2024-
2025
Schildklierziekten, ziekten van
hypofyse, bijnierziekten en
calciumfosfaatstoornissen
PROF. DR. B. DELACONNE
,Schildklierziekten
17/02/2025
Inleiding
Oudere generatie: iodium deficiëntie vorming goiter
Vooral hypothyroidie (midle vormen)
Veel imaging vaak in mild, subklinisch stadium vastgesteld
Epidemiologie
Cijfers niet kennen
Gebruik van schildklierhormoon: afgelopen 20 jaar enorm gestegen
- Vooral 50+: 10% elke dag tablet schildklierhormoon
Super goedkoop
Incidentie schildklierkanker
Zz op zich, meeste knobbels goedaardig
Laatste 20 jaar: toename, bij vrouwen meer voorkomend (oorzaak onbekend)
Soort kanker:
- Vooral papillaire kanker neemt toe
Immunocheckpoint inhibitoren
Bijwerking: auto-immuunziekten vooral endocrinologische vooral de schildklier
Thyroïditis, hypo- of hyperthyroidie
Functie: effect op alle weefsels
- Intra-uteriene neurologische
Exploratie van schildklierziekten ontwikkeling: migratie en
differentiatie van neuronen
Klinisch onderzoek van de schildklier - Regulatie basaal metabolisme
Fysiologie en anatomie - Regulatie intermediair
Vergrote schildklier: > 20g/ml, is een goiter (NL 10-20) metabolissme
- Lengtegroei
- Gonadale funcie
Anatomie - Aantal/affiniteit ß-adrenerge R
- Follikels, 1 lagig epitheel thyrocyten of follikelcellen
- Basolaterale mem, apicale mem grenzend aan lumen
- Rijk capillair netwerk
- Aanleg start vanaf 12w ZS, aanmaak hormoon vanaf 20w ZS
Kleuring: roos centraal = stock aan schildklierhormoon, colloid
2 belangrijke hormoonproducerende cellen: follikelcel en parafolliculaire cel (ligt tussen follikels)
- C-cel: calcitonine
- Calcitonine: ook aangemaakt in long mogelijks weinig functie in mens
- Weinig op ingaan, vooral thyrocyt bekijken
Dwarsdoorsnede thyrocyt
Receptor TSH: membraanreceptor, basolateraal werkt met second messenger systeem
Iodium pomp: NatriumIodideSymporter, NIS
- I is essentieel bestanddeel schildklierhormoon
,Pendrine: transporter voor I in apicale membraan
Thyroid peroxidase TPO: synthese hormoon, zorgt voor ioderen van tyrosine residu’s op
thyroglobuline (groot, schildklierspecifiek eiwit)
- Werkt enkel met waterstofperoxide DUOX-systeem belangrijk
- = organificatie
- Vervolgens samenbrengen = koppeling
I-recycling systeem: zo optimaal mogelijk gebruiken, belangrijk bij I tekort
Structuur TSH
Tyrosines op tyroglobuline
Andere vorm schildklierhormoon: T4, inactieve vorm met lage affiniteit voor receptor
T3: actief hormoon, T4 prohormoon
Hydrofoob: bind aan carrier eiwitten in bloedcirculatie terecht komen in doelwitweefsels
99% eiwitgebonden, kleine frije fractie actieve fractie
- Moeilijk om vrije fractie in labo te meten
- Totale fractie meten makkelijk
Bindingseiwitten: thyroxid binding globuline (TBG), beetje transtirettine (TTR) of albumine
- Allemaal in lever aangemaakt
- Stijgen in bepaalde omstandigheden (vb zwangerschap)
Schildklierspiegels
Schildklierhormoon constant houden: hypothalamo-hypofysair feedback systeem, thyrotrope as
TSH en thyropin = zelfde
We maken vooral T4, minder T3 (25%), T4 in perifere weefsels geconverteerd (dejodinase enzymen)
naar actieve T3 dat werkt door binding TSHR
T3 kortere halfwaardetijd spiegels veel lager in bloedstaal dan T4
TSH-T4: omgekeerd logaritmisch-lineair verband
- Halvering T4 = 100X stijging TSH
- TSH = meest gevoelige barometer van schildklierfunctie
Schildklierhormoonreceptoren
Alfa subtype en ß subtype verschillende expressie in verschillende weefsels
- Vaaral ß in hypothalamus en hypofyse: regeling thyroid as
- Aangeboren afwijkingen (vb inacteverende ßR mutatie) –> hogere T4 spiegels voor as signaal
krijgt minder hormoon af te geven
o = schildklierhormoonresistentie
o ß bepaalt setpoint
autoregulatie obv iodiumaanbod
Weinig I: aanpassing expressie NIS en gevoeligheid TSH receptor hypotyroidie voorkomen
Veel of teveel I: beschermen tegen teveel productie
- Gebeurd vaak: inname via voedsel (zeewieren, zeevruchten), medicatie (amiodarone), I-
houdend contrast
- Wolf-Chaikoff effect: thyorocyt gaat minder I opnemen en minder TSH-gevoelig worden
, o Downregulatie NIS
o In folikkel gaat minder I aanwezig zijn prikkel om terug in gang te schieten
o Duurt enkele dagen – 1 week
Regulatie schildklierhormoon
Naast autoregulatiesysteem en negatief feedbacksysteem
3de systeem: doelwitcel
- Kan overal zijn
- Schildklierhormoon moet cel binnengeraken door transporters variatie
leeftijd/weefsel
- Activatie van inactief T4
- Alfa en beta subtype receptor kan ook verschillen
Andere systemen dan dejodase om te metaboliseren: lever, vb door glucuronidatie en sulfonidatie
op elk regulatie kan probleem optreden
Zwangerschap
= stresstest voor schildklier
1. HCG placentair aangemaakt
bind aan LH-R, in piek ook op TSH-R
Stimulatie thyrocyten in 1e trimester: aanmaak schildklierhormoon
2. Stimulatie lever TBG
Door oestrogenen
Hogere aanmaak schildklierhormoon kan ook rondgedragen worden, nieuw doelwit: foetus
- In begin geen eigen aanmaak; in 1e trimester afhankelijk van moeder
- Belangrijk NL ontwikkeling
o Tekort: weerslag neurologische ontwikkeling, doodgeboorte, miskraam (T3)
Tot 50% meer aanmaak
TSH: gaat reciprook laag zijn
Stijging vrij T4: door stimulatie thyrocyten (gaat nadien normaliseren)
TBG neemt toe, totaal T4 stijgt niet representatief voor vrije T4 (gaat na 1e
trimester NL zijn)
Pasgeborene
- Vlak na bevalling: TSH piek boost schildklierhormoon, T4 en T3
- Prematuur: afgevlakt, respons is onderdrukt
Vrouw in zwangerschap: veel I nodig, voor zichzelf en foetus + iodiurie neemt toe I-supplement
Klinisch onderzoek
Inspectie
Slikken: vooraan en zijaanzicht
Palpatie
Grootte, knobbelvormig, pijnlijk, hardheid, …
Vasthangende huid
- Zz, is alarmteken maligniteit
Halsklieren: adenopathieën
2025
Schildklierziekten, ziekten van
hypofyse, bijnierziekten en
calciumfosfaatstoornissen
PROF. DR. B. DELACONNE
,Schildklierziekten
17/02/2025
Inleiding
Oudere generatie: iodium deficiëntie vorming goiter
Vooral hypothyroidie (midle vormen)
Veel imaging vaak in mild, subklinisch stadium vastgesteld
Epidemiologie
Cijfers niet kennen
Gebruik van schildklierhormoon: afgelopen 20 jaar enorm gestegen
- Vooral 50+: 10% elke dag tablet schildklierhormoon
Super goedkoop
Incidentie schildklierkanker
Zz op zich, meeste knobbels goedaardig
Laatste 20 jaar: toename, bij vrouwen meer voorkomend (oorzaak onbekend)
Soort kanker:
- Vooral papillaire kanker neemt toe
Immunocheckpoint inhibitoren
Bijwerking: auto-immuunziekten vooral endocrinologische vooral de schildklier
Thyroïditis, hypo- of hyperthyroidie
Functie: effect op alle weefsels
- Intra-uteriene neurologische
Exploratie van schildklierziekten ontwikkeling: migratie en
differentiatie van neuronen
Klinisch onderzoek van de schildklier - Regulatie basaal metabolisme
Fysiologie en anatomie - Regulatie intermediair
Vergrote schildklier: > 20g/ml, is een goiter (NL 10-20) metabolissme
- Lengtegroei
- Gonadale funcie
Anatomie - Aantal/affiniteit ß-adrenerge R
- Follikels, 1 lagig epitheel thyrocyten of follikelcellen
- Basolaterale mem, apicale mem grenzend aan lumen
- Rijk capillair netwerk
- Aanleg start vanaf 12w ZS, aanmaak hormoon vanaf 20w ZS
Kleuring: roos centraal = stock aan schildklierhormoon, colloid
2 belangrijke hormoonproducerende cellen: follikelcel en parafolliculaire cel (ligt tussen follikels)
- C-cel: calcitonine
- Calcitonine: ook aangemaakt in long mogelijks weinig functie in mens
- Weinig op ingaan, vooral thyrocyt bekijken
Dwarsdoorsnede thyrocyt
Receptor TSH: membraanreceptor, basolateraal werkt met second messenger systeem
Iodium pomp: NatriumIodideSymporter, NIS
- I is essentieel bestanddeel schildklierhormoon
,Pendrine: transporter voor I in apicale membraan
Thyroid peroxidase TPO: synthese hormoon, zorgt voor ioderen van tyrosine residu’s op
thyroglobuline (groot, schildklierspecifiek eiwit)
- Werkt enkel met waterstofperoxide DUOX-systeem belangrijk
- = organificatie
- Vervolgens samenbrengen = koppeling
I-recycling systeem: zo optimaal mogelijk gebruiken, belangrijk bij I tekort
Structuur TSH
Tyrosines op tyroglobuline
Andere vorm schildklierhormoon: T4, inactieve vorm met lage affiniteit voor receptor
T3: actief hormoon, T4 prohormoon
Hydrofoob: bind aan carrier eiwitten in bloedcirculatie terecht komen in doelwitweefsels
99% eiwitgebonden, kleine frije fractie actieve fractie
- Moeilijk om vrije fractie in labo te meten
- Totale fractie meten makkelijk
Bindingseiwitten: thyroxid binding globuline (TBG), beetje transtirettine (TTR) of albumine
- Allemaal in lever aangemaakt
- Stijgen in bepaalde omstandigheden (vb zwangerschap)
Schildklierspiegels
Schildklierhormoon constant houden: hypothalamo-hypofysair feedback systeem, thyrotrope as
TSH en thyropin = zelfde
We maken vooral T4, minder T3 (25%), T4 in perifere weefsels geconverteerd (dejodinase enzymen)
naar actieve T3 dat werkt door binding TSHR
T3 kortere halfwaardetijd spiegels veel lager in bloedstaal dan T4
TSH-T4: omgekeerd logaritmisch-lineair verband
- Halvering T4 = 100X stijging TSH
- TSH = meest gevoelige barometer van schildklierfunctie
Schildklierhormoonreceptoren
Alfa subtype en ß subtype verschillende expressie in verschillende weefsels
- Vaaral ß in hypothalamus en hypofyse: regeling thyroid as
- Aangeboren afwijkingen (vb inacteverende ßR mutatie) –> hogere T4 spiegels voor as signaal
krijgt minder hormoon af te geven
o = schildklierhormoonresistentie
o ß bepaalt setpoint
autoregulatie obv iodiumaanbod
Weinig I: aanpassing expressie NIS en gevoeligheid TSH receptor hypotyroidie voorkomen
Veel of teveel I: beschermen tegen teveel productie
- Gebeurd vaak: inname via voedsel (zeewieren, zeevruchten), medicatie (amiodarone), I-
houdend contrast
- Wolf-Chaikoff effect: thyorocyt gaat minder I opnemen en minder TSH-gevoelig worden
, o Downregulatie NIS
o In folikkel gaat minder I aanwezig zijn prikkel om terug in gang te schieten
o Duurt enkele dagen – 1 week
Regulatie schildklierhormoon
Naast autoregulatiesysteem en negatief feedbacksysteem
3de systeem: doelwitcel
- Kan overal zijn
- Schildklierhormoon moet cel binnengeraken door transporters variatie
leeftijd/weefsel
- Activatie van inactief T4
- Alfa en beta subtype receptor kan ook verschillen
Andere systemen dan dejodase om te metaboliseren: lever, vb door glucuronidatie en sulfonidatie
op elk regulatie kan probleem optreden
Zwangerschap
= stresstest voor schildklier
1. HCG placentair aangemaakt
bind aan LH-R, in piek ook op TSH-R
Stimulatie thyrocyten in 1e trimester: aanmaak schildklierhormoon
2. Stimulatie lever TBG
Door oestrogenen
Hogere aanmaak schildklierhormoon kan ook rondgedragen worden, nieuw doelwit: foetus
- In begin geen eigen aanmaak; in 1e trimester afhankelijk van moeder
- Belangrijk NL ontwikkeling
o Tekort: weerslag neurologische ontwikkeling, doodgeboorte, miskraam (T3)
Tot 50% meer aanmaak
TSH: gaat reciprook laag zijn
Stijging vrij T4: door stimulatie thyrocyten (gaat nadien normaliseren)
TBG neemt toe, totaal T4 stijgt niet representatief voor vrije T4 (gaat na 1e
trimester NL zijn)
Pasgeborene
- Vlak na bevalling: TSH piek boost schildklierhormoon, T4 en T3
- Prematuur: afgevlakt, respons is onderdrukt
Vrouw in zwangerschap: veel I nodig, voor zichzelf en foetus + iodiurie neemt toe I-supplement
Klinisch onderzoek
Inspectie
Slikken: vooraan en zijaanzicht
Palpatie
Grootte, knobbelvormig, pijnlijk, hardheid, …
Vasthangende huid
- Zz, is alarmteken maligniteit
Halsklieren: adenopathieën
