Occlusie en bewegingsleer van het kauwstelsel
Hoofdstuk 1: Statische en centrische occlusale verhoudingen
Neuromusculaire fysiologie
Bewegingsmogelijkheden mandibula
• Mandibula heeft veel posities t.o.v. schedel
• Begrenzing bepaald door anatomische structuren:
o Tanden (→ occlusie = statisch contact, articulatie = dynamisch contact)
o Kaakgewricht (→ kaakrelaties)
o Ligamenten
o Spieren
• Vroeger: focus op mechanica
• Nu: aandacht voor neuromusculaire aspecten
Belangrijke begrippen
a) Spieren van het kauwstelsel
• Type: dwarsgestreept / willekeurig / skeletspieren
• Contractie:
o Isotonisch = verkorting bij constante belasting (m.masseter: openen)
o Isometrisch = geen verkorting, krachtverandering (m.masseter: klemmen)
• Kracht spiervezel:
o Algemeen: 40–50 g
o m. masseter & m. temporalis: 7–9 g/vezel
• Spierstructuur:
o Spiervezel = spiercel = myofibril
o Vezels + bindweefselschede → spierbundel
o Motor-unit = vezels geïnnerveerd door zelfde neuron
, • Sensoren:
o Spierspoelen → lengteveranderingen, lage drempel, snelle reactie
o Golgi-peeslichaampjes → spanning, hoge drempel, beschermend
Kauwspieren:
- M. masseter
- M. temporalis
- M. pterygoideus medialis
- M. pterygoideus lateralis
- Suprahyoidale spieren (tongbeen of hyoid): digastricus, mylohyodeus,
stylohhyoideus
,b) Neuron (zenuwcel)
verwerken neurologische info
• Opbouw:
o Cellichaam
o Zenuwvezels:
▪ Dendrieten (afferentia) = aanvoerend
Ontvangen info, sturen door -> CZS
▪ Neurieten (efferentia) = afvoerend
Versturen info vanuit CZS
• Functionele delen:
o Receptief (ontvangend)
o Conductief (geleidend)
o Transmissief (maakt deel uit van synaps of motorische eindplaat )
Motoneuronen = activeren de spieren, bewegingen (kauwen, spreken)
c) Receptoren (sensoren) – deel van PZS
• Functie: externe & interne stimuli omzetten in zenuwimpulsen
• Geleiding naar CZS (via zenuwbanen)
• Types:
o Mechanosensoren – druk/tast – huid, mucosa, parodontium, orofaciale
spieren en gewrichten
o Thermosensoren – temperatuur - = mechanoreceptoren
o Chemosensoren – smaak – smaakbekers van tong en verhemelte
o Pijnsensoren – pijn - lichaamsoppervlakten
in kaakstelsel enkel mechano- en pijnreceptoren (gn thermische/chemische)
Typische mechano-receptoren of sensoren:
o Spierspoelen (tss spiervezels): lengte detectie /snelle reactie -> beschermend
o Golgi-peeslichamen (op pezen v spieren): spanningsdetechte/trage reactie
➔ Detecteren veranderingen bij inspanningen van kauwspieren
, d) Synaps / motorische eindplaat
• Info-overdracht tussen zenuwcellen
• Werkt éénrichtingsverkeer
• ±40% van het zenuwceloppervlak = bedekt met synapsen
Houding en bewegingen van de onderkaak
Kaakstelsel is een bewegend stelsel met neurale regeling (3 niveaus)
1) De reflexen
2) stereotiepe bewegingen: geprogrammeerd, maar onbewust uitgevoerd (kauwen)
3) geïntensioneerde bewegingen: gewilde, via cortex aangezet (kauwgom)
e) De beschermende reflexen
• Strekreflex: spier trekt samen bij rekking (bv. jaw-jerk)
Na strekken volgt contractie; belangrijkste reflex!
Jaw-jerk of masseter-reflex
Spier wil niet in zijn volledige lengte zijn (beschermende rol)
• Flexreflex: terugtrekken bij pijn/stimulatie (bv. bijten op iets hards → mond opent)
Schade voorkomen (beschermende rol)
• Autogene inhibitie (omgekeerde strekreflex): relaxatie bij extreme spierrekking
→ beschermend (bv bij geeuwen)
Komt altijd eentje van op examen!
Tanden en Tandbogen
a/ tanden
1. Opbouw en Vlakken
• Occlusaal vlak:
o Bestaat uit knobbels, fossae en marginale kammen
• Aproximaal vlak:
o Mesiaal en distaal vlak
• Occlusale vernauwing ((pre)molaren):
o Tussen grootste kroonomtrek en marginale kam
o Kroon boller gingivaal dan occlusaal
Hoofdstuk 1: Statische en centrische occlusale verhoudingen
Neuromusculaire fysiologie
Bewegingsmogelijkheden mandibula
• Mandibula heeft veel posities t.o.v. schedel
• Begrenzing bepaald door anatomische structuren:
o Tanden (→ occlusie = statisch contact, articulatie = dynamisch contact)
o Kaakgewricht (→ kaakrelaties)
o Ligamenten
o Spieren
• Vroeger: focus op mechanica
• Nu: aandacht voor neuromusculaire aspecten
Belangrijke begrippen
a) Spieren van het kauwstelsel
• Type: dwarsgestreept / willekeurig / skeletspieren
• Contractie:
o Isotonisch = verkorting bij constante belasting (m.masseter: openen)
o Isometrisch = geen verkorting, krachtverandering (m.masseter: klemmen)
• Kracht spiervezel:
o Algemeen: 40–50 g
o m. masseter & m. temporalis: 7–9 g/vezel
• Spierstructuur:
o Spiervezel = spiercel = myofibril
o Vezels + bindweefselschede → spierbundel
o Motor-unit = vezels geïnnerveerd door zelfde neuron
, • Sensoren:
o Spierspoelen → lengteveranderingen, lage drempel, snelle reactie
o Golgi-peeslichaampjes → spanning, hoge drempel, beschermend
Kauwspieren:
- M. masseter
- M. temporalis
- M. pterygoideus medialis
- M. pterygoideus lateralis
- Suprahyoidale spieren (tongbeen of hyoid): digastricus, mylohyodeus,
stylohhyoideus
,b) Neuron (zenuwcel)
verwerken neurologische info
• Opbouw:
o Cellichaam
o Zenuwvezels:
▪ Dendrieten (afferentia) = aanvoerend
Ontvangen info, sturen door -> CZS
▪ Neurieten (efferentia) = afvoerend
Versturen info vanuit CZS
• Functionele delen:
o Receptief (ontvangend)
o Conductief (geleidend)
o Transmissief (maakt deel uit van synaps of motorische eindplaat )
Motoneuronen = activeren de spieren, bewegingen (kauwen, spreken)
c) Receptoren (sensoren) – deel van PZS
• Functie: externe & interne stimuli omzetten in zenuwimpulsen
• Geleiding naar CZS (via zenuwbanen)
• Types:
o Mechanosensoren – druk/tast – huid, mucosa, parodontium, orofaciale
spieren en gewrichten
o Thermosensoren – temperatuur - = mechanoreceptoren
o Chemosensoren – smaak – smaakbekers van tong en verhemelte
o Pijnsensoren – pijn - lichaamsoppervlakten
in kaakstelsel enkel mechano- en pijnreceptoren (gn thermische/chemische)
Typische mechano-receptoren of sensoren:
o Spierspoelen (tss spiervezels): lengte detectie /snelle reactie -> beschermend
o Golgi-peeslichamen (op pezen v spieren): spanningsdetechte/trage reactie
➔ Detecteren veranderingen bij inspanningen van kauwspieren
, d) Synaps / motorische eindplaat
• Info-overdracht tussen zenuwcellen
• Werkt éénrichtingsverkeer
• ±40% van het zenuwceloppervlak = bedekt met synapsen
Houding en bewegingen van de onderkaak
Kaakstelsel is een bewegend stelsel met neurale regeling (3 niveaus)
1) De reflexen
2) stereotiepe bewegingen: geprogrammeerd, maar onbewust uitgevoerd (kauwen)
3) geïntensioneerde bewegingen: gewilde, via cortex aangezet (kauwgom)
e) De beschermende reflexen
• Strekreflex: spier trekt samen bij rekking (bv. jaw-jerk)
Na strekken volgt contractie; belangrijkste reflex!
Jaw-jerk of masseter-reflex
Spier wil niet in zijn volledige lengte zijn (beschermende rol)
• Flexreflex: terugtrekken bij pijn/stimulatie (bv. bijten op iets hards → mond opent)
Schade voorkomen (beschermende rol)
• Autogene inhibitie (omgekeerde strekreflex): relaxatie bij extreme spierrekking
→ beschermend (bv bij geeuwen)
Komt altijd eentje van op examen!
Tanden en Tandbogen
a/ tanden
1. Opbouw en Vlakken
• Occlusaal vlak:
o Bestaat uit knobbels, fossae en marginale kammen
• Aproximaal vlak:
o Mesiaal en distaal vlak
• Occlusale vernauwing ((pre)molaren):
o Tussen grootste kroonomtrek en marginale kam
o Kroon boller gingivaal dan occlusaal
