STAATSRECHT
INLEIDING VAN DE INLEIDENDE LES
Grondwettelijk recht= staatsrecht= constitutioneel recht
Staatsrecht= het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen van de
staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar
en die tot de burgers.
Bronnen van het staatsrecht
- de grondwet
- wetten
- bijzondere wetten
- rechtspraak
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
Be: Een staat in Europa
Staat: ze kan regels opleggen aan haar bevolking en kan op het internationaal toneel
optreden door verdragen te sluiten
Meergelaagd: er zijn verschillende niveaus die wetten uitvaardigen (regionaal, nationaal,
Europees, …)
Democratie: een democratie heeft vrije verkiezingen
Rechtstaat: de OH maakt wetten, de burgers zijn gebonden door die wetten, maar de
OH zelf ook
België
Be is een staat en dat heeft gevolgen
- België als staat (het land is soeverein), geen unitaire staat
- (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
- Verdragsbevoegdheid (= kan verdragen sluiten met andere landen)
- Buitenlandse betrekkingen (bv met buitenlandse diplomaten)
- Gewapende macht (met een koning als formele leider
Rechtsstaat (dingen die de rechtstaat veronderstelt)
= De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
- Hiërarchie der normen
De UV mag niets doen dat niet mag door de wet en de WM mag niets doen dat
onverenigbaar is met de GW)
- Rechtsbescherming= je kan je rechten laten afdwingen
- Tegen de wetgever via het GwH
- Tegen het bestuur via de RvS
RvS= kan toetsen of bestuurlijke besluiten in overeenstemming zijn
met hogere toetsen en als dat niet het geval is kan hij die
vernietigen
- onafhankelijke rechters (EHRM kan oordelen over de onafhankelijkheid van de nationale
rechters
- Fundamentele rechten en vrijheden= claims die jij hebt tov de OH
-Positieve verplichtingen: stappen de die OH moet zetten om jouw rechten en
vrijheden te beschermen (bv de staat moet ons recht op leven beschermen door
moord strafbaar te stellen)
-Negatieve verplichtingen: de OH mag zich niet zomaar mengen in jouw rechten
(de staat mag je niet zomaar beboeten omdat jij je mening gaf Vrijheid van
meningsuiting= vrijheden)
Democratische
Democratie= de macht ligt bij het volk, bij de ganse bevolking
- Parlementaire democratie: parlement wordt samengesteld via verkiezingen
- Verkiezingen
1
,- Legaliteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel: de basis moet in een formele wet worden gegoten en de OH
mag die bevoegdheid maar voor een klein deeltje overdragen naar de UM (reactie
op Willem 1)
- Parlementaire controle: de macht zou bij het parlement moeten liggen
De UM moet het vertrouwen hebben van het parlement
Het parlement kan ze controleren door een parlementaire onderzoekscommissie
op te starten
Meergelaagde
- Staatshervormingen: door de verschillende staatshervormingen werd Be meergelaagd
- Gemeenschappen en gewesten
- Bevoegdheidsverdeling: wie is bevoegd voor wat
- Provincies en gemeenten
In Europa
- EU (meergelaagdheid naar boven)
- Raad van Europa (EVRM)
- Multilevel constitutionalism = Grondwettelijk recht is niet meer alleen nationaal
bepaald (~ meergelaagdheid)
- Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
Welk recht primeert? Int en Europees of grondwettelijk recht?
Moet de GW moeten aangepast of gaat de GW boven het internationaal?
Steeds meer nationale hoven zijn zicht aan het verzetten tegen het int recht
Steeds meer landen vinden dat het grondwettelijk recht boven gaat
Ook in Be zijn niet alle rechtscolleges zijn het eens
“België is een GRONDWETTELIJKE, meergelaagde, democratische rechtsstaat in
Europa”
Materiele GW
- De GW
- Bijzonder wetten
- Andere wetten
Er zijn landen zonder geschreven grondwet die ook meergelaagd en democratisch zijn
DIA 15 ONVERDOOFD SLACHTEN
INLEIDING
Recht= Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de orde in de
samenleving
Recht
- Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht (zonder recht
zou er chaos en anarchie zijn)
- Vertoont onderlinge samenhang. Systeem met een eigen begrippenkader,
onderliggende basiswaarden
- Kan worden afgedwongen door de OH ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken
binnen familieverband
het feit dat recht kan worden afgedwongen zorgt ervoor dat het onderscheiden
kan worden van ………. andere regels in het dagelijkse leven
- Recht ~ maatschappij
Recht hangt samen met de maatschappij, maar de maatschappij heeft ook
invloed op het recht en ………. op de manier hoe recht wordt vormgegeven
2
, Steekvlamwetgeving: de wet wordt heel snel aangepast na publieke
verontwaardiging (bv ;;;;;;;;;; boerenprotesten kunnen ervoor zorgen dat een Vlaams
decreet wordt aangepast
Summa diviso (= grote onderscheid) Publieksrecht en Privaatrecht
Privaatrecht= beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen
Publiekrecht= Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en
particuliere (rechts)personen en overheden onderling
Maar het onderscheid is niet altijd duidelijk
- Gerechtelijk wetboek: tussen de 2
- De OH die als privépersoon optreed (bv om iets te laten bouwen)
- arbeidsrecht
DEEL I: KRACHTLIJNEN
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische rechtsstaat in
Europa
1 De Belgische staat
Be is een staat en dat heer juridische consequenties
Staat in het privaatR: staat van de persoon
Staat in publiekR: een land, een OH die de rechtsmacht heeft binnen een bepaald
territorium
1.1Het onstaan van België
Staten kunnen op 2 manieren ontstaan
- Oorspronkelijk onstaan
= mensen konden vroeger (toen de wereld nog niet volgebouwd was) naar een
stuk land gaan, zetten daar een huis en daar kwam meer en meer volk OH
gestart er kwam een baas/leider Leider beslist: vanaf nu is dit een land kan
vandaag niet meer
- Afgeleid ontstaan 4 mogelijkheden
- Dekolonisatie: vooral in de 20ste E, toen zijn veel landen losgekomen van hun
kolonisator (bv Congo)
- Secessie: een stuk van een land scheurt zich af van een bestaand staat en wordt
een nieuwe staat (na een politiek proces kunnen zijn zich onafhankelijk verklaren)
(omdat er bv geen samenhang is met de rest van het land) (dit wil Catalonië en zo
is BE ontstaan)
- Dismembratio: 1 land valt uiteen uit 1 of 2 nieuwe landen (bv Joegoslavië)
- Fusie: 2 aparte landen worden 1 nieuw land (W-DL en O-DL kwam samen tot een
nieuw land)
Het onstaan van BE
1. Congres van Wenen (1814): Napoleon was verbannen en de winnaars van de
oorlog kwamen samen om te beslissen wat er met Europa zou gebeuren
er werden nieuwe grenzen afgesproken en beslist dat bufferstaten tegen FR
nodig waren
In het noorden zat het KDNL, maar dat was te klein dus deden ze er een stukje
van N-FR bij
2. Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
GW ondertekend en Willem 1 aan de macht
Heel autoritair, geen checks and balances en veel macht voor zichzelf
alleen maar toegewezen bevoegdheden voor de wetgever
3. Zuidelijke provincies snel ontevreden
3
, - Economische tegenstellingen
N: handelaars, Z: industriëlen, maar eco systeem gericht op handelaars
- Politieke ondervertegenwoordiging
Zuiden ondervertegenwoordigd in het parlement
- Inmenging in Kerk (onderwijs)
Protestantse kerk mocht heel veel en daar waren de katholieken niet blij
mee
- Beknotting persvrijheid
Zuiden had dat wel gekend in de Franse periode en wist hoe belangrijk
dat was
- Toen reeds: taalconflict
In het zuiden was Frans de voertaal voor de elite, maar Frans werd door
Willem 1 beknot
Al deze ontevredenheden leden tot het monsterverbond
= Een monsterverbod van de zuidelijke elites (Liberalen en Katholieken) om een oppositie
tegen Willem te vormen
Willem was niet blij daarmee
Nog meer spanningen
Opera 8/1830 heeft mensen geïnspireerd (ging over fierheid van het vaderland)
Mensen zijn naar buiten gelopen en op straat gekomen
De opstand tegen Willem is geëvolueerd tot een revolutie
Willem stuurde nog een leger maar werd overwonnen
De Belgische revolutionairen hebben op 4/10/1830 de onafhankelijkheid
uitgeroepen = voorlopig bewind
Ze zeiden dat er verkiezingen zouden komen voor een nationaal congres en zij
zouden zorgen voor een GW
In 3 maand tijd was de GW klaar
In de GW van vandaag kan je nog steeds heel veel sporen zien van het klimaat van 1830,
de reactie op Willem 1
- de Wis heel wantrouwig tegen de UM en er is veel belang voor de WM
- De rechten en vrijheden waren heel erg vooruitstrevend voor hun tijd, maar art 21 is
dan weer ouderwetser omdat Willem dat wel deed
- Er mag geen perscesuur ook tegen Willem
- art 151 en 150 nog steeds relevant vandaag voor een youtuber
In 2024 in de GW kan je nog goed de politieke strubbelingen zijn van 1830
DIT IS DE POLITIEKE ACHTERGROND
1.2België als staat
Staat in het internationaal publieksrecht= een rechtssubject die aan verschillende
voorwaarden voldoet
Juridische voorwaarden om een staat te zijn
Constitutieve voorwaarden die allemaal voldaan moeten zijn
- Permanente bevolking
Mensen waarover de OH gezag heeft (iedereen op het grondgebied)
Nationaliteit: juridische bevestiging van een band met het land
- Afgebakend grondgebied
= gebied waarover de staat gezag heeft (een territorium kan slechts van 1 staat
grondgebied zijn)
(grootste deel oceanen en Zuidpool behoren tot niemands territorium)
- Verdrag van Maastricht 1843 bepaalde de BE grenzen
- Is veranderlijk: moet vrij stabiel zijn maar kan hier en daar veranderen
- Herstelbetalingen DL
4
INLEIDING VAN DE INLEIDENDE LES
Grondwettelijk recht= staatsrecht= constitutioneel recht
Staatsrecht= het recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van de organen van de
staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar
en die tot de burgers.
Bronnen van het staatsrecht
- de grondwet
- wetten
- bijzondere wetten
- rechtspraak
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
Be: Een staat in Europa
Staat: ze kan regels opleggen aan haar bevolking en kan op het internationaal toneel
optreden door verdragen te sluiten
Meergelaagd: er zijn verschillende niveaus die wetten uitvaardigen (regionaal, nationaal,
Europees, …)
Democratie: een democratie heeft vrije verkiezingen
Rechtstaat: de OH maakt wetten, de burgers zijn gebonden door die wetten, maar de
OH zelf ook
België
Be is een staat en dat heeft gevolgen
- België als staat (het land is soeverein), geen unitaire staat
- (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
- Verdragsbevoegdheid (= kan verdragen sluiten met andere landen)
- Buitenlandse betrekkingen (bv met buitenlandse diplomaten)
- Gewapende macht (met een koning als formele leider
Rechtsstaat (dingen die de rechtstaat veronderstelt)
= De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
- Hiërarchie der normen
De UV mag niets doen dat niet mag door de wet en de WM mag niets doen dat
onverenigbaar is met de GW)
- Rechtsbescherming= je kan je rechten laten afdwingen
- Tegen de wetgever via het GwH
- Tegen het bestuur via de RvS
RvS= kan toetsen of bestuurlijke besluiten in overeenstemming zijn
met hogere toetsen en als dat niet het geval is kan hij die
vernietigen
- onafhankelijke rechters (EHRM kan oordelen over de onafhankelijkheid van de nationale
rechters
- Fundamentele rechten en vrijheden= claims die jij hebt tov de OH
-Positieve verplichtingen: stappen de die OH moet zetten om jouw rechten en
vrijheden te beschermen (bv de staat moet ons recht op leven beschermen door
moord strafbaar te stellen)
-Negatieve verplichtingen: de OH mag zich niet zomaar mengen in jouw rechten
(de staat mag je niet zomaar beboeten omdat jij je mening gaf Vrijheid van
meningsuiting= vrijheden)
Democratische
Democratie= de macht ligt bij het volk, bij de ganse bevolking
- Parlementaire democratie: parlement wordt samengesteld via verkiezingen
- Verkiezingen
1
,- Legaliteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel: de basis moet in een formele wet worden gegoten en de OH
mag die bevoegdheid maar voor een klein deeltje overdragen naar de UM (reactie
op Willem 1)
- Parlementaire controle: de macht zou bij het parlement moeten liggen
De UM moet het vertrouwen hebben van het parlement
Het parlement kan ze controleren door een parlementaire onderzoekscommissie
op te starten
Meergelaagde
- Staatshervormingen: door de verschillende staatshervormingen werd Be meergelaagd
- Gemeenschappen en gewesten
- Bevoegdheidsverdeling: wie is bevoegd voor wat
- Provincies en gemeenten
In Europa
- EU (meergelaagdheid naar boven)
- Raad van Europa (EVRM)
- Multilevel constitutionalism = Grondwettelijk recht is niet meer alleen nationaal
bepaald (~ meergelaagdheid)
- Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
Welk recht primeert? Int en Europees of grondwettelijk recht?
Moet de GW moeten aangepast of gaat de GW boven het internationaal?
Steeds meer nationale hoven zijn zicht aan het verzetten tegen het int recht
Steeds meer landen vinden dat het grondwettelijk recht boven gaat
Ook in Be zijn niet alle rechtscolleges zijn het eens
“België is een GRONDWETTELIJKE, meergelaagde, democratische rechtsstaat in
Europa”
Materiele GW
- De GW
- Bijzonder wetten
- Andere wetten
Er zijn landen zonder geschreven grondwet die ook meergelaagd en democratisch zijn
DIA 15 ONVERDOOFD SLACHTEN
INLEIDING
Recht= Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de orde in de
samenleving
Recht
- Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht (zonder recht
zou er chaos en anarchie zijn)
- Vertoont onderlinge samenhang. Systeem met een eigen begrippenkader,
onderliggende basiswaarden
- Kan worden afgedwongen door de OH ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken
binnen familieverband
het feit dat recht kan worden afgedwongen zorgt ervoor dat het onderscheiden
kan worden van ………. andere regels in het dagelijkse leven
- Recht ~ maatschappij
Recht hangt samen met de maatschappij, maar de maatschappij heeft ook
invloed op het recht en ………. op de manier hoe recht wordt vormgegeven
2
, Steekvlamwetgeving: de wet wordt heel snel aangepast na publieke
verontwaardiging (bv ;;;;;;;;;; boerenprotesten kunnen ervoor zorgen dat een Vlaams
decreet wordt aangepast
Summa diviso (= grote onderscheid) Publieksrecht en Privaatrecht
Privaatrecht= beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen
Publiekrecht= Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en
particuliere (rechts)personen en overheden onderling
Maar het onderscheid is niet altijd duidelijk
- Gerechtelijk wetboek: tussen de 2
- De OH die als privépersoon optreed (bv om iets te laten bouwen)
- arbeidsrecht
DEEL I: KRACHTLIJNEN
België is een (grondwettelijke) meergelaagde, democratische rechtsstaat in
Europa
1 De Belgische staat
Be is een staat en dat heer juridische consequenties
Staat in het privaatR: staat van de persoon
Staat in publiekR: een land, een OH die de rechtsmacht heeft binnen een bepaald
territorium
1.1Het onstaan van België
Staten kunnen op 2 manieren ontstaan
- Oorspronkelijk onstaan
= mensen konden vroeger (toen de wereld nog niet volgebouwd was) naar een
stuk land gaan, zetten daar een huis en daar kwam meer en meer volk OH
gestart er kwam een baas/leider Leider beslist: vanaf nu is dit een land kan
vandaag niet meer
- Afgeleid ontstaan 4 mogelijkheden
- Dekolonisatie: vooral in de 20ste E, toen zijn veel landen losgekomen van hun
kolonisator (bv Congo)
- Secessie: een stuk van een land scheurt zich af van een bestaand staat en wordt
een nieuwe staat (na een politiek proces kunnen zijn zich onafhankelijk verklaren)
(omdat er bv geen samenhang is met de rest van het land) (dit wil Catalonië en zo
is BE ontstaan)
- Dismembratio: 1 land valt uiteen uit 1 of 2 nieuwe landen (bv Joegoslavië)
- Fusie: 2 aparte landen worden 1 nieuw land (W-DL en O-DL kwam samen tot een
nieuw land)
Het onstaan van BE
1. Congres van Wenen (1814): Napoleon was verbannen en de winnaars van de
oorlog kwamen samen om te beslissen wat er met Europa zou gebeuren
er werden nieuwe grenzen afgesproken en beslist dat bufferstaten tegen FR
nodig waren
In het noorden zat het KDNL, maar dat was te klein dus deden ze er een stukje
van N-FR bij
2. Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
GW ondertekend en Willem 1 aan de macht
Heel autoritair, geen checks and balances en veel macht voor zichzelf
alleen maar toegewezen bevoegdheden voor de wetgever
3. Zuidelijke provincies snel ontevreden
3
, - Economische tegenstellingen
N: handelaars, Z: industriëlen, maar eco systeem gericht op handelaars
- Politieke ondervertegenwoordiging
Zuiden ondervertegenwoordigd in het parlement
- Inmenging in Kerk (onderwijs)
Protestantse kerk mocht heel veel en daar waren de katholieken niet blij
mee
- Beknotting persvrijheid
Zuiden had dat wel gekend in de Franse periode en wist hoe belangrijk
dat was
- Toen reeds: taalconflict
In het zuiden was Frans de voertaal voor de elite, maar Frans werd door
Willem 1 beknot
Al deze ontevredenheden leden tot het monsterverbond
= Een monsterverbod van de zuidelijke elites (Liberalen en Katholieken) om een oppositie
tegen Willem te vormen
Willem was niet blij daarmee
Nog meer spanningen
Opera 8/1830 heeft mensen geïnspireerd (ging over fierheid van het vaderland)
Mensen zijn naar buiten gelopen en op straat gekomen
De opstand tegen Willem is geëvolueerd tot een revolutie
Willem stuurde nog een leger maar werd overwonnen
De Belgische revolutionairen hebben op 4/10/1830 de onafhankelijkheid
uitgeroepen = voorlopig bewind
Ze zeiden dat er verkiezingen zouden komen voor een nationaal congres en zij
zouden zorgen voor een GW
In 3 maand tijd was de GW klaar
In de GW van vandaag kan je nog steeds heel veel sporen zien van het klimaat van 1830,
de reactie op Willem 1
- de Wis heel wantrouwig tegen de UM en er is veel belang voor de WM
- De rechten en vrijheden waren heel erg vooruitstrevend voor hun tijd, maar art 21 is
dan weer ouderwetser omdat Willem dat wel deed
- Er mag geen perscesuur ook tegen Willem
- art 151 en 150 nog steeds relevant vandaag voor een youtuber
In 2024 in de GW kan je nog goed de politieke strubbelingen zijn van 1830
DIT IS DE POLITIEKE ACHTERGROND
1.2België als staat
Staat in het internationaal publieksrecht= een rechtssubject die aan verschillende
voorwaarden voldoet
Juridische voorwaarden om een staat te zijn
Constitutieve voorwaarden die allemaal voldaan moeten zijn
- Permanente bevolking
Mensen waarover de OH gezag heeft (iedereen op het grondgebied)
Nationaliteit: juridische bevestiging van een band met het land
- Afgebakend grondgebied
= gebied waarover de staat gezag heeft (een territorium kan slechts van 1 staat
grondgebied zijn)
(grootste deel oceanen en Zuidpool behoren tot niemands territorium)
- Verdrag van Maastricht 1843 bepaalde de BE grenzen
- Is veranderlijk: moet vrij stabiel zijn maar kan hier en daar veranderen
- Herstelbetalingen DL
4
