samenvatting

Samenvatting dierengedrag
inleiding
Wat is gedrag?

= (waarneembare) acties en reacties van dier op prikkels uit omgeving of eigen lichaam

Evolutionair deel: vergroten overlevingskansen en voortplantingssucces

Reflexen: eenvoudigste vorm gedrag -> reflexboog

Neurobiologische basis= neurotransmittors bv serotonine

Studie dierengedrag=ethologie

 Charles darwin(1809-1882/ 19e eeuw)
 Fundamentele invloed ontw moderne ethologie(biologie)

Ethologie:

 Ethos= gewoonte, aard, norm
 Logos= leer
 Biologische studie gedrag
- Wetenschappelijk verantwoorde methodologie
- Evolutieleer

Oskar heinroth

 Dier in vrije natuur( vogels, insecten)
 Uitwendig zichtbaar gedrag

Beschrijvende ethologie= inventaris alle gedragselementen diersoort(= ethogram)

 Naam + definitie
 Ethogram voor felidae


N. Tinbergen 20e eeuw 4 vragen

-> Biologische grondslag: fundamentele vraagstellingen om gedrag te verklaren

 Waardoor wordt gedrag veroorzaakt? Prikkels- fysiologische variabelen
 functie van gedrag?
 Hoe ontw gedrag zich ontogenetisch(= tijdens levensloop individu)?
 Hoe is gedrag fylogenetiscvh(= loop evolutie) ontstaan?

Verklaring fluiten/zingen spreeuwen in lente?

 Causaliteit: toenemende daglengte hormonale veranderingen veroorzaakt in lichaam
 Functie: soortgenoten aantrekken om te paren
 Ontogenie: wijsjes geleerd van hun ouders
 Fylogenie: complexe zang ontstaan vanuit eenvoudigere geluiden, want meeste primitieve
vogels heel simpele geluiden voorbrachten

,  Gedragsobservaties na ingrijpen natuur



 Zilvermeeuwkuiken

Pikt naar rode vlek ondersnavel ouder -> voedsel wordt uitgebraakt

Welke prikkel lokt pikken kuiken uit?

 Modellenonderzoek

Welbepaalde prikkel roept welbepaalde reactie op

->sleutelprikkel

Supranormale prikkel: prikkel die bepaald gedrag beter uitlokt dan normale, natuurlijke sleutelprikkel
voor gedrag

= ook wel overdreven prikkel in natuur niet te vinden

Hoe herkennen ?

- Mondstand

o Inprenting
o Volgreactie: inprenten en volgen ouderbeeld
o Seksuele partnerkeuze
o Kenmerken
 Gebonden aan sensitieve periode
- Eend: volgreactie: 8°-20° uur na geboorte
Seksuele inprenting: 5°-19° dag
o Irreversibiliteit
 K. lorenz

Moullec- dwerggans

Grondleggers moderne etholgie: N. tinbergen en K. lorenz

Nobelprijs geneeskunde 1973= K. Von Frisch

 Wat denken en voelen dieren( subjectieve ervaringen)?
 Dierenwelzijn- welzijninschatting

- Essentiele gedragingen?
- Kunnen gerangschikt worden naar belangrijkheid?
- Effect als deze niet mogelijk zijn


Veel soortspecifiek maar ook verderpikken en kannibalisme. Beter dan kooisysteem?

 Optimaliseren productie

Optimalisatie door kennis etholgie

Vb. betere voederconversie bij soortspecifiek voedingsritme en sociale context

,  Gedragscontrole

Technische innovatie: diervriendelijkere applicatie door kennis ethologie

 Ongewenst en abnormaal gedraag




 Oorzaken preventie




 Mens-dier interacties

Communicatie
= treedt op wanneer dier reageert op signalen uitgezonden door ander dier en ze wederzijds
voordeel hebben( info-overdracht- respons)

o Wenkkrab:
 Grote schaar
 Wuivende beweging
- Balts(dans)
- Agonistische interacties
 signaal
+

Reactie ander dier

= communicatie

Mieren volgt geurspoor om voedsel te vinden

 Communicatie?

 Slang volgt geurspoor en eet mierenbroedsel op. Communicatie?

Studie naar sociale communicatie bij apen

Altmann

 50 signalen
 Signalen die gedragen andere apen beinvloeden

Hinde en Rowell

 22 signalen
 Signalen bestaan met bedoeling gedrag beinvloeden

Voorwaarden communicatie

- Zender produceert signaal(functie- doel)
- Ontvanger vangt signaal op met zintuigen
- Reactor reageert met respons