor VOS en MOF
