POLITICOLOGIE
1. POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
1.1. Belang van politiek
Politiek -> impact op ons dagelijks leven
Voorbeelden:
- Veiligheidsgordel: VROEGER: jaren ’70 niet verplicht, veel tegenkanting NU: 95% draagt
gordel (verplichting biepsignaal bij geen gordel 2009) is “normaal” geworden en zorgt voor
het redden van mensenlevens
- Rookverbod: VROEGER: tegenkanting -> angst dat mensen weg blijven in bv. café’s NU:
normaal dat je buiten staat of in een rokerszone en blijkt volgens de tegenstanders van 10
jaar geleden toch een goed idee
- Eigen voorbeelden
Impact dagelijks leven MAAR ook beperkte “maakbaarheid” samenleving
-> niet iedereen volgt zomaar constant alle regels op bv. Corona-> lockdown niet iedereen heeft
zich aan de opgelegde regels gehouden (feestjes, meer mensen in de bubbel dan toegelaten,
afgesproken met vrienden thuis, …)
-> leven naar de geest van de wet ipv de wet letterlijk te volgen
-> crisissen waar de politiek geen vat op heeft bv. migratiecrisis 2014, energiecrisis ten gevolge
van de oorlog in Oekraïne OF vonnissen die de politiek naast zich neerlegt bv. Boerkini, rechter in
Gent zegt dat het verbod erop illegaal is en dat er dus geen verbod mag zijn, politiek in
Antwerpen zegt we leggen het vonnis naast ons en vinden dat het wel legaal is dus het verbod
blijft
Impact dagelijks leven MAAR nationale politiek verliest zijn greep
-> bv. België kan geen eigen monetair beleid voeren ( = beslissingen die centrale banken nemen
over het geld dat de economie in gaat) dit gebeurt door de Europese centrale bank (=Europa dus
niet meer nationaal maar internationaal)
-> impact van EU op het beleid in Europese landen
-> Macht van grote bedrijven zoals Apple en Google die binnensluipen in het “nationale” beleid
en zo het beleid beïnvloeden
1.1.1. Belang van politiek BESTUDEREN
Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen EN complexe fenomenen vereenvoudigen:
- Complexe politieke en sociale werkelijkheid formaliseren ( = regelen, vorm geven dus
vereenvoudigen)
- Instituties en rollen die bepaalde actoren opnemen -> hoe bepalen die het gedrag van
politieke actoren en omgekeerd hoe bepaalt het gedrag van politieke actoren de instituties?
Hoe wordt dat vorm gegeven, zijn er patronen te ontdekken, gelijkenissen of verschillen, …
- Ontdekken van patronen door te vergelijken op 2 manieren: groot aantal observaties en/of
selectie van een beperkt aantal specifieke gevallen
1
, Waarom politiek bestuderen in een rechtenopleiding:
Normen veranderen in maatschappij -> signaal naar de politiek -> nieuwe wetten
bv. decriminalisering sekswerk en strenger bestraffen van verkrachting
➔ Strafrecht wordt hervormd dus recht wordt anders gesproken
= rechtbanken volgen de politiek
Bv. Grondwettelijk hof vernietigd nieuwe eind-
termen secundair onderwijs -> politiek legt eind-
termen vast, grondwettelijk hof stelt dat deze niet
voldoen = begrenzen van de politiek
OF pandemiewet -> alle maatregelen tijdens corona,
is daar wel een juridisch kader voor? Nood aan een
Ruim kader dmv pandemiewet = versnellen van de
politiek
Rechters interpreteren wetgeving en oordelen door hun eigen
achtergrond -> sommige zijn strenger op bepaalde zaken dan
anderen bv. op vlak van verkeer = gekleurde manier of naar
eigen referentiekader
Rechters oordelen naar de geest van de tijd maar kan leiden
tot activistische rechters bv. casus abortuswet VS (min 29 les
1) of klimaatzaak: kan een rechter de staat
voorwaarden/normen opleggen? Of gaat dit juridisch te
ver en moet de politiek zelf hierover een akkoord
bereiken
bv. Oosterweel -> procedures door actiegroepen (ademloos, straten generaal) om regering onder
druk te zetten om besluiten te nemen
Activist = iemand die vecht voor een politieke zaak en bereid is daarvoor ook de wet te overtreden ->
fanatiekeling op politiek vlak bv. milieu-activisten
1.1.2. DOEL van de cursus = kennismaking met de bouwstenen van de politiek
➔ Focus op actoren, instellingen en hun functioneren:
o In breder kader plaatsen zodat we kunnen begrijpen hoe we het versnipperd
dagdagelijks politiek nieuw moeten interpreteren
o Waar zitten de snijvlakken tussen recht en politiek
o Proeven van politiek wetenschappelijk onderzoek
➔ Aandacht historische achtergrond
➔ Vergelijkend (= comperatief) perspectief -> vergelijken van België met andere landen om
eigen Belgisch systeem te begrijpen (cfr. Lipset “If you only know one country, you do not
know any country at all)
2
, 1.2. Politiek
1.2.1. Wat is politiek?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving -> brede definitie want zo is politiek overal
waar er regels bestaan (scholen, bedrijven, verenigingen, …)
➔ Hoe meer mensen, hoe meer afspraken en hoe “formeler” de afspraken worden
Term afkomstig uit het Oud-Grieks: Politeia of politika = alles wat met de polis te maken heeft ->
“polis” verwijst naar stedelijke samenleving bij de Oud Grieken dus alles wat met de burgers en
gemeenschap te maken heeft
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving -> samenleving
gebonden aan een territorium: gemeenten, provincies, landen, …
Je moet je Is losser je kan
aan de regels eruit wanneer
houden van je wil bv. chiro
dat land als
je de grens Kerk was
overgaat bv. of er vroeger
zijn andere ver- anders en
plichtingen in niet zo vrij-
andere gemeentes blijvend als nu
bv. vuilzakken
Verhuizen zorgt dus voor “nieuwe” of “andere” regels
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving -> Hoe?
o Staatsinrichting en instellingen -> parlement, regering hoe hebben we dat in gericht,
hoe werken ze -> gemeenschappen, gewesten, …
o Bestuderen van politiek gedrag -> strategie en samenwerking/conflict bv.
samenwerking in een coalitieregering wat is het, hoe omschrijven we het, van waar
komt dat, …
o Beleid -> omzetting van beleid in recht
➔ Verschillende variaties over heel de wereld op deze bovenstaande punten:
o Staatsinrichting en instellingen bv. democratie versus autocratie
o Politiek gedrag bv. coalities (België) versus geen samenwerking
o Beleid is afhankelijk van wie er bestuurt
3
, ➔ Evolutie in reikwijdte van politiek: Nachtwakersstaat -> Sociale welvaartstaat -> Regulerende
staat:
Nachtwakersstaat 19de eeuw:
o Minimaal overheidsingrijpen
o Enkel bezig met beschermen van burgers:
Beschermen van rechten en vrijheden
-> eigendom
o Waken: justitie, politie, rechtbank
en bewaken van grenzen als staat
bv. buitenlandse zaken
Sociale welvaartstaat 20ste eeuw:
o Meer nodig dan in een nachtwakersstaat ->
sociale bescherming (arbeidsbeweging),
ontstaan van “verzorgingsstaat” ->
politiek moet ook gaan over zorg, onderwijs, …
Regulerende staat 21ste eeuw:
o Politiek reikt heel ver en heeft impact op ons dagelijks leven
-> komt er dikwijls op maatschappelijke vraag
o TOCH verlies van greep van de nationale politiek
-> minder redeneren vanuit nationale context
Bv. praktijktesten op huurmarkt of arbeidsmarkt,verbieden
van roken in auto met kinderen = sterk ingrijpen in de
private sfeer = keuze belemmerend
Homo-huwelijk toelaten -> op maatschappelijke vraag
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving door middel
van machtsuitoefening
4
1. POLITIEK EN POLITIEKE WETENSCHAP
1.1. Belang van politiek
Politiek -> impact op ons dagelijks leven
Voorbeelden:
- Veiligheidsgordel: VROEGER: jaren ’70 niet verplicht, veel tegenkanting NU: 95% draagt
gordel (verplichting biepsignaal bij geen gordel 2009) is “normaal” geworden en zorgt voor
het redden van mensenlevens
- Rookverbod: VROEGER: tegenkanting -> angst dat mensen weg blijven in bv. café’s NU:
normaal dat je buiten staat of in een rokerszone en blijkt volgens de tegenstanders van 10
jaar geleden toch een goed idee
- Eigen voorbeelden
Impact dagelijks leven MAAR ook beperkte “maakbaarheid” samenleving
-> niet iedereen volgt zomaar constant alle regels op bv. Corona-> lockdown niet iedereen heeft
zich aan de opgelegde regels gehouden (feestjes, meer mensen in de bubbel dan toegelaten,
afgesproken met vrienden thuis, …)
-> leven naar de geest van de wet ipv de wet letterlijk te volgen
-> crisissen waar de politiek geen vat op heeft bv. migratiecrisis 2014, energiecrisis ten gevolge
van de oorlog in Oekraïne OF vonnissen die de politiek naast zich neerlegt bv. Boerkini, rechter in
Gent zegt dat het verbod erop illegaal is en dat er dus geen verbod mag zijn, politiek in
Antwerpen zegt we leggen het vonnis naast ons en vinden dat het wel legaal is dus het verbod
blijft
Impact dagelijks leven MAAR nationale politiek verliest zijn greep
-> bv. België kan geen eigen monetair beleid voeren ( = beslissingen die centrale banken nemen
over het geld dat de economie in gaat) dit gebeurt door de Europese centrale bank (=Europa dus
niet meer nationaal maar internationaal)
-> impact van EU op het beleid in Europese landen
-> Macht van grote bedrijven zoals Apple en Google die binnensluipen in het “nationale” beleid
en zo het beleid beïnvloeden
1.1.1. Belang van politiek BESTUDEREN
Regelmaat ontdekken in politieke fenomenen EN complexe fenomenen vereenvoudigen:
- Complexe politieke en sociale werkelijkheid formaliseren ( = regelen, vorm geven dus
vereenvoudigen)
- Instituties en rollen die bepaalde actoren opnemen -> hoe bepalen die het gedrag van
politieke actoren en omgekeerd hoe bepaalt het gedrag van politieke actoren de instituties?
Hoe wordt dat vorm gegeven, zijn er patronen te ontdekken, gelijkenissen of verschillen, …
- Ontdekken van patronen door te vergelijken op 2 manieren: groot aantal observaties en/of
selectie van een beperkt aantal specifieke gevallen
1
, Waarom politiek bestuderen in een rechtenopleiding:
Normen veranderen in maatschappij -> signaal naar de politiek -> nieuwe wetten
bv. decriminalisering sekswerk en strenger bestraffen van verkrachting
➔ Strafrecht wordt hervormd dus recht wordt anders gesproken
= rechtbanken volgen de politiek
Bv. Grondwettelijk hof vernietigd nieuwe eind-
termen secundair onderwijs -> politiek legt eind-
termen vast, grondwettelijk hof stelt dat deze niet
voldoen = begrenzen van de politiek
OF pandemiewet -> alle maatregelen tijdens corona,
is daar wel een juridisch kader voor? Nood aan een
Ruim kader dmv pandemiewet = versnellen van de
politiek
Rechters interpreteren wetgeving en oordelen door hun eigen
achtergrond -> sommige zijn strenger op bepaalde zaken dan
anderen bv. op vlak van verkeer = gekleurde manier of naar
eigen referentiekader
Rechters oordelen naar de geest van de tijd maar kan leiden
tot activistische rechters bv. casus abortuswet VS (min 29 les
1) of klimaatzaak: kan een rechter de staat
voorwaarden/normen opleggen? Of gaat dit juridisch te
ver en moet de politiek zelf hierover een akkoord
bereiken
bv. Oosterweel -> procedures door actiegroepen (ademloos, straten generaal) om regering onder
druk te zetten om besluiten te nemen
Activist = iemand die vecht voor een politieke zaak en bereid is daarvoor ook de wet te overtreden ->
fanatiekeling op politiek vlak bv. milieu-activisten
1.1.2. DOEL van de cursus = kennismaking met de bouwstenen van de politiek
➔ Focus op actoren, instellingen en hun functioneren:
o In breder kader plaatsen zodat we kunnen begrijpen hoe we het versnipperd
dagdagelijks politiek nieuw moeten interpreteren
o Waar zitten de snijvlakken tussen recht en politiek
o Proeven van politiek wetenschappelijk onderzoek
➔ Aandacht historische achtergrond
➔ Vergelijkend (= comperatief) perspectief -> vergelijken van België met andere landen om
eigen Belgisch systeem te begrijpen (cfr. Lipset “If you only know one country, you do not
know any country at all)
2
, 1.2. Politiek
1.2.1. Wat is politiek?
Politiek = ordenen en besturen van een samenleving -> brede definitie want zo is politiek overal
waar er regels bestaan (scholen, bedrijven, verenigingen, …)
➔ Hoe meer mensen, hoe meer afspraken en hoe “formeler” de afspraken worden
Term afkomstig uit het Oud-Grieks: Politeia of politika = alles wat met de polis te maken heeft ->
“polis” verwijst naar stedelijke samenleving bij de Oud Grieken dus alles wat met de burgers en
gemeenschap te maken heeft
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving -> samenleving
gebonden aan een territorium: gemeenten, provincies, landen, …
Je moet je Is losser je kan
aan de regels eruit wanneer
houden van je wil bv. chiro
dat land als
je de grens Kerk was
overgaat bv. of er vroeger
zijn andere ver- anders en
plichtingen in niet zo vrij-
andere gemeentes blijvend als nu
bv. vuilzakken
Verhuizen zorgt dus voor “nieuwe” of “andere” regels
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving -> Hoe?
o Staatsinrichting en instellingen -> parlement, regering hoe hebben we dat in gericht,
hoe werken ze -> gemeenschappen, gewesten, …
o Bestuderen van politiek gedrag -> strategie en samenwerking/conflict bv.
samenwerking in een coalitieregering wat is het, hoe omschrijven we het, van waar
komt dat, …
o Beleid -> omzetting van beleid in recht
➔ Verschillende variaties over heel de wereld op deze bovenstaande punten:
o Staatsinrichting en instellingen bv. democratie versus autocratie
o Politiek gedrag bv. coalities (België) versus geen samenwerking
o Beleid is afhankelijk van wie er bestuurt
3
, ➔ Evolutie in reikwijdte van politiek: Nachtwakersstaat -> Sociale welvaartstaat -> Regulerende
staat:
Nachtwakersstaat 19de eeuw:
o Minimaal overheidsingrijpen
o Enkel bezig met beschermen van burgers:
Beschermen van rechten en vrijheden
-> eigendom
o Waken: justitie, politie, rechtbank
en bewaken van grenzen als staat
bv. buitenlandse zaken
Sociale welvaartstaat 20ste eeuw:
o Meer nodig dan in een nachtwakersstaat ->
sociale bescherming (arbeidsbeweging),
ontstaan van “verzorgingsstaat” ->
politiek moet ook gaan over zorg, onderwijs, …
Regulerende staat 21ste eeuw:
o Politiek reikt heel ver en heeft impact op ons dagelijks leven
-> komt er dikwijls op maatschappelijke vraag
o TOCH verlies van greep van de nationale politiek
-> minder redeneren vanuit nationale context
Bv. praktijktesten op huurmarkt of arbeidsmarkt,verbieden
van roken in auto met kinderen = sterk ingrijpen in de
private sfeer = keuze belemmerend
Homo-huwelijk toelaten -> op maatschappelijke vraag
Politiek = ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving door middel
van machtsuitoefening
4
