SAMENVATTING GYNAECOLOGIE
INFO OVER HET EXAMEN
- Gynaecologie behoort tot het OPO ‘Gynaecologie en verloskunde’
o Naast OLA borst en verloskunde
o 6 studiepunten
- Examen: multiple choice met giscorrectie
o 80 vragen over alle delen van het OPO, inclusief senologie
o Leerstof = cursus + slides + wat in de les gezegd wordt
o Geen cijfers van buiten kennen!
o Focus op klinisch relevante zaken: menopauze, endometriose, anticonceptie, kanker, …
o De vragen zijn zo veel mogelijk casus gebaseerd
- Deze samenvatting bevat de cursus van gynaecologie + slides + lesnotities
NLEIDING
Curettage (D&C: dilatatie en curettage)
- = Dilatatie van cervicaal kanaal tot 10 mm + curettage van endometrium
(diameter 10 mm)
- Gefractioneerde curettage = eerst curettage van endocervicaal kanaal,
daarna het cavum corpus uteri
- Tegenwoordig amper nog uitgevoerd → vervangen door minder invasieve
procedure (Pipelle de Cornier)
o Risico op perforatie + blinde procedure (kans dat je letsels mist)
o Indicatie: endometriumcarcinoom
Pipelle de Cornier
- = voorkeursmethode voor endometriumbiopsie
- Voordelen:
o Minder risico op perforatie (dan D&C)
o Kan ambulant gebeuren
o Heeft een meter → diepte van baarmoeder meten
Hysteroscopie
- = Dilatatie van de cervix en scoop inbrengen in de uterus. Het cavum uteri wordt opgeblazen onder druk met vloeistof
o → kleine afwijkingen visualiseren (bv. poliepen, hyperplasie van endometrium, subendometriale myomen)
o → Soms operatieve hysteroscopie
▪ bv. ingrepen (polipectomie, verwijderen intrauterien septum), biopsies, endometriumablatie
▪ Onder algemene narcose, in dagkliniek
▪ NIET bij endometriumcarcinoom (<risico op verspreiding van maligne cellen naar peritoneum!)
Laparoscopie
- = endoscopie van het abdomen: via de navel wordt een laparoscoop ingebracht en het abdomen opgeblazen met CO 2
- Indicatie: sterilisatie, hysterectomie, lymfadenectomie, oöforectomie, …
- Robot-geassisteerde ingrepen: 3D zicht, meer bewegingsvrijheid, minder tremor → ingrepen die moeilijk uit te voeren
zijn via laparoscopie, kunnen wel met de robot
, - vNOTES (Vaginal Natural Orifice Transluminal Endoscopic Surgery): Een natuurlijke
opening wordt gebruikt om het bekken binnen te gaan (meestal via schede)
Laparotomie
- = openen van het abdomen via een open incisie
o Mediaan: van navel naar pubis
o Horizontaal (Pfannenstiel – “bikini insnede”): aan de bovengrens
van pubisbeharing
Hysterectomie
- = verwijderen van de baarmoeder
o Laparotomie
o Vaginaal (“vaginale hysterectomie”)
o Laparoscopisch geassisteerde vaginale hysterectomie (LAVH)
o Totaal laparoscopisch
- Totale hysterectomie (HT) = verwijderen van corpus uteri en cervix uteri
- Subtotale hysterectomie = enkel verwijderen van corpus uteri
o Laparotomie
o Laparoscopisch: uterus moet via een van de laparoscopie poorten
verwijderd worden (soms moet de uterus hiervoor gemorceleerd
worden)
- Radicale hysterectomie (Wertheim-Meigs) = verwijderen van uterus,
cervix, parametria, deel van de vagina (4cm) en pelviene klieren. Vaak uitgevoerd bij cervixcarcinoom.
Bilaterale/Unilaterale salpingo-oöforectomie (BSO/USO)
- = unilaterale of bilaterale verwijdering van salpingen (tubae) en ovaria (oöforectomie)
- Ovaria willen we zo veel mogelijk sparen, zeker bij jonge vrouwen met kinderwens (en voor hormonale productie)
VULVAIRE PATHOLOGIE
1. GYNATRESIE, STENOSE HYMEN, HEMATOCOLPOS
Gynatresie = toestanden die gepaard gaan met een afsluiting van de genitale tractus, op eender welk niveau
(verworven/congenitaal)
1.1. INDELING GYNATRESIE
- Congenitaal ter hoogte van
o Hymen (meest frequent)
o Cervix
o Vagina
- Verworven, vnl ter hoogte van de cervix ten gevolge van:
o Seniele genitale atrofie
o Maligne aandoeningen
o Radiotherapie/cauterisatie
o Heelkundige ingrepen
, 1.2. STENOSE VAN HYMEN
- Diagnose: meestal na de menarche
- Symptomen door opstapeling van menstrueel bloed:
o Tijdens menstruatie: onderbuikspijn, die bij elke cyclus meer uitgesproken wordt
o Bij veel bloed opstapeling – uitzetting cavum uteri:
▪ palpabele massa in onderbuik
▪ distensie van de blaas tgv urineretentie
- Gevolgen
o Hematocolpos: distentie van vagina
o Nadien: distentie van de cervix, cavum uteri (hematometra) en tubae (hematosalpinx)
- Behandeling
o Incisie/excisie van het hymen met trage evacuatie van het bloed onder strikt aspectische omstandigheden
2. HEMATOOM VAN DE VULVA
- Oorzaken
o Traumatisch
o Heelkunde: “herstel” operaties
o Episiotomie
o Ruptuur perineum
- Symptomen
o Uitgesproken pijn waarbij ernst afh is van hoeveelheid opgestapeld bloed
o Reflexmatige inhibitie van mictie/defecatie
- Behandeling
o Klein hematoom → resorbeert spontaan
o Groot hematoom → extirperen
3. NIET-NEOPLASTISCHE VULVAIRE AFWIJKINGEN
3.1. LICHEN SCLEROSUS
Lichen sclerosus = huidziekte die vooral voorkomt thv vulva/ peri-anaal en gekenmerkt wordt door een verschrompeling,
verdroging en “lichenificatie” van de huid.
- Voornamelijk post-menopauzaal (maar kan ook op jongere leeftijd)
- Diagnose: KLINISCH!
o Macroscopisch:
▪ Dunne, wit-bleke huid
▪ Pigmentatie en huidgroei zijn verdwenen
▪ Atrofie van labia/clitoris wordt omsloten
▪ Introïtus vaginae vernauwd
o Klachten:
▪ Jeuk ! → secundaire infecties (krabletsels)
▪ Dyspareunie, dysurie
o Indien twijfel → vulvoscopie met gerichte biopsie!
- Differentiaal diagnose
o Infecties
o Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (V.I.N)
o Allergische reacties (→ regeneratie van verdikte huid die ook wit aspect heeft)
o Vulvair uitdrogingseczeem
- Behandeling
o Continue corticoïde crème (lokaal)
, ▪ Risico op vulvacarcinoom ↓
▪ Meest efficiënt tegen jeuk
▪ Dagelijks sterke lokale corticoïde crème bv. betamethasone of clobetasol
- CAVE! Evolutie mogelijk naar VIN en plaveiselcel vulvacarcinoom → jaarlijkse inspectie van vulva!
o Als er erosies of ulceraties aanwezig zijn – meteen op consultatie komen
3.2. SQUAMEUZE HYPERPLASIE (LEUKOPLAKIE)
= witte verheven letsels (= symptoom, geen ziekte)
- CAVE: (pre)maligniteit → altijd uitsluiten met biopsie
- Multipele oorzaken zijn mogelijk:
o Chronische infecties, chronische irritatie, …
- Behandeling bestaat uit zwakkere corticoïde crème, bv. Locoid, Advantan
3.3. VULVAIR UITDROGINGSECZEEM
- Zeer frequent
- Veroorzaakt door vaak wassen, zeep, parfums, …
- Behandeling:
o Zeep vermijden (evt gebruik van niet uitdrogende zeep, bv. Balneum hermal badolie, maar liefst met water
wassen) – gedrag aanpassen is belangrijkste therapie!
o Hydraterende crème (Galderma) gebruiken tot de huid zich herstelt
o Evt lichte corticoïde crème
4. CONDYLOMATA ACCUMINATA
= wratten thv vulva, vagina, perineum, anaal, cervicaal, die meestal veroorzaakt worden door HPV6 en 11.
- = benigne, niet premaligne, verdwijnen vaak vanzelf
- Overdracht
o Venerische ziekte
o Incubatietijd: 3-6 maanden
- Symptomen: asymptomatisch!
o Geen, behalve wratjes
o Soms donkere verkleuringen
o Cytologie: dyskaryose + koilocytose (=opgeblazen lege cellen)
o Altijd andere regio’s ook nakijken (perianaal, vaginaal, cervicaal)!
- Voorkomen
o Zeer frequent (>5% van vrouwen is HPV+) – tegenwoordig minder door vaccinatie
▪ HPV 6 en HPV 11 zitten vervat in het HPV vaccin → sterke daling incidentie!
▪ De incidentie is zeer laag bij vrouwen gevaccineerd met HPV vaccin
o Jonge patiënten: 20-50 jaar
o Patiënten met een verlaagde immunologische weerstand – zeer uitgebreide,
praktisch onbehandelbare condylomata
INFO OVER HET EXAMEN
- Gynaecologie behoort tot het OPO ‘Gynaecologie en verloskunde’
o Naast OLA borst en verloskunde
o 6 studiepunten
- Examen: multiple choice met giscorrectie
o 80 vragen over alle delen van het OPO, inclusief senologie
o Leerstof = cursus + slides + wat in de les gezegd wordt
o Geen cijfers van buiten kennen!
o Focus op klinisch relevante zaken: menopauze, endometriose, anticonceptie, kanker, …
o De vragen zijn zo veel mogelijk casus gebaseerd
- Deze samenvatting bevat de cursus van gynaecologie + slides + lesnotities
NLEIDING
Curettage (D&C: dilatatie en curettage)
- = Dilatatie van cervicaal kanaal tot 10 mm + curettage van endometrium
(diameter 10 mm)
- Gefractioneerde curettage = eerst curettage van endocervicaal kanaal,
daarna het cavum corpus uteri
- Tegenwoordig amper nog uitgevoerd → vervangen door minder invasieve
procedure (Pipelle de Cornier)
o Risico op perforatie + blinde procedure (kans dat je letsels mist)
o Indicatie: endometriumcarcinoom
Pipelle de Cornier
- = voorkeursmethode voor endometriumbiopsie
- Voordelen:
o Minder risico op perforatie (dan D&C)
o Kan ambulant gebeuren
o Heeft een meter → diepte van baarmoeder meten
Hysteroscopie
- = Dilatatie van de cervix en scoop inbrengen in de uterus. Het cavum uteri wordt opgeblazen onder druk met vloeistof
o → kleine afwijkingen visualiseren (bv. poliepen, hyperplasie van endometrium, subendometriale myomen)
o → Soms operatieve hysteroscopie
▪ bv. ingrepen (polipectomie, verwijderen intrauterien septum), biopsies, endometriumablatie
▪ Onder algemene narcose, in dagkliniek
▪ NIET bij endometriumcarcinoom (<risico op verspreiding van maligne cellen naar peritoneum!)
Laparoscopie
- = endoscopie van het abdomen: via de navel wordt een laparoscoop ingebracht en het abdomen opgeblazen met CO 2
- Indicatie: sterilisatie, hysterectomie, lymfadenectomie, oöforectomie, …
- Robot-geassisteerde ingrepen: 3D zicht, meer bewegingsvrijheid, minder tremor → ingrepen die moeilijk uit te voeren
zijn via laparoscopie, kunnen wel met de robot
, - vNOTES (Vaginal Natural Orifice Transluminal Endoscopic Surgery): Een natuurlijke
opening wordt gebruikt om het bekken binnen te gaan (meestal via schede)
Laparotomie
- = openen van het abdomen via een open incisie
o Mediaan: van navel naar pubis
o Horizontaal (Pfannenstiel – “bikini insnede”): aan de bovengrens
van pubisbeharing
Hysterectomie
- = verwijderen van de baarmoeder
o Laparotomie
o Vaginaal (“vaginale hysterectomie”)
o Laparoscopisch geassisteerde vaginale hysterectomie (LAVH)
o Totaal laparoscopisch
- Totale hysterectomie (HT) = verwijderen van corpus uteri en cervix uteri
- Subtotale hysterectomie = enkel verwijderen van corpus uteri
o Laparotomie
o Laparoscopisch: uterus moet via een van de laparoscopie poorten
verwijderd worden (soms moet de uterus hiervoor gemorceleerd
worden)
- Radicale hysterectomie (Wertheim-Meigs) = verwijderen van uterus,
cervix, parametria, deel van de vagina (4cm) en pelviene klieren. Vaak uitgevoerd bij cervixcarcinoom.
Bilaterale/Unilaterale salpingo-oöforectomie (BSO/USO)
- = unilaterale of bilaterale verwijdering van salpingen (tubae) en ovaria (oöforectomie)
- Ovaria willen we zo veel mogelijk sparen, zeker bij jonge vrouwen met kinderwens (en voor hormonale productie)
VULVAIRE PATHOLOGIE
1. GYNATRESIE, STENOSE HYMEN, HEMATOCOLPOS
Gynatresie = toestanden die gepaard gaan met een afsluiting van de genitale tractus, op eender welk niveau
(verworven/congenitaal)
1.1. INDELING GYNATRESIE
- Congenitaal ter hoogte van
o Hymen (meest frequent)
o Cervix
o Vagina
- Verworven, vnl ter hoogte van de cervix ten gevolge van:
o Seniele genitale atrofie
o Maligne aandoeningen
o Radiotherapie/cauterisatie
o Heelkundige ingrepen
, 1.2. STENOSE VAN HYMEN
- Diagnose: meestal na de menarche
- Symptomen door opstapeling van menstrueel bloed:
o Tijdens menstruatie: onderbuikspijn, die bij elke cyclus meer uitgesproken wordt
o Bij veel bloed opstapeling – uitzetting cavum uteri:
▪ palpabele massa in onderbuik
▪ distensie van de blaas tgv urineretentie
- Gevolgen
o Hematocolpos: distentie van vagina
o Nadien: distentie van de cervix, cavum uteri (hematometra) en tubae (hematosalpinx)
- Behandeling
o Incisie/excisie van het hymen met trage evacuatie van het bloed onder strikt aspectische omstandigheden
2. HEMATOOM VAN DE VULVA
- Oorzaken
o Traumatisch
o Heelkunde: “herstel” operaties
o Episiotomie
o Ruptuur perineum
- Symptomen
o Uitgesproken pijn waarbij ernst afh is van hoeveelheid opgestapeld bloed
o Reflexmatige inhibitie van mictie/defecatie
- Behandeling
o Klein hematoom → resorbeert spontaan
o Groot hematoom → extirperen
3. NIET-NEOPLASTISCHE VULVAIRE AFWIJKINGEN
3.1. LICHEN SCLEROSUS
Lichen sclerosus = huidziekte die vooral voorkomt thv vulva/ peri-anaal en gekenmerkt wordt door een verschrompeling,
verdroging en “lichenificatie” van de huid.
- Voornamelijk post-menopauzaal (maar kan ook op jongere leeftijd)
- Diagnose: KLINISCH!
o Macroscopisch:
▪ Dunne, wit-bleke huid
▪ Pigmentatie en huidgroei zijn verdwenen
▪ Atrofie van labia/clitoris wordt omsloten
▪ Introïtus vaginae vernauwd
o Klachten:
▪ Jeuk ! → secundaire infecties (krabletsels)
▪ Dyspareunie, dysurie
o Indien twijfel → vulvoscopie met gerichte biopsie!
- Differentiaal diagnose
o Infecties
o Vulvaire intra-epitheliale neoplasie (V.I.N)
o Allergische reacties (→ regeneratie van verdikte huid die ook wit aspect heeft)
o Vulvair uitdrogingseczeem
- Behandeling
o Continue corticoïde crème (lokaal)
, ▪ Risico op vulvacarcinoom ↓
▪ Meest efficiënt tegen jeuk
▪ Dagelijks sterke lokale corticoïde crème bv. betamethasone of clobetasol
- CAVE! Evolutie mogelijk naar VIN en plaveiselcel vulvacarcinoom → jaarlijkse inspectie van vulva!
o Als er erosies of ulceraties aanwezig zijn – meteen op consultatie komen
3.2. SQUAMEUZE HYPERPLASIE (LEUKOPLAKIE)
= witte verheven letsels (= symptoom, geen ziekte)
- CAVE: (pre)maligniteit → altijd uitsluiten met biopsie
- Multipele oorzaken zijn mogelijk:
o Chronische infecties, chronische irritatie, …
- Behandeling bestaat uit zwakkere corticoïde crème, bv. Locoid, Advantan
3.3. VULVAIR UITDROGINGSECZEEM
- Zeer frequent
- Veroorzaakt door vaak wassen, zeep, parfums, …
- Behandeling:
o Zeep vermijden (evt gebruik van niet uitdrogende zeep, bv. Balneum hermal badolie, maar liefst met water
wassen) – gedrag aanpassen is belangrijkste therapie!
o Hydraterende crème (Galderma) gebruiken tot de huid zich herstelt
o Evt lichte corticoïde crème
4. CONDYLOMATA ACCUMINATA
= wratten thv vulva, vagina, perineum, anaal, cervicaal, die meestal veroorzaakt worden door HPV6 en 11.
- = benigne, niet premaligne, verdwijnen vaak vanzelf
- Overdracht
o Venerische ziekte
o Incubatietijd: 3-6 maanden
- Symptomen: asymptomatisch!
o Geen, behalve wratjes
o Soms donkere verkleuringen
o Cytologie: dyskaryose + koilocytose (=opgeblazen lege cellen)
o Altijd andere regio’s ook nakijken (perianaal, vaginaal, cervicaal)!
- Voorkomen
o Zeer frequent (>5% van vrouwen is HPV+) – tegenwoordig minder door vaccinatie
▪ HPV 6 en HPV 11 zitten vervat in het HPV vaccin → sterke daling incidentie!
▪ De incidentie is zeer laag bij vrouwen gevaccineerd met HPV vaccin
o Jonge patiënten: 20-50 jaar
o Patiënten met een verlaagde immunologische weerstand – zeer uitgebreide,
praktisch onbehandelbare condylomata
