KENNISMAKING MET CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
1 Wat is crossculturele psychologie?
Culturele verschillen
- Kan gevoelig onderwerp zijn zoals zwarte piet,...
- Voorkom taboe, maak het onderwerp bespreekbaar
- `you don’t need eyes to see you need vision’ – Faithless
Een van de hoofddoelen van het vak: iedereen heeft een eigen culturele bril, je kan deze niet
afzetten, maar het is belangrijk te beseffen dat je een eigen bril hebt van waaruit je kijkt. (Bronnen
zoals media, familie, omgeving beïnvloeden deze bril).
Definitie(s) crossculturele psychologie
- ...bestudeert het gedrag van het individu in wisselwerking met zijn culturele omgeving
- ...is de kritische en vergelijkende studie van culturele effecten op het menselijke gedrag
- ...bestudeert psychologische diversiteit en de onderliggende redenen voor deze diversiteit
- ...is de wetenschappelijke studie van de variatie in het menselijke gedrag, daarbij rekening
houdend met het feit dat het gedrag beïnvloed wordt door een culturele context
--> cultuurverschillen en gelijkenissen onderzoeken in psychologische fenomenen: voelen, denken en
doen
Veel psychologisch onderzoek is WEIRD
- White
- Educated
- Rich
- Democratic
2 Wat is cultuur?
2.1 Definitie(s)
Honderden definities van cultuur Interpretatie kan breed of eng
- Brede zin: alles wat niet natuur is, al wat de mens schept
- Enge zin: kunst, bedrijfscultuur, jongerencultuur
Tylor (1871): een door de mens verworven complex geheel dat kennis, geloof, kunst, moraal, wetten,
gebruiken, en alle andere capaciteiten en gewoontes omvat
Herskovits (1948): het deel van de menselijke omgeving dat door mensen gemaakt is materie
(objectief aspect, kledij) immaterie (subjectief aspect, kledingcode)
De culturele dimensies volgens Hofstede
Cultuur is de collectieve mentale programmering, die de leden van één groep op categorie mensen
onderscheidt van die van een andere.
Onion-model of culture Chiu & Hong
1
, - Materiale cultuur: vlaggen, toeristenpleisters
- Sociale cultuur: normen en waarden
- Subjectieve cultuur: gedachten, gevoelens en gedrag
Hoe dieper je graaft in de ajuin hoe meer tranen
Cultuur is
- Een door een gemeenschap gedeeld systeem
- Van waarden, normen, ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de
producten ervan
- Die van generatie op generatie worden overgeleverd
1) CULTUUR IS GEDEELD
- Voor cultuur is een groep(je) nodig
- De mate waarin varieert: individuele verschillen binnen eenzelfde cultuur
2) CULTUUR IS GELEERD
- Wordt overgebracht door socialisatie
- Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd (verschillen in verschillende generaties)
- Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
- Hersenen zijn deel van menselijke natuur maar worden ook gevormd door culturele
ervaringen
o Bvb taxi chauffeurs in Londen moeten alle kaarten van Londen kunnen bestuderen
dus krijgen eerst geheugentaken om te zien of ze slim genoeg zijn
3) CULTUUR IS DYNAMISCH
- Cultuur beïnvloedt gedrag en vice versa
- Een nieuwe (sub)cultuur kan zich soms snel vormen
- Cultuur is adaptief
4) CULTUUR IS ADAPTIEF
- Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, sociopolitieke en
biologische factoren
- Ecocultureel perspectief: ‘ecologisch’ en ‘cultureel’ de ecologische omgeving waarin mensen
functioneren, is van invloed op de cultuur
Wat is cultuur (niet)?
2
, - Ras: fysieke kenmerken --> Europa (spreken niet van ras door WOI)I vs VS (wel gebruikelijk)
- Nationaliteit: staatsburgerschap
o Vaak zelfde cultuur, maar: ook heterogeniteit cultuur kan nationaliteiten overstijgen
o In crosscultureel onderzoek vaak vergelijking van landen
Etnocentrisme: de houding waarbij de eigen omgeving, het eigen volk of de eigen cultuur bewust of
onbewust als maatstaf gebruikt wordt om de rest van de wereld te beoordelen (van Oudenhoven,
2012). Wij zijn normaal – zij zijn afwijkend bvb insecten eten.
3 Is psychologie universeel of uniek aan een specifieke cultuur?
3.1 Twee benaderingen
1) HET ABSOLUTISME / ALGEMENE PSYCHOLOGIE
- Gedrag wordt niet beïnvloed door de culturele context
- Extreem universele aanpak, zoeken naar gedrag dat geheel cultuurvrij is
- Sensorische en motorische functies vanaf jonge leeftijd
- Nadruk op de gelijkenissen
Kritiek op absolutisme
- Zeer abstracte functies (bvb taalontwikkeling)
- Wat met betekenisvolle culturele variatie
- Ons brein is heel plastisch, machinekamer wordt beïnvloed door onze ervaringen
2) HET RELATIVISME / CULTUURPYSCHOLOGIE
- Visie van de crossculturele psychologie?
- Er bestaat geen contextvrij gedrag
- Iedereen maakt deel uit van één of meer culturen
- Menselijk gedrag kan slechts begrepen worden binnen de context van de cultuur waarin het
verschijnt
- Nadruk op de verschillen
Kritiek op relativisme
- Te verschillend om te kunnen interageren?
- Algemene morele standaarden en wetgevingen?
- Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
--> erkenning van gelijkenis en verschillen
Cross culturele psychologie
- Bestudeert de mate waarin onze gevoelens, gedachten, en gedragingen beïnvloed worden
door onze cultuur
- In veel onderzoek centrale vraag: absoluut of relatief?
- Zorg dat je dit kunt herkennen in de onderzoeken die we nog gaan zien
- Vaak elementen van beide: gematigde vorm van absolutisme/relativisme
3
, CROSSCULTURELE ONDERZOEKSMETHODEN
1 De steekproef
1.1 Samenstelling van de steekproef
- Welke culturen ga je bestuderen?
- Welke deelnemers ga je bestuderen in een cultuur?
1) RANDOM SAMPLING
- Betekent: willekeurig, toevallig
- Het bekijken van verspreiding kenmerken over groepen zonder duidelijk verwachtings-
patroon
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: willekeurig 20 landen selecteren
- Deelnemers: willekeurig voor elke cultuur 500 koppels selecteren uit de huwelijksregisters
2) SYSTEMATISHCE SAMPLING
- Betekent: met een vooraf bedachte systematiek
- Het selecteren van groepen obv theoretische veronderstelling
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: vergelijken van cultuur met persoonlijke partnerkeuze vs. cultuur met
gearrangeerde huwelijken
- Deelnemers: per cultuur 10 koppels in categorie pas getrouwd, 10/20/30/40 jaar getrouwd
3) CONVENIENCE SAMPLING
- Betekent: gemak
- Deelnemers zijn diegenen die je gemakkelijk kan bereiken of die zelf interesse hebben in het
thema
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: vergelijken van Belgie met Canada (want daar heb ik collega’s die interesse hebben
om mee te doen)
- Deelnemers: alle ouders van een bepaalde school, alle koppels die reageren op een
advertentie of flyer
Aandachtspunten
- Wees je bewust van elke keuze en welke invloed die kan hebben op je resultaten
- Generaliseerbaarheid (WEIRD)
- Vergelijkbaarheid: deelnemersgroep moet gelijkaardig zijn in de verschillende culturen
- Belang van culturele kennis
o Je eigen (cultuur)ervaringen niet generaliseren
o Wees bewust van de traditionele waarden en geloofsovertuigingen in de cultuur die
je onderzoekt --> schakel een insider in
o Greenfeld vragenlijst interviews over textiel productie bij Zinacantecans meisjes en
moeders in Mexico
4
1 Wat is crossculturele psychologie?
Culturele verschillen
- Kan gevoelig onderwerp zijn zoals zwarte piet,...
- Voorkom taboe, maak het onderwerp bespreekbaar
- `you don’t need eyes to see you need vision’ – Faithless
Een van de hoofddoelen van het vak: iedereen heeft een eigen culturele bril, je kan deze niet
afzetten, maar het is belangrijk te beseffen dat je een eigen bril hebt van waaruit je kijkt. (Bronnen
zoals media, familie, omgeving beïnvloeden deze bril).
Definitie(s) crossculturele psychologie
- ...bestudeert het gedrag van het individu in wisselwerking met zijn culturele omgeving
- ...is de kritische en vergelijkende studie van culturele effecten op het menselijke gedrag
- ...bestudeert psychologische diversiteit en de onderliggende redenen voor deze diversiteit
- ...is de wetenschappelijke studie van de variatie in het menselijke gedrag, daarbij rekening
houdend met het feit dat het gedrag beïnvloed wordt door een culturele context
--> cultuurverschillen en gelijkenissen onderzoeken in psychologische fenomenen: voelen, denken en
doen
Veel psychologisch onderzoek is WEIRD
- White
- Educated
- Rich
- Democratic
2 Wat is cultuur?
2.1 Definitie(s)
Honderden definities van cultuur Interpretatie kan breed of eng
- Brede zin: alles wat niet natuur is, al wat de mens schept
- Enge zin: kunst, bedrijfscultuur, jongerencultuur
Tylor (1871): een door de mens verworven complex geheel dat kennis, geloof, kunst, moraal, wetten,
gebruiken, en alle andere capaciteiten en gewoontes omvat
Herskovits (1948): het deel van de menselijke omgeving dat door mensen gemaakt is materie
(objectief aspect, kledij) immaterie (subjectief aspect, kledingcode)
De culturele dimensies volgens Hofstede
Cultuur is de collectieve mentale programmering, die de leden van één groep op categorie mensen
onderscheidt van die van een andere.
Onion-model of culture Chiu & Hong
1
, - Materiale cultuur: vlaggen, toeristenpleisters
- Sociale cultuur: normen en waarden
- Subjectieve cultuur: gedachten, gevoelens en gedrag
Hoe dieper je graaft in de ajuin hoe meer tranen
Cultuur is
- Een door een gemeenschap gedeeld systeem
- Van waarden, normen, ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de
producten ervan
- Die van generatie op generatie worden overgeleverd
1) CULTUUR IS GEDEELD
- Voor cultuur is een groep(je) nodig
- De mate waarin varieert: individuele verschillen binnen eenzelfde cultuur
2) CULTUUR IS GELEERD
- Wordt overgebracht door socialisatie
- Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd (verschillen in verschillende generaties)
- Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
- Hersenen zijn deel van menselijke natuur maar worden ook gevormd door culturele
ervaringen
o Bvb taxi chauffeurs in Londen moeten alle kaarten van Londen kunnen bestuderen
dus krijgen eerst geheugentaken om te zien of ze slim genoeg zijn
3) CULTUUR IS DYNAMISCH
- Cultuur beïnvloedt gedrag en vice versa
- Een nieuwe (sub)cultuur kan zich soms snel vormen
- Cultuur is adaptief
4) CULTUUR IS ADAPTIEF
- Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, sociopolitieke en
biologische factoren
- Ecocultureel perspectief: ‘ecologisch’ en ‘cultureel’ de ecologische omgeving waarin mensen
functioneren, is van invloed op de cultuur
Wat is cultuur (niet)?
2
, - Ras: fysieke kenmerken --> Europa (spreken niet van ras door WOI)I vs VS (wel gebruikelijk)
- Nationaliteit: staatsburgerschap
o Vaak zelfde cultuur, maar: ook heterogeniteit cultuur kan nationaliteiten overstijgen
o In crosscultureel onderzoek vaak vergelijking van landen
Etnocentrisme: de houding waarbij de eigen omgeving, het eigen volk of de eigen cultuur bewust of
onbewust als maatstaf gebruikt wordt om de rest van de wereld te beoordelen (van Oudenhoven,
2012). Wij zijn normaal – zij zijn afwijkend bvb insecten eten.
3 Is psychologie universeel of uniek aan een specifieke cultuur?
3.1 Twee benaderingen
1) HET ABSOLUTISME / ALGEMENE PSYCHOLOGIE
- Gedrag wordt niet beïnvloed door de culturele context
- Extreem universele aanpak, zoeken naar gedrag dat geheel cultuurvrij is
- Sensorische en motorische functies vanaf jonge leeftijd
- Nadruk op de gelijkenissen
Kritiek op absolutisme
- Zeer abstracte functies (bvb taalontwikkeling)
- Wat met betekenisvolle culturele variatie
- Ons brein is heel plastisch, machinekamer wordt beïnvloed door onze ervaringen
2) HET RELATIVISME / CULTUURPYSCHOLOGIE
- Visie van de crossculturele psychologie?
- Er bestaat geen contextvrij gedrag
- Iedereen maakt deel uit van één of meer culturen
- Menselijk gedrag kan slechts begrepen worden binnen de context van de cultuur waarin het
verschijnt
- Nadruk op de verschillen
Kritiek op relativisme
- Te verschillend om te kunnen interageren?
- Algemene morele standaarden en wetgevingen?
- Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
--> erkenning van gelijkenis en verschillen
Cross culturele psychologie
- Bestudeert de mate waarin onze gevoelens, gedachten, en gedragingen beïnvloed worden
door onze cultuur
- In veel onderzoek centrale vraag: absoluut of relatief?
- Zorg dat je dit kunt herkennen in de onderzoeken die we nog gaan zien
- Vaak elementen van beide: gematigde vorm van absolutisme/relativisme
3
, CROSSCULTURELE ONDERZOEKSMETHODEN
1 De steekproef
1.1 Samenstelling van de steekproef
- Welke culturen ga je bestuderen?
- Welke deelnemers ga je bestuderen in een cultuur?
1) RANDOM SAMPLING
- Betekent: willekeurig, toevallig
- Het bekijken van verspreiding kenmerken over groepen zonder duidelijk verwachtings-
patroon
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: willekeurig 20 landen selecteren
- Deelnemers: willekeurig voor elke cultuur 500 koppels selecteren uit de huwelijksregisters
2) SYSTEMATISHCE SAMPLING
- Betekent: met een vooraf bedachte systematiek
- Het selecteren van groepen obv theoretische veronderstelling
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: vergelijken van cultuur met persoonlijke partnerkeuze vs. cultuur met
gearrangeerde huwelijken
- Deelnemers: per cultuur 10 koppels in categorie pas getrouwd, 10/20/30/40 jaar getrouwd
3) CONVENIENCE SAMPLING
- Betekent: gemak
- Deelnemers zijn diegenen die je gemakkelijk kan bereiken of die zelf interesse hebben in het
thema
Voorbeeld relatietevredenheid:
- Culturen: vergelijken van Belgie met Canada (want daar heb ik collega’s die interesse hebben
om mee te doen)
- Deelnemers: alle ouders van een bepaalde school, alle koppels die reageren op een
advertentie of flyer
Aandachtspunten
- Wees je bewust van elke keuze en welke invloed die kan hebben op je resultaten
- Generaliseerbaarheid (WEIRD)
- Vergelijkbaarheid: deelnemersgroep moet gelijkaardig zijn in de verschillende culturen
- Belang van culturele kennis
o Je eigen (cultuur)ervaringen niet generaliseren
o Wees bewust van de traditionele waarden en geloofsovertuigingen in de cultuur die
je onderzoekt --> schakel een insider in
o Greenfeld vragenlijst interviews over textiel productie bij Zinacantecans meisjes en
moeders in Mexico
4
