MORAALFILOSOFIE
INLEIDING
EXAMEN
Leerstof: alles wat in de les gezegd is
Eventueel teksten als hulpmiddel (niet voor inleiding)
5 hoofdstukken
1) Inleiding
2) Gevolgenethiek
3) Plichtethiek
4) Deugdenethiek
5) Zorgethiek
Opdrachten (niet verplicht), maar gelijkaardig aan examen
Examen !! voldoende details leren
- Schriftelijk, beide onderdelen samen
- Open vragen, gesloten boek (geen hulpmiddelen)
- 14 van de 20 punten
- Voorbeelden examenvragen tijdens les
TERMINOLOGIE
WAT IS MORAALFILOSOFIE
Moraalfilosofie = kritisch nadenken over het goede leven en het juiste handelen
- Moraal = goede leven en handelen
- Filosofie = kritisch nadenken
Centrale vragen
Cluster vragen waar moraalfilosofen zich mee bezig houden (niet enkel 1 vraag)
- Hoe moet een mens zijn om een goed/deugdelijk mens te zijn?
- Hoe moet een mens handelen om juist/goed te handelen?
- Wat is een waardevol leven?
- …
MORAAL EN ETHIEK
De moraal = geheel van gebruiken, waarden en normen verbonden met het goede leven
en het juiste handelen
- Niet alle gebruiken/ waarden/ normen hebben te maken met het goede leven en
juist handelen
- Bv spelregels (als je een regel overtreedt, maakt dit je niet tot een slechter mens)
De ethiek: 2 betekenissen
,= de moraal (bv ethiek van professoren)
= systematisch-kritische reflectie over moraal ( = moraalfilosofie) wetenschappelijke
discipline
MOREEL, IMMOREEL, AMOREEL
Moreel en ethisch
- Moreel (ethisch) handelen/ zijn: zoal men moet handelen/ zijn om juist/ goed te
handelen/zijn
o Iemand handelt zoals je moet handelen
- Vertrouwen, mentale kracht heeft niets te maken met morAAl
o moraal va het verhaal = ergens een les uit trekken
Immoreel en onethisch
- Tegengestelde van moreel
- Immoreel (onethisch) handelen/ zijn: zoals men niet moet handelen/zijn om
juist/goed te handelen/zijn
- Bv verkrachting, verraad
Amoreel
- Amoreel handelen: handelingen die niet in aanmerking komen voor morele
beoordeling
- Handelingen die noch goed noch slecht zijn
- Er bestaat discussie over welke handelingen ammoreel zijn
o Bv kiezen om iets bepaald te eten
Kan afhangen van smaak amoreel
Kan afhangen van milieubewustzijn moreel
o Bv links of rechts zitten in de aula
Random keuze amoreel
In tijd van dictatuur kan links zitten wel een betekenis hebben
moreel
Of een handeling amoreel is, kan afhangen van de context
- Moralisering = aantal keuzes die vroeger niet als moreel werden beschouwd,
krijgen nu een morele betekenis
o Bv aantal keer per jaar het vliegtuig nemen (vroeger amoreel, nu moreel)
o Bv kinderen krijgen of naar de kerk gaan (vroeger moreel, nu amoreel)
WAARDEN EN NORMEN
Waarden
= abstracte zaken die we belangrijk vinden, waar we waarde aan hechten
- Bv integriteit, schoonheid, eerlijkheid, vrijgevigheid, waarheid, vrijheid,
rechtvaardigheid, geluk, …
- Zijn alle waarden morele waarden?
o Bv je telefoon vastnemen: je kan er waarde aan hechten maar dit wilt niet
zeggen dat je telefoon een waarde heeft
, - Zijn morele waarden belangrijker dan niet-morele (esthetische, intellectuele)
waarden?
Antwoord: niet per se
o Niet-morele waarden = zaken die je belangrijk vindt, maar je niet tot een
beter of slechter mens maakt (bv schoonheid)
o Morele waarden = waarden waarop je zelf een invloed hebt
o Bv iemand die mooier is, is daarom niet een beter mens
- Brede vs smalle moraal
o Smalle moraal = beperkt aantal waarden worden tot de morele waarden
gerekend
o Brede moraal = heel veel zaken zijn moreel belangrijk (niet alleen
eerlijkheid, maar ook goede grappen vertellen/ aangename conversatie
partner / rijk zijn)
Normen
= regels, richtlijnen om waarden te bereiken
- Concrete implementatie van abstracte waarden
- Bepalen wat we moeten of (niet) mogen doen
o Bv niet liegen
o Bv gaan stemmen
- Vaak onderscheid gemaakt dmv
o Waarden zijn een doel
o Normen zijn het middel
Waarden Normen
Veiligheid Draag je gordel
Gelijkheid Stemrecht/ stemplicht
- 1 norm kan naar verschillende waarden verwijzen
o Bv steel niet veiligheid, solidariteit, eerlijkheid
- 1 waarde kan de basis zijn voor meerdere normen
o Bv solidariteit steel niet, help anderen in nood
- Zijn alle normen morele normen?
Antwoord: er is discussie over
o Bv spellingsregels
Correct schrijven is een vorm van respect naar anderen toe
moreel
Slecht schrijven maakt je geen slechter mens niet moreel
MORELE VS NIET-MORELE REGELS
Morele regels
- Zijn bindend onafhankelijk van toestemming van het individu
o Er wordt niet gevraagd of je volgens morele regels wilt handelen, er wordt
verwacht dat je het doet
- Gepaard met sociale druk om eraan te beantwoorden
o Als je een morele regel overtreedt, kan je een sociale reactie verwachten
o Bv beschuldiging, afkeer, straf krijgen
- Nodig om samen te kunnen leven met anderen
, - Belangrijk (maar niet noodzakelijk het allerbelangrijkste)
- Kunnen niet zomaar gewijzigd worden
o Legale regels (wetten) kunnen van de ene op de andere dag veranderd
worden
o Morele regels kunnen dit niet
Ze staan nergens opgeschreven dus kunnen niet zo maar bij
beslissing gewijzigd worden
Ze evolueren wel doorheen de tijd
MOREEL JUIST/GOED ≠JURIDISCH AFDWINGBAAR
- Niet alles wat moreel juist is, is juridisch afdwingbaar
o Bv iemand helpen
- Niet alles wat juridisch afdwingbaar is, is moreel goed
o Bv vrije meningsuiting
- Niet alles wat moreel fout is, is illegaal
o Bv liegen bedriegen
- Niet alles wat illegaal is, is moreel fout?
o Bv moreel dubieuze wetten (homoseksualiteit)
DESCRIPTIEVE ETHIEK, NORMATIEVE ETHIEK, METHA-ETHIEK
3 soorten ethiek (als systematisch-kritische reflectie over moraal
Descriptieve ethiek (beschrijvende ethiek)
- Beschrijft volgens welke gebruiken, waarden en normen een individu of groep
mensen leeft
- Verklaart waarom zo gehandeld/gedacht wordt
- Beschrijft, maar evalueert niet
- Wordt niet echt beoefend door filosofen, maar eerder door bv sociologen
Normatieve ethiek
- Gaat op zoek naar de juiste moraal (norm)
- Legt uit waarom zo gehandeld/gedacht moet worden
- Evalueert:
o Zijn gebruiken/regels/normen gerechtvaardigd?
o Zijn er goede redenen voor?
o Is het juist om volgens die normen/regels te handelen/leven?
o Welke normen/regels zijn rechtvaardig en waarom?
Metha-ethiek
- Reflectie over ethiek
- Vragen die niet tot descriptieve of normatieve ethiek behoren
1) Morele semantiek
o Betekenis van morele uitspraken en begrippen
o Wat zijn waarden, normen? Wat is geluk? Wanneer is iets moreel?
o Overtuigingen, emoties of voorschriften?
o Bv is vlees eten moreel verkeerd?
2) Morele psychologie
INLEIDING
EXAMEN
Leerstof: alles wat in de les gezegd is
Eventueel teksten als hulpmiddel (niet voor inleiding)
5 hoofdstukken
1) Inleiding
2) Gevolgenethiek
3) Plichtethiek
4) Deugdenethiek
5) Zorgethiek
Opdrachten (niet verplicht), maar gelijkaardig aan examen
Examen !! voldoende details leren
- Schriftelijk, beide onderdelen samen
- Open vragen, gesloten boek (geen hulpmiddelen)
- 14 van de 20 punten
- Voorbeelden examenvragen tijdens les
TERMINOLOGIE
WAT IS MORAALFILOSOFIE
Moraalfilosofie = kritisch nadenken over het goede leven en het juiste handelen
- Moraal = goede leven en handelen
- Filosofie = kritisch nadenken
Centrale vragen
Cluster vragen waar moraalfilosofen zich mee bezig houden (niet enkel 1 vraag)
- Hoe moet een mens zijn om een goed/deugdelijk mens te zijn?
- Hoe moet een mens handelen om juist/goed te handelen?
- Wat is een waardevol leven?
- …
MORAAL EN ETHIEK
De moraal = geheel van gebruiken, waarden en normen verbonden met het goede leven
en het juiste handelen
- Niet alle gebruiken/ waarden/ normen hebben te maken met het goede leven en
juist handelen
- Bv spelregels (als je een regel overtreedt, maakt dit je niet tot een slechter mens)
De ethiek: 2 betekenissen
,= de moraal (bv ethiek van professoren)
= systematisch-kritische reflectie over moraal ( = moraalfilosofie) wetenschappelijke
discipline
MOREEL, IMMOREEL, AMOREEL
Moreel en ethisch
- Moreel (ethisch) handelen/ zijn: zoal men moet handelen/ zijn om juist/ goed te
handelen/zijn
o Iemand handelt zoals je moet handelen
- Vertrouwen, mentale kracht heeft niets te maken met morAAl
o moraal va het verhaal = ergens een les uit trekken
Immoreel en onethisch
- Tegengestelde van moreel
- Immoreel (onethisch) handelen/ zijn: zoals men niet moet handelen/zijn om
juist/goed te handelen/zijn
- Bv verkrachting, verraad
Amoreel
- Amoreel handelen: handelingen die niet in aanmerking komen voor morele
beoordeling
- Handelingen die noch goed noch slecht zijn
- Er bestaat discussie over welke handelingen ammoreel zijn
o Bv kiezen om iets bepaald te eten
Kan afhangen van smaak amoreel
Kan afhangen van milieubewustzijn moreel
o Bv links of rechts zitten in de aula
Random keuze amoreel
In tijd van dictatuur kan links zitten wel een betekenis hebben
moreel
Of een handeling amoreel is, kan afhangen van de context
- Moralisering = aantal keuzes die vroeger niet als moreel werden beschouwd,
krijgen nu een morele betekenis
o Bv aantal keer per jaar het vliegtuig nemen (vroeger amoreel, nu moreel)
o Bv kinderen krijgen of naar de kerk gaan (vroeger moreel, nu amoreel)
WAARDEN EN NORMEN
Waarden
= abstracte zaken die we belangrijk vinden, waar we waarde aan hechten
- Bv integriteit, schoonheid, eerlijkheid, vrijgevigheid, waarheid, vrijheid,
rechtvaardigheid, geluk, …
- Zijn alle waarden morele waarden?
o Bv je telefoon vastnemen: je kan er waarde aan hechten maar dit wilt niet
zeggen dat je telefoon een waarde heeft
, - Zijn morele waarden belangrijker dan niet-morele (esthetische, intellectuele)
waarden?
Antwoord: niet per se
o Niet-morele waarden = zaken die je belangrijk vindt, maar je niet tot een
beter of slechter mens maakt (bv schoonheid)
o Morele waarden = waarden waarop je zelf een invloed hebt
o Bv iemand die mooier is, is daarom niet een beter mens
- Brede vs smalle moraal
o Smalle moraal = beperkt aantal waarden worden tot de morele waarden
gerekend
o Brede moraal = heel veel zaken zijn moreel belangrijk (niet alleen
eerlijkheid, maar ook goede grappen vertellen/ aangename conversatie
partner / rijk zijn)
Normen
= regels, richtlijnen om waarden te bereiken
- Concrete implementatie van abstracte waarden
- Bepalen wat we moeten of (niet) mogen doen
o Bv niet liegen
o Bv gaan stemmen
- Vaak onderscheid gemaakt dmv
o Waarden zijn een doel
o Normen zijn het middel
Waarden Normen
Veiligheid Draag je gordel
Gelijkheid Stemrecht/ stemplicht
- 1 norm kan naar verschillende waarden verwijzen
o Bv steel niet veiligheid, solidariteit, eerlijkheid
- 1 waarde kan de basis zijn voor meerdere normen
o Bv solidariteit steel niet, help anderen in nood
- Zijn alle normen morele normen?
Antwoord: er is discussie over
o Bv spellingsregels
Correct schrijven is een vorm van respect naar anderen toe
moreel
Slecht schrijven maakt je geen slechter mens niet moreel
MORELE VS NIET-MORELE REGELS
Morele regels
- Zijn bindend onafhankelijk van toestemming van het individu
o Er wordt niet gevraagd of je volgens morele regels wilt handelen, er wordt
verwacht dat je het doet
- Gepaard met sociale druk om eraan te beantwoorden
o Als je een morele regel overtreedt, kan je een sociale reactie verwachten
o Bv beschuldiging, afkeer, straf krijgen
- Nodig om samen te kunnen leven met anderen
, - Belangrijk (maar niet noodzakelijk het allerbelangrijkste)
- Kunnen niet zomaar gewijzigd worden
o Legale regels (wetten) kunnen van de ene op de andere dag veranderd
worden
o Morele regels kunnen dit niet
Ze staan nergens opgeschreven dus kunnen niet zo maar bij
beslissing gewijzigd worden
Ze evolueren wel doorheen de tijd
MOREEL JUIST/GOED ≠JURIDISCH AFDWINGBAAR
- Niet alles wat moreel juist is, is juridisch afdwingbaar
o Bv iemand helpen
- Niet alles wat juridisch afdwingbaar is, is moreel goed
o Bv vrije meningsuiting
- Niet alles wat moreel fout is, is illegaal
o Bv liegen bedriegen
- Niet alles wat illegaal is, is moreel fout?
o Bv moreel dubieuze wetten (homoseksualiteit)
DESCRIPTIEVE ETHIEK, NORMATIEVE ETHIEK, METHA-ETHIEK
3 soorten ethiek (als systematisch-kritische reflectie over moraal
Descriptieve ethiek (beschrijvende ethiek)
- Beschrijft volgens welke gebruiken, waarden en normen een individu of groep
mensen leeft
- Verklaart waarom zo gehandeld/gedacht wordt
- Beschrijft, maar evalueert niet
- Wordt niet echt beoefend door filosofen, maar eerder door bv sociologen
Normatieve ethiek
- Gaat op zoek naar de juiste moraal (norm)
- Legt uit waarom zo gehandeld/gedacht moet worden
- Evalueert:
o Zijn gebruiken/regels/normen gerechtvaardigd?
o Zijn er goede redenen voor?
o Is het juist om volgens die normen/regels te handelen/leven?
o Welke normen/regels zijn rechtvaardig en waarom?
Metha-ethiek
- Reflectie over ethiek
- Vragen die niet tot descriptieve of normatieve ethiek behoren
1) Morele semantiek
o Betekenis van morele uitspraken en begrippen
o Wat zijn waarden, normen? Wat is geluk? Wanneer is iets moreel?
o Overtuigingen, emoties of voorschriften?
o Bv is vlees eten moreel verkeerd?
2) Morele psychologie
