PSYCHODIAGNOSTIEK
Inhoud
1 inleiding tot de psychodiagnostiek...................................................................................3
1.1 omschrijving en belang van psychodiagnostiek.........................................................3
1.1.1 alledaags impliciet diagnosticeren.......................................................................3
1.1.2 impliciet diagnosticeren in de psychodiagnostiek................................................4
1.1.3 expliciet diagnosticeren als oplossing..................................................................4
1.1.4 belang van (bestuderen van) psychodiagnostiek.................................................5
1.2 maatschappij & psychodiagnostiek............................................................................5
1.2.1 belang van context..............................................................................................5
1.2.2 eind 19e eeuw...................................................................................................... 7
1.2.3 migratie vanuit EU............................................................................................. 13
1.2.4 begin WOI tot WOII............................................................................................ 14
1.2.5 na WOii.............................................................................................................. 15
2 intelligentie: van theorie naar praktijk...........................................................................17
2.1 inleiding................................................................................................................ 17
2.2 theorie.................................................................................................................. 17
2.3 praktijk................................................................................................................. 21
H4: psychodiagnostiek van intelligentie............................................................................27
4.1 intellientie in theorie & praktijk................................................................................27
4.2 intelligentie als zorgvraag........................................................................................ 27
modellen cognitieve begaafdheid...............................................................................27
model van cognitieve begaafdheid en talentontwikkeling..........................................28
4.2 intelligentie als zorg vraag.......................................................................................29
onduidelijke beslissingsregels....................................................................................29
diagnostisch process.................................................................................................. 30
mis en gemiste diagnoses.......................................................................................... 30
differentiaaldiagnostisch denken................................................................................31
les 5: psychodiagnostisch procesmodel: aanmelding.......................................................33
aanmelding: doelstellingen......................................................................................... 33
aanmelding: handelen................................................................................................ 34
aanmelding: denken................................................................................................... 35
aanmelding: afronding................................................................................................ 36
aanmelding: binnen a&o werkveld.............................................................................37
extra aandachtspunten voor pd..................................................................................38
les 6: intake vooronderzoek.............................................................................................. 39
1
, doelstellingen................................................................................................................ 39
handelen........................................................................................................................ 39
informatie verzamelen................................................................................................... 39
gespreksvaardigheden in psd........................................................................................41
casus siska: toegepast en theorie (voor casussen zie ppt!!).............................................43
handelen........................................................................................................................ 43
denken........................................................................................................................... 43
exploreren en toetsen................................................................................................ 43
voorlopig integratief beeld opstellen..........................................................................45
afronding....................................................................................................................... 51
aanvullend onderzoek....................................................................................................... 51
doelstellingen................................................................................................................ 52
handelen........................................................................................................................ 52
denken........................................................................................................................... 52
denkproces voor het handelen...................................................................................53
denkproces tijdens het handelen................................................................................55
denken na afloop van het handelen...........................................................................55
afronding....................................................................................................................... 56
opletten voor fouten & systematische vertekeningen................................................56
advies en rapportering...................................................................................................... 56
doelstellingen................................................................................................................ 56
denken........................................................................................................................... 56
handelen........................................................................................................................ 58
afronding....................................................................................................................... 61
interventie en evaluatie.................................................................................................... 62
doelstellingen................................................................................................................ 62
handelen........................................................................................................................ 62
2
,1 INLEIDING TOT DE PSYCHODIAGNOSTIEK
1.1 OMSCHRIJVING EN BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
1.1.1 ALLEDAAGS IMPLICIET DIAGNOSTICEREN
Je maakt als persoon constant inschattingen van situaties, deze bepalen hoe je reageert.
Diagnosticeren = toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen
o Gebeurt impliciet onbewust, zonder erover na te denken
Media gaat vaak bepaalde gedragingen highlighten, hoe extremer, hoe leuker mensen
het vinden
Voordelen aan impliciet diagnosticeren: inschattingen maken van de veiligheid van een
situatie
Nadelen: we maken een keuze en richten ons gedrag op een gevormd oordeel, op die
manier kan er ook fout gedrag gesteld worden = foutenbronnen (door bv tekorten en
vertekeningen in denken)
Mensen zijn slecht in schatten & kansberekenen = foutenbron
we redeneren niet statistisch, eerder volgens heuristieken/vuistregels
Heuristieken = (vuist)regels om sneller tot een oplossingen van een probleem te
komen
o Informeel, intuïtief en speculatief
o Snel beslissen
o Hoe meer ervaring met een taak, ho beter de heuristiek ontwikkeld is
Vaak de oorzaak van foutenbronnen
BESCHIKBAARHEIDSHEURISTIEK REPRESENTATIVITEITSHEURISTIEK
Als iets makkelijk uit het geheugen op te Hoe meer iemand overeenkomstige
halen is, schatten mensen dat dit vaker kenmerken vertoont die typisch zijn voor
gebeurt leden van bepaalde groep, hoe groter de
kans dat die persoon tot die groep behoort
Bv: welk type woorden meest frequent? Bv: experiment hardrockende accountant
Beginnende met ‘r’ of ‘r’ als 4de letter?
Mensen zeggen sneller
beginnend met ‘r’ want
makkelijker op te sommen
3
, 1.1.2 IMPLICIET DIAGNOSTICEREN IN DE PSYCHODIAGNOSTIEK
Om impliciet te diagnosticeren moet er voldoende info ter beschikking zijn rekening
houden met ALLE aspecten en niet direct je intuïtie volgen
Mogelijke foutbronnen:
Diagnostisch proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
Informatie zoeken die idee bevestigt = confirmation bias
Geen systematische en consistente werkwijze hanteren
Gebrekkige kwaliteit van de onderzoeksmiddelen en ongeschikte normen
Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens; geen objectieve
criteria hanteren (= verhoging van de subjectiviteit)
Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk
voor collega’s en cliënten
Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien mogen
niet genegeerd worden omdat je denkt dat ze te simpel zijn, moet niet altijd zo
complex
Eigen persoon als foutenbron bv net relatiebreuk en als PSD teveel vanuit eigen
persoon kijken, oordeel is defecter
Teveel vakjargon in de communicatie
Onvoldoende samenwerking met cliënt en zijn omgeving
Invloed foutenbronnen (kunnen in elke fase van psd besluitvorming aanwezig zijn)
verminderen door gebruik van duidelijk, systematisch denkkader = expliciete
diagnostiek
Wie zit voor mij? Wat is zijn thema? Hoe ga ik helpen?
1.1.3 EXPLICIET DIAGNOSTICEREN ALS OPLOSSING
Expliciet diagnosticeren = wetenschappelijk verantwoorde vormgeving vh proces
obv valide & betrouwbare producten (instrumenten/methodieken) prescriptief
kader of model
Psychodiagnostisch procesmodel
4
Inhoud
1 inleiding tot de psychodiagnostiek...................................................................................3
1.1 omschrijving en belang van psychodiagnostiek.........................................................3
1.1.1 alledaags impliciet diagnosticeren.......................................................................3
1.1.2 impliciet diagnosticeren in de psychodiagnostiek................................................4
1.1.3 expliciet diagnosticeren als oplossing..................................................................4
1.1.4 belang van (bestuderen van) psychodiagnostiek.................................................5
1.2 maatschappij & psychodiagnostiek............................................................................5
1.2.1 belang van context..............................................................................................5
1.2.2 eind 19e eeuw...................................................................................................... 7
1.2.3 migratie vanuit EU............................................................................................. 13
1.2.4 begin WOI tot WOII............................................................................................ 14
1.2.5 na WOii.............................................................................................................. 15
2 intelligentie: van theorie naar praktijk...........................................................................17
2.1 inleiding................................................................................................................ 17
2.2 theorie.................................................................................................................. 17
2.3 praktijk................................................................................................................. 21
H4: psychodiagnostiek van intelligentie............................................................................27
4.1 intellientie in theorie & praktijk................................................................................27
4.2 intelligentie als zorgvraag........................................................................................ 27
modellen cognitieve begaafdheid...............................................................................27
model van cognitieve begaafdheid en talentontwikkeling..........................................28
4.2 intelligentie als zorg vraag.......................................................................................29
onduidelijke beslissingsregels....................................................................................29
diagnostisch process.................................................................................................. 30
mis en gemiste diagnoses.......................................................................................... 30
differentiaaldiagnostisch denken................................................................................31
les 5: psychodiagnostisch procesmodel: aanmelding.......................................................33
aanmelding: doelstellingen......................................................................................... 33
aanmelding: handelen................................................................................................ 34
aanmelding: denken................................................................................................... 35
aanmelding: afronding................................................................................................ 36
aanmelding: binnen a&o werkveld.............................................................................37
extra aandachtspunten voor pd..................................................................................38
les 6: intake vooronderzoek.............................................................................................. 39
1
, doelstellingen................................................................................................................ 39
handelen........................................................................................................................ 39
informatie verzamelen................................................................................................... 39
gespreksvaardigheden in psd........................................................................................41
casus siska: toegepast en theorie (voor casussen zie ppt!!).............................................43
handelen........................................................................................................................ 43
denken........................................................................................................................... 43
exploreren en toetsen................................................................................................ 43
voorlopig integratief beeld opstellen..........................................................................45
afronding....................................................................................................................... 51
aanvullend onderzoek....................................................................................................... 51
doelstellingen................................................................................................................ 52
handelen........................................................................................................................ 52
denken........................................................................................................................... 52
denkproces voor het handelen...................................................................................53
denkproces tijdens het handelen................................................................................55
denken na afloop van het handelen...........................................................................55
afronding....................................................................................................................... 56
opletten voor fouten & systematische vertekeningen................................................56
advies en rapportering...................................................................................................... 56
doelstellingen................................................................................................................ 56
denken........................................................................................................................... 56
handelen........................................................................................................................ 58
afronding....................................................................................................................... 61
interventie en evaluatie.................................................................................................... 62
doelstellingen................................................................................................................ 62
handelen........................................................................................................................ 62
2
,1 INLEIDING TOT DE PSYCHODIAGNOSTIEK
1.1 OMSCHRIJVING EN BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
1.1.1 ALLEDAAGS IMPLICIET DIAGNOSTICEREN
Je maakt als persoon constant inschattingen van situaties, deze bepalen hoe je reageert.
Diagnosticeren = toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen
o Gebeurt impliciet onbewust, zonder erover na te denken
Media gaat vaak bepaalde gedragingen highlighten, hoe extremer, hoe leuker mensen
het vinden
Voordelen aan impliciet diagnosticeren: inschattingen maken van de veiligheid van een
situatie
Nadelen: we maken een keuze en richten ons gedrag op een gevormd oordeel, op die
manier kan er ook fout gedrag gesteld worden = foutenbronnen (door bv tekorten en
vertekeningen in denken)
Mensen zijn slecht in schatten & kansberekenen = foutenbron
we redeneren niet statistisch, eerder volgens heuristieken/vuistregels
Heuristieken = (vuist)regels om sneller tot een oplossingen van een probleem te
komen
o Informeel, intuïtief en speculatief
o Snel beslissen
o Hoe meer ervaring met een taak, ho beter de heuristiek ontwikkeld is
Vaak de oorzaak van foutenbronnen
BESCHIKBAARHEIDSHEURISTIEK REPRESENTATIVITEITSHEURISTIEK
Als iets makkelijk uit het geheugen op te Hoe meer iemand overeenkomstige
halen is, schatten mensen dat dit vaker kenmerken vertoont die typisch zijn voor
gebeurt leden van bepaalde groep, hoe groter de
kans dat die persoon tot die groep behoort
Bv: welk type woorden meest frequent? Bv: experiment hardrockende accountant
Beginnende met ‘r’ of ‘r’ als 4de letter?
Mensen zeggen sneller
beginnend met ‘r’ want
makkelijker op te sommen
3
, 1.1.2 IMPLICIET DIAGNOSTICEREN IN DE PSYCHODIAGNOSTIEK
Om impliciet te diagnosticeren moet er voldoende info ter beschikking zijn rekening
houden met ALLE aspecten en niet direct je intuïtie volgen
Mogelijke foutbronnen:
Diagnostisch proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
Informatie zoeken die idee bevestigt = confirmation bias
Geen systematische en consistente werkwijze hanteren
Gebrekkige kwaliteit van de onderzoeksmiddelen en ongeschikte normen
Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens; geen objectieve
criteria hanteren (= verhoging van de subjectiviteit)
Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk
voor collega’s en cliënten
Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien mogen
niet genegeerd worden omdat je denkt dat ze te simpel zijn, moet niet altijd zo
complex
Eigen persoon als foutenbron bv net relatiebreuk en als PSD teveel vanuit eigen
persoon kijken, oordeel is defecter
Teveel vakjargon in de communicatie
Onvoldoende samenwerking met cliënt en zijn omgeving
Invloed foutenbronnen (kunnen in elke fase van psd besluitvorming aanwezig zijn)
verminderen door gebruik van duidelijk, systematisch denkkader = expliciete
diagnostiek
Wie zit voor mij? Wat is zijn thema? Hoe ga ik helpen?
1.1.3 EXPLICIET DIAGNOSTICEREN ALS OPLOSSING
Expliciet diagnosticeren = wetenschappelijk verantwoorde vormgeving vh proces
obv valide & betrouwbare producten (instrumenten/methodieken) prescriptief
kader of model
Psychodiagnostisch procesmodel
4
