METHODOLOGIE
ALGEMEEN: BASISBEGRIPPEN
HOOFDSTUK 1 WAAROM SOCIAAL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
INLEIDING
Wetenschappelijk onderzoek is alomtegenwoordig in het dagelijkse leven. Het bepaalt
mee welke voeding voor baby’s het gezondste is,…
Methodologie = de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken
in.
ENKELE VOORBEELDEN
DE OPWARMING VAN DE AARDE: AN INCONVENIENT TRUTH VERSUS THE GREAT
GLOBAL WARMING SWINDLE
Klimaatverandering en opwarming aarde staan hoog op publieke en politieke agenda.
Stakingen van scholieren, klimaatconferenties,… zijn uitingen van een wereldwijde
bezorgdheid over veranderingen klimaat en de wil om er iets aan te doen.
Ingrijpen kan door de oorzaken van de klimaatveranderingen direct aan te pakken of door
de gevolgen ervan in te perken.
In het klimaatdebat wordt er gebruik gemaakt van wetenschappelijke bevindingen.
An inconvenient truth
- Gepresenteerd door voormalig vicepresident van de VS (Al Gore)
o wetenschappelijk materiaal aangevoerd dat aantoont dat door de
toenemende uitstoot van CO2 de gemiddelde temperatuur op aarde zal
toenemen en zeespiegel zal stijgen
The great global warming swindle
- Documentaire van 2007
- Opnieuw wetenschappelijk materiaal gepresenteerd met betrekking tot
klimaatveranderingen en temperatuurstijging op aarde
Beide visies bedienen zich van wetenschappelijk bewijsmateriaal en van gerenommeerde
experten inzake klimaatverandering, en toch komen ze tot 2 diametraal
tegenovergestelde conclusies, die verstrekkende politieke gevolgen hebben.
DE “WAR AGAINST CRIME” IN NEW YORK: WERKT HET?
1990, Time Magazine beschrijft New York als een grootstad die aan het verrotten is (The
rotting of te big apple). New York is afgegleden van een modelstad naar een plaats waar
drugshandel en andere vormen van criminaliteit hoogtij vieren.
1
,Om criminaliteit te doen minderen, wordt er inspiratie gehaald uit de broken windows
theory. Crimineel handelen wordt verklaart als een gevolg van een gebrek aan sociale
normen en een gebrek aan controle om aan die normen te conformeren.
Volgens Wilson en Kelling = ontwikkelden de Broken Windows theory à vinden dat je
moet beginnen met kleine criminaliteit en onhoffelijkheden in buurten aan te pakken
zoals bv graffiti, of bedelen om zo te vermijden dat die buurten verder verloederen en
grotere criminaliteit aantrekken.
Er moet aan 3 voorwaarden voldaan zijn om te spreken van causaliteit:
- Er moet een zeker statistisch verband zijn tussen gebeurtenis A en B
- Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
- Het statistische verband tussen gebeurtenis A en B mag niet te wijten zijn aan een
3e gebeurtenis C die dat verband teweegbrengt
BOTSENDE BESCHAVINGEN
Sommige auteurs zien de periode na de Koude oorlog gekenmerkt door een botsing van
beschaving of een “clash of civilizations”. Huntington schreed dit artikel in een periode
waarin het nog onduidelijk was hoe de internationale politiek er zou gaan uitzien na de
Koude oorlog: conflicten zouden worden gekenmerkt door culturele en religieuze kwesties
waarbij concept van beschaving relevant wordt om potentiële conflicten te traceren en te
duiden.
Een van de stellingen van Huntington:
- Bijvoorbeeld meer militaire conflicten tussen beschavingen die optreden na de
Koude oorlog
- Verder krijgt monolithische visie op beschavingen kritiek
- Conflicten tussen 2 beschavingen krijgen steeds een andere invulling
Huntingtons hypothese getuigt van een insteek die niet voldoende rekening houdt met de
specificiteit van elk conflict.
POLLS BIJ VERKIEZINGEN: VERTEKEN(EN)D?
Meestal wordt op basis van een survey onderzoek (een rondvraag bij een steekproef uit
de bevolking dmv een enquête) gevraagd naar kiesintenties of favoriete politicus.
DE WETENSCHAPPER ALS BOKSER?
Stel je bent blank, en hele leven gewijd aan het lezen van boeken, lesgeven aan
universiteit. Nu wil je het leven in een van de meest achtergestelde “zwarte” buurten
bestuderen.
Dan ga je naar een lokale boksclub, en je schrijft je in en wordt bokser. Dit is de strategie
van Loïc Wacquant om als etnograaf de transformatie van het sociale leven in de zwarte
getto’s in enkele grootsteden van de VS in kaart te brengen.
Hij trainde 3 jaar in een boksclub in het zuiden van Chicago die uitsluitend door Afro-
Amerikanen werd bevolkt. Vertelt ook iets over de mensen die tot de zogenaamde
“onderklasse” behoren en opgroeien in de gettocultuur.
- Het zijn mannen die hun toevlucht zoeken in een boksclub, waar sociale afkomst,
inkomen, ras minder relevant zijn
2
, - Iedereen legt zichzelf zeer strenge regels en discipline op
- Hiermee wil hij een reeks stereotypen omtrent armoede en marginaliteit
doorprikken die binnen de Amerikaanse publieke opinie vigeren
Via observerende participatie krijgt de sociale wetenschapper toegang tot de leefwereld
van een anders zeer moeilijk bestudeerbare populatie. De populatie wordt van binnenuit
beschreven alsof de wetenschapper er zelf toe behoort.
VERBAND TUSSEN GAMEN EN AGRESSIE
Videogames hebben de laatste 30 jaar een enorme ontwikkeling gekend. Met de
toenemende grafische ontwikkeling van games in de jaren 1980-1990 wordt het mogelijk
steeds “realistischere” virtuele spelwerelden te creëren.
Maar bij ouders heerst er een bezorgdheid over de mogelijke negatieve effecten van
blootstelling aan geweld in videogames op de persoonlijkheidsontwikkeling, gedrag en
schoolprestaties van jonge kinderen.
Media effecten onderzoek -> die tak van communicatiewetenschappen die nagaat wat de
effecten zijn van het kijken of praktiseren van bepaalde media.
Er bestaat geen consensus over het effect van gamen op agressie bij kinderen, noch over
hoe je dat effect zou kunnen verklaren. Maar het wetenschappelijk onderzoek naar
media-effecten is geen eenvoudige klus.
- Bv wat wordt er verstaan onder agressie
- Gaat het alleen om fysiek geweld of ook verbaal geweld?
- …
DE WETENSCHAPPELIJKE AANPAK
WETENSCHAP: EEN SPECIFIEKE BENADERING
Wetenschappelijke inzichten zijn gebaseerd op het toepassen van regels en procedures
die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van die inzichten maximaliseren.
Bij ieder onderzoek en ieder onderzoeksprobleem moeten er keuzes gemaakt worden, die
weloverwogen gemaakt moeten worden en die beargumenteerd moeten worden.
Methodologie als methoden van de sociale wetenschappen staan centraal.
- Methodologie = het hele proces van wetenschapsbeoefening van de institutionele
inbedding van wetenschap over de epistemologische veronderstellingen tot de
werkelijke onderzoekspraktijk
- Methoden = geheel van specifieke technieken die je in wetenschappelijk
onderzoek gebruikt om onderzoekseenheden te selecteren, gegevens over te
verzamelen, die gegevens analyseren en resultaten rapporteren.
ALTERNATIEVE BRONNEN VAN KENNIS OVER DE WERKELIJKHEID
Er zijn een aantal alternatieve bronnen waarop mensen zich baseren om kennis en inzicht
over de werkelijkheid te vergaren. Belangrijkste hiervan zijn de persoonlijke ervaringen,
de populaire media en ideologische overtuigingen of waarden.
Wanneer iets persoonlijks u overkomt, heb je de neiging om te overgeneraliseren of de
waargenomen verbanden door te trekken naar andere mensen of situaties. Bv je kent 5
3
, mensen die gamen en niet goed scoren op school, kan je dan gamen en slecht presteren
op school in verband brengen?
Selectieve observatie kleurt je waarneming. Dit verwijst naar het feit dat je speciaal gaat
letten op bepaalde mensen of situaties en van daaruit veralgemeningen gaat maken.
Meestal zijn dit mensen die uw vooringenomen ideeën bevestigen.
Meesten onder ons raadplegen massamedia voor informatie. Het gros van de informatie
over de ons omringende werkelijkheid komt niet uit persoonlijke waarneming maar
bereikt ons via de filter van de televisie of het internet.
Massamedia = inzichten uit wetenschappelijk onderzoek worden gecombineerd met
informatie zonder wetenschappelijk statuut of zelfs valse informatie.
Ideologische overtuigingen kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en
sturen. Religie is een voorbeeld van een ideologisch systeem dat de visie op de
werkelijkheid stuurt.
Ideologische vooringenomenheid verschilt van de wetenschappelijke methode, wordt
duidelijk gemaakt door het creationisme.
Er zijn veel manieren waarop ideologie de wetenschap beïnvloedt.
WAT TE VERWACHTEN VAN METHODOLOGIE?
Micro, meso en macro niveau hebben betrekking op het niveau van de analyse of theorie:
micro verwijst naar het inter individuele niveau, macro naar het maatschappelijke
systeem, en meso zit hier tussenin, bijvoorbeeld op het niveau van organisaties of
bedrijven.
Sommige gegevens zijn onmiddellijk waarneembaar, zoals geslacht of agressie andere
kenmerken behoeven gespecialiseerde meetinstrumenten om ze te kunnen observeren,
zoals het meten van intelligentie via een IQ test of het peilen naar kiesintenties via een
enquête.
HOOFDSTUK 2 BOUWSTENEN EN SOORTEN SOCIAALWETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK
INLEIDING
Doel van sociaal wetenschappelijk onderzoek = theoretische kennis opbouwen over de
samenleving.
Naast wetenschap veel concurrerende kennissystemen à Kennis over hoe de wereld in
elkaar zit kan bv voortkomen uit mediaberichtgeving.
Kenmerkend voor wetenschappelijk onderzoek = een voortdurende wisselwerking tussen
empirie en theorie.
Sociaal wetenschappelijk onderzoek kan gedefinieerd worden als de productie van
geldige en betrouwbare kennis over de sociale realiteit door het combineren van theorie
en empirie.
BOUWSTENEN VAN SOCIAAL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
4
ALGEMEEN: BASISBEGRIPPEN
HOOFDSTUK 1 WAAROM SOCIAAL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
INLEIDING
Wetenschappelijk onderzoek is alomtegenwoordig in het dagelijkse leven. Het bepaalt
mee welke voeding voor baby’s het gezondste is,…
Methodologie = de wijze waarop het hele proces van wetenschapsbeoefening
functioneert, en houdt niet alleen de kennis en beheersing van methoden en technieken
in.
ENKELE VOORBEELDEN
DE OPWARMING VAN DE AARDE: AN INCONVENIENT TRUTH VERSUS THE GREAT
GLOBAL WARMING SWINDLE
Klimaatverandering en opwarming aarde staan hoog op publieke en politieke agenda.
Stakingen van scholieren, klimaatconferenties,… zijn uitingen van een wereldwijde
bezorgdheid over veranderingen klimaat en de wil om er iets aan te doen.
Ingrijpen kan door de oorzaken van de klimaatveranderingen direct aan te pakken of door
de gevolgen ervan in te perken.
In het klimaatdebat wordt er gebruik gemaakt van wetenschappelijke bevindingen.
An inconvenient truth
- Gepresenteerd door voormalig vicepresident van de VS (Al Gore)
o wetenschappelijk materiaal aangevoerd dat aantoont dat door de
toenemende uitstoot van CO2 de gemiddelde temperatuur op aarde zal
toenemen en zeespiegel zal stijgen
The great global warming swindle
- Documentaire van 2007
- Opnieuw wetenschappelijk materiaal gepresenteerd met betrekking tot
klimaatveranderingen en temperatuurstijging op aarde
Beide visies bedienen zich van wetenschappelijk bewijsmateriaal en van gerenommeerde
experten inzake klimaatverandering, en toch komen ze tot 2 diametraal
tegenovergestelde conclusies, die verstrekkende politieke gevolgen hebben.
DE “WAR AGAINST CRIME” IN NEW YORK: WERKT HET?
1990, Time Magazine beschrijft New York als een grootstad die aan het verrotten is (The
rotting of te big apple). New York is afgegleden van een modelstad naar een plaats waar
drugshandel en andere vormen van criminaliteit hoogtij vieren.
1
,Om criminaliteit te doen minderen, wordt er inspiratie gehaald uit de broken windows
theory. Crimineel handelen wordt verklaart als een gevolg van een gebrek aan sociale
normen en een gebrek aan controle om aan die normen te conformeren.
Volgens Wilson en Kelling = ontwikkelden de Broken Windows theory à vinden dat je
moet beginnen met kleine criminaliteit en onhoffelijkheden in buurten aan te pakken
zoals bv graffiti, of bedelen om zo te vermijden dat die buurten verder verloederen en
grotere criminaliteit aantrekken.
Er moet aan 3 voorwaarden voldaan zijn om te spreken van causaliteit:
- Er moet een zeker statistisch verband zijn tussen gebeurtenis A en B
- Gebeurtenis A moet voorafgaan aan gebeurtenis B
- Het statistische verband tussen gebeurtenis A en B mag niet te wijten zijn aan een
3e gebeurtenis C die dat verband teweegbrengt
BOTSENDE BESCHAVINGEN
Sommige auteurs zien de periode na de Koude oorlog gekenmerkt door een botsing van
beschaving of een “clash of civilizations”. Huntington schreed dit artikel in een periode
waarin het nog onduidelijk was hoe de internationale politiek er zou gaan uitzien na de
Koude oorlog: conflicten zouden worden gekenmerkt door culturele en religieuze kwesties
waarbij concept van beschaving relevant wordt om potentiële conflicten te traceren en te
duiden.
Een van de stellingen van Huntington:
- Bijvoorbeeld meer militaire conflicten tussen beschavingen die optreden na de
Koude oorlog
- Verder krijgt monolithische visie op beschavingen kritiek
- Conflicten tussen 2 beschavingen krijgen steeds een andere invulling
Huntingtons hypothese getuigt van een insteek die niet voldoende rekening houdt met de
specificiteit van elk conflict.
POLLS BIJ VERKIEZINGEN: VERTEKEN(EN)D?
Meestal wordt op basis van een survey onderzoek (een rondvraag bij een steekproef uit
de bevolking dmv een enquête) gevraagd naar kiesintenties of favoriete politicus.
DE WETENSCHAPPER ALS BOKSER?
Stel je bent blank, en hele leven gewijd aan het lezen van boeken, lesgeven aan
universiteit. Nu wil je het leven in een van de meest achtergestelde “zwarte” buurten
bestuderen.
Dan ga je naar een lokale boksclub, en je schrijft je in en wordt bokser. Dit is de strategie
van Loïc Wacquant om als etnograaf de transformatie van het sociale leven in de zwarte
getto’s in enkele grootsteden van de VS in kaart te brengen.
Hij trainde 3 jaar in een boksclub in het zuiden van Chicago die uitsluitend door Afro-
Amerikanen werd bevolkt. Vertelt ook iets over de mensen die tot de zogenaamde
“onderklasse” behoren en opgroeien in de gettocultuur.
- Het zijn mannen die hun toevlucht zoeken in een boksclub, waar sociale afkomst,
inkomen, ras minder relevant zijn
2
, - Iedereen legt zichzelf zeer strenge regels en discipline op
- Hiermee wil hij een reeks stereotypen omtrent armoede en marginaliteit
doorprikken die binnen de Amerikaanse publieke opinie vigeren
Via observerende participatie krijgt de sociale wetenschapper toegang tot de leefwereld
van een anders zeer moeilijk bestudeerbare populatie. De populatie wordt van binnenuit
beschreven alsof de wetenschapper er zelf toe behoort.
VERBAND TUSSEN GAMEN EN AGRESSIE
Videogames hebben de laatste 30 jaar een enorme ontwikkeling gekend. Met de
toenemende grafische ontwikkeling van games in de jaren 1980-1990 wordt het mogelijk
steeds “realistischere” virtuele spelwerelden te creëren.
Maar bij ouders heerst er een bezorgdheid over de mogelijke negatieve effecten van
blootstelling aan geweld in videogames op de persoonlijkheidsontwikkeling, gedrag en
schoolprestaties van jonge kinderen.
Media effecten onderzoek -> die tak van communicatiewetenschappen die nagaat wat de
effecten zijn van het kijken of praktiseren van bepaalde media.
Er bestaat geen consensus over het effect van gamen op agressie bij kinderen, noch over
hoe je dat effect zou kunnen verklaren. Maar het wetenschappelijk onderzoek naar
media-effecten is geen eenvoudige klus.
- Bv wat wordt er verstaan onder agressie
- Gaat het alleen om fysiek geweld of ook verbaal geweld?
- …
DE WETENSCHAPPELIJKE AANPAK
WETENSCHAP: EEN SPECIFIEKE BENADERING
Wetenschappelijke inzichten zijn gebaseerd op het toepassen van regels en procedures
die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van die inzichten maximaliseren.
Bij ieder onderzoek en ieder onderzoeksprobleem moeten er keuzes gemaakt worden, die
weloverwogen gemaakt moeten worden en die beargumenteerd moeten worden.
Methodologie als methoden van de sociale wetenschappen staan centraal.
- Methodologie = het hele proces van wetenschapsbeoefening van de institutionele
inbedding van wetenschap over de epistemologische veronderstellingen tot de
werkelijke onderzoekspraktijk
- Methoden = geheel van specifieke technieken die je in wetenschappelijk
onderzoek gebruikt om onderzoekseenheden te selecteren, gegevens over te
verzamelen, die gegevens analyseren en resultaten rapporteren.
ALTERNATIEVE BRONNEN VAN KENNIS OVER DE WERKELIJKHEID
Er zijn een aantal alternatieve bronnen waarop mensen zich baseren om kennis en inzicht
over de werkelijkheid te vergaren. Belangrijkste hiervan zijn de persoonlijke ervaringen,
de populaire media en ideologische overtuigingen of waarden.
Wanneer iets persoonlijks u overkomt, heb je de neiging om te overgeneraliseren of de
waargenomen verbanden door te trekken naar andere mensen of situaties. Bv je kent 5
3
, mensen die gamen en niet goed scoren op school, kan je dan gamen en slecht presteren
op school in verband brengen?
Selectieve observatie kleurt je waarneming. Dit verwijst naar het feit dat je speciaal gaat
letten op bepaalde mensen of situaties en van daaruit veralgemeningen gaat maken.
Meestal zijn dit mensen die uw vooringenomen ideeën bevestigen.
Meesten onder ons raadplegen massamedia voor informatie. Het gros van de informatie
over de ons omringende werkelijkheid komt niet uit persoonlijke waarneming maar
bereikt ons via de filter van de televisie of het internet.
Massamedia = inzichten uit wetenschappelijk onderzoek worden gecombineerd met
informatie zonder wetenschappelijk statuut of zelfs valse informatie.
Ideologische overtuigingen kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en
sturen. Religie is een voorbeeld van een ideologisch systeem dat de visie op de
werkelijkheid stuurt.
Ideologische vooringenomenheid verschilt van de wetenschappelijke methode, wordt
duidelijk gemaakt door het creationisme.
Er zijn veel manieren waarop ideologie de wetenschap beïnvloedt.
WAT TE VERWACHTEN VAN METHODOLOGIE?
Micro, meso en macro niveau hebben betrekking op het niveau van de analyse of theorie:
micro verwijst naar het inter individuele niveau, macro naar het maatschappelijke
systeem, en meso zit hier tussenin, bijvoorbeeld op het niveau van organisaties of
bedrijven.
Sommige gegevens zijn onmiddellijk waarneembaar, zoals geslacht of agressie andere
kenmerken behoeven gespecialiseerde meetinstrumenten om ze te kunnen observeren,
zoals het meten van intelligentie via een IQ test of het peilen naar kiesintenties via een
enquête.
HOOFDSTUK 2 BOUWSTENEN EN SOORTEN SOCIAALWETENSCHAPPELIJK
ONDERZOEK
INLEIDING
Doel van sociaal wetenschappelijk onderzoek = theoretische kennis opbouwen over de
samenleving.
Naast wetenschap veel concurrerende kennissystemen à Kennis over hoe de wereld in
elkaar zit kan bv voortkomen uit mediaberichtgeving.
Kenmerkend voor wetenschappelijk onderzoek = een voortdurende wisselwerking tussen
empirie en theorie.
Sociaal wetenschappelijk onderzoek kan gedefinieerd worden als de productie van
geldige en betrouwbare kennis over de sociale realiteit door het combineren van theorie
en empirie.
BOUWSTENEN VAN SOCIAAL WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
4
