MAATSCHAPPIJ –
PSYCHOPATHOLOGIE
PSYCHOPATHOLOGIE IN HET ALGEMEEN
BELANG VAN PSYCHOPATHOLOGIE IN DE OPLEIDING VROEDKUNDE
IN DE OPLEIDING VROEDKUNDE
Er is een specifieke problematiek verbonden aan peripartum
Andere psychiatrische stoornissen:
- Reeds voor de zw aanwezig => = of ↑ symptomen, heropflakkering
- Optredend tijdens de zw/pp
Invloed van zw op een psychiatrische ziekte, Invloed psychiatrische ziekte op
zw en pp
Invloed op de vroege moeder-kind relatie! => hulpverlening = preventie voor psychische
problemen kind
INVLOED PSYCHIATRISCHE STOORNIS OP ZWANGERSCHAP
- Minder zelfzorg
- Minder zorg voor de foetus
- Eten vaker ongezond
Hoger risico op obstetrische verwikkelingen, psychiatrische problemen in pp, op
middelenmisbruik
Hogere nood aan prenatale zorg en opvolging, in realiteit vaak minder
prenatale opvolging!
VOORBEELDEN
PTSS tijdens de zwangerschap wordt geassocieerd met een verhoogde kans op:
- Extra-uteriene zwangerschap
- Miskraam
- Braken
- Premature contracties
- Pre-eclampsie
Angst tijdens de zw wordt geassocieerd met een verhoogde kans op:
- Prematuriteit
- Laag geboortegewicht
- Vertraging foetale hersenontwikkeling
PERIPARTALE PSYCHISCHE PROBLEMATIEK
20% heeft psychische problemen
,3/4de vrouwen met psychische stoornis (DSM-5 diagnose) hebben angststoornis of
depressie, vaak comorbiditeit
Hogere kans op:
- Suïcide bij psychische stoornis
- Chroniciteit van de psychische stoornis
- Psychiatrische stoornis achteraf
Onderdiagnose en onderbehandeling => preventie en screening héél belangrijk!
KENMERKEN VAN EEN PSYCHISCHE STOORNIS
HET VERSCHIJNSEL OF GEDRAG IS ABNORMAAL
Beoordeling afhankelijk van:
- Kenmerken van de persoon
bv. leeftijd, fysieke toestand, beroep, maatschappelijke plaats, intellectuele
mogelijkheden, .. bv. ook plotse verandering in gedrag
- Context
De microcontext = onmiddellijke leefwereld
De macrocontext (tijdperk & cultuur)
DIT ABNORMALE VERSCHIJNSEL OF GEDRAG VEROORZAAKT ONGEMAK, HINDER
OF LIJDEN
Voor de pt zelf, voor de omgeving (geen of gebrekkig ziekte-inzicht), voor beiden
= motivatie voor zoeken van hulp
- Door de pt zelf
- Door de omgeving (soms gedwongen opname)
NEGATIEVE WEERSLAG OP HET FUNCTIONEREN
Werk, studies, hobby’s, sociale contacten
DEZE TOESTAND HEEFT EEN BEPAALDE MINIMUM DUUR
Aan deze vier voorwaarden is tegelijkertijd voldaan!
Bv. een rouwproces is geen stoornis (omdat het niet abnormaal is)
OORZAKEN VAN EEN PSYCHISCHE STOORNIS
PSYCHOLOGISCHE OORZAKEN
= oorzaken (gebeurtenissen) die storend inwerken op het psychisch functioneren
door de zwaar negatieve betekenis die zij voor de persoon hebben
Betekenisvolle gebeurtenis kan zich afspelen in
- Het heden => lichtere stoornissen
- Het verleden => zwaardere stoornissen
,- Het heden en verleden (sleutel-slot mechanisme)
Verklaring vanuit verschillende therapeutische kaders, behandeling voornamelijk
psychotherapie
BIOLOGISCHE OORZAKEN
= werken verstorend in op het psychisch functioneren door verstoring van het
functioneren van de hersenen
- Erfelijkheid!
- Structuur hersenen (macro- en microscopisch), functioneren van de hersenen
(neurotransmitters)
- Cerebrale en lichamelijk ziekten
- Medicatie – intoxicatie – ontwenning
Biologische behandeling richt zich op:
- Herstel van de ziekte of afwijking
- Herstel vd stoornis in de neurotransmitter huishouding
SOCIALE OORZAKEN
= oorzaken in de sociale en relationele context
- Gender
- Sociaal economische status - huisvesting - financieel - …
- Familiale situatie
- Sociale steun !
- Maatschappelijke oorzaken, bv. corona
BIO-PSYCHO-SOCIAAL MODEL
Een psychische stoornis is meestal het resultaat van complexe interacties tussen
biologische, psychologische en sociale factoren.
Types oorzaken:
1. Oorzaak in strikte zin
2. Kwetsbaarheid en risicofactoren
3. Uitlokkende factoren (2 + 3 = stress-kwetsbaarheidsmodel)
4. Onderhoudende factoren
BELANG VAN HET BPS MODEL
Verklaart waarom eenzelfde oorzaak niet bij iedereen tot een(zelfde) stoornis leidt
Beschermende factoren spelen ook belangrijke rol! Bv. sociale steun, coping
Verklaart hoe psychische problematiek ook kan leiden tot somatische aandoeningen
Geeft ruimte voor verschillende verklarende kaders & therapeutische ingangspoorten
CHRONISCHE STRESS ALS OORZAAK
, Normale stressrespons = een reactie van het organisme om het hoofd te bieden aan
bedreigende situaties (stressoren)
- De fysiologische respons
- Cognitie – emotie
- Gedrag = fight – flight – freeze
- Herstelfase
FYSIOLOGISCHE (LICHAMELIJKE) RESPONS
=> maakt het lichaam klaar om te reageren
1. Snelle reactie van het autonome sympathisch zenuwstelsel; bijniermerg geeft
adrenaline (A) en noradrenaline (NA) vrij => ↑ hartritme, BD en AH, mydriase,
bloedtoevoer spieren , zweten, spijsvertering ↓
2. Trage reactie via hypothalamus-hypofyse-bijnierschors =
HPA as
a. Cortisol = stress-hormoon
b. ↓ glucosespiegel door afbraak eiwitten => energie
mobiliseren
c. Remt hypothalamus => zelfregulerend mechanisme
d. Gevoel van controle
e. Opslaan in geheugen (trigger)
3. Versterking van de weerstand
HERSTELFASE NA STRESSREACTIE
- Heel belangrijk
- Fase van uitputting en verminderde weerstand tegen stress
- Lichaam herstelt => toestand van voor de stressreactie
- Oxytocine belangrijk!
CHRONISCHE (NEGATIEVE) STRESS: FYSIOLOGISCHE VERANDERINGEN
1. Langdurige blootstelling van hersenen aan cortisol is neurotoxisch
a. Beschadiging van bepaalde hersendelen => verstoring van gevoelsleven,
rationeel denken, slaap, libido, honger- en dorstgevoel, …
2. Disfunctionele HPA-as
a. beschadiging van de hypothalamus => terugkoppeling minder efficiënt
=> de stressreactie kan niet meer worden uitgezet => de HPA-as blijft op volle
toeren met uitputting van de bijnier => cortisol ↓
3. Veranderingen in het immuunsysteem
a. Onderdrukt de normale afweerreactie
b. Sluimerende chronische ontstekingstoestand + tragere wondheling
CHRONISCHE STRESS GEEFT AANLEIDING TOT
- Psychische klachten vb. dysfore stemming, prikkelbaarheid, angst, …
- Lichamelijke klachten vb. psychosomatische klachten, hypertensie, …
- Biologische kwetsbaarheid
Angststoornissen
PTSS
Depressie
Burn-out, CVS, fibromyalgie
PSYCHOPATHOLOGIE
PSYCHOPATHOLOGIE IN HET ALGEMEEN
BELANG VAN PSYCHOPATHOLOGIE IN DE OPLEIDING VROEDKUNDE
IN DE OPLEIDING VROEDKUNDE
Er is een specifieke problematiek verbonden aan peripartum
Andere psychiatrische stoornissen:
- Reeds voor de zw aanwezig => = of ↑ symptomen, heropflakkering
- Optredend tijdens de zw/pp
Invloed van zw op een psychiatrische ziekte, Invloed psychiatrische ziekte op
zw en pp
Invloed op de vroege moeder-kind relatie! => hulpverlening = preventie voor psychische
problemen kind
INVLOED PSYCHIATRISCHE STOORNIS OP ZWANGERSCHAP
- Minder zelfzorg
- Minder zorg voor de foetus
- Eten vaker ongezond
Hoger risico op obstetrische verwikkelingen, psychiatrische problemen in pp, op
middelenmisbruik
Hogere nood aan prenatale zorg en opvolging, in realiteit vaak minder
prenatale opvolging!
VOORBEELDEN
PTSS tijdens de zwangerschap wordt geassocieerd met een verhoogde kans op:
- Extra-uteriene zwangerschap
- Miskraam
- Braken
- Premature contracties
- Pre-eclampsie
Angst tijdens de zw wordt geassocieerd met een verhoogde kans op:
- Prematuriteit
- Laag geboortegewicht
- Vertraging foetale hersenontwikkeling
PERIPARTALE PSYCHISCHE PROBLEMATIEK
20% heeft psychische problemen
,3/4de vrouwen met psychische stoornis (DSM-5 diagnose) hebben angststoornis of
depressie, vaak comorbiditeit
Hogere kans op:
- Suïcide bij psychische stoornis
- Chroniciteit van de psychische stoornis
- Psychiatrische stoornis achteraf
Onderdiagnose en onderbehandeling => preventie en screening héél belangrijk!
KENMERKEN VAN EEN PSYCHISCHE STOORNIS
HET VERSCHIJNSEL OF GEDRAG IS ABNORMAAL
Beoordeling afhankelijk van:
- Kenmerken van de persoon
bv. leeftijd, fysieke toestand, beroep, maatschappelijke plaats, intellectuele
mogelijkheden, .. bv. ook plotse verandering in gedrag
- Context
De microcontext = onmiddellijke leefwereld
De macrocontext (tijdperk & cultuur)
DIT ABNORMALE VERSCHIJNSEL OF GEDRAG VEROORZAAKT ONGEMAK, HINDER
OF LIJDEN
Voor de pt zelf, voor de omgeving (geen of gebrekkig ziekte-inzicht), voor beiden
= motivatie voor zoeken van hulp
- Door de pt zelf
- Door de omgeving (soms gedwongen opname)
NEGATIEVE WEERSLAG OP HET FUNCTIONEREN
Werk, studies, hobby’s, sociale contacten
DEZE TOESTAND HEEFT EEN BEPAALDE MINIMUM DUUR
Aan deze vier voorwaarden is tegelijkertijd voldaan!
Bv. een rouwproces is geen stoornis (omdat het niet abnormaal is)
OORZAKEN VAN EEN PSYCHISCHE STOORNIS
PSYCHOLOGISCHE OORZAKEN
= oorzaken (gebeurtenissen) die storend inwerken op het psychisch functioneren
door de zwaar negatieve betekenis die zij voor de persoon hebben
Betekenisvolle gebeurtenis kan zich afspelen in
- Het heden => lichtere stoornissen
- Het verleden => zwaardere stoornissen
,- Het heden en verleden (sleutel-slot mechanisme)
Verklaring vanuit verschillende therapeutische kaders, behandeling voornamelijk
psychotherapie
BIOLOGISCHE OORZAKEN
= werken verstorend in op het psychisch functioneren door verstoring van het
functioneren van de hersenen
- Erfelijkheid!
- Structuur hersenen (macro- en microscopisch), functioneren van de hersenen
(neurotransmitters)
- Cerebrale en lichamelijk ziekten
- Medicatie – intoxicatie – ontwenning
Biologische behandeling richt zich op:
- Herstel van de ziekte of afwijking
- Herstel vd stoornis in de neurotransmitter huishouding
SOCIALE OORZAKEN
= oorzaken in de sociale en relationele context
- Gender
- Sociaal economische status - huisvesting - financieel - …
- Familiale situatie
- Sociale steun !
- Maatschappelijke oorzaken, bv. corona
BIO-PSYCHO-SOCIAAL MODEL
Een psychische stoornis is meestal het resultaat van complexe interacties tussen
biologische, psychologische en sociale factoren.
Types oorzaken:
1. Oorzaak in strikte zin
2. Kwetsbaarheid en risicofactoren
3. Uitlokkende factoren (2 + 3 = stress-kwetsbaarheidsmodel)
4. Onderhoudende factoren
BELANG VAN HET BPS MODEL
Verklaart waarom eenzelfde oorzaak niet bij iedereen tot een(zelfde) stoornis leidt
Beschermende factoren spelen ook belangrijke rol! Bv. sociale steun, coping
Verklaart hoe psychische problematiek ook kan leiden tot somatische aandoeningen
Geeft ruimte voor verschillende verklarende kaders & therapeutische ingangspoorten
CHRONISCHE STRESS ALS OORZAAK
, Normale stressrespons = een reactie van het organisme om het hoofd te bieden aan
bedreigende situaties (stressoren)
- De fysiologische respons
- Cognitie – emotie
- Gedrag = fight – flight – freeze
- Herstelfase
FYSIOLOGISCHE (LICHAMELIJKE) RESPONS
=> maakt het lichaam klaar om te reageren
1. Snelle reactie van het autonome sympathisch zenuwstelsel; bijniermerg geeft
adrenaline (A) en noradrenaline (NA) vrij => ↑ hartritme, BD en AH, mydriase,
bloedtoevoer spieren , zweten, spijsvertering ↓
2. Trage reactie via hypothalamus-hypofyse-bijnierschors =
HPA as
a. Cortisol = stress-hormoon
b. ↓ glucosespiegel door afbraak eiwitten => energie
mobiliseren
c. Remt hypothalamus => zelfregulerend mechanisme
d. Gevoel van controle
e. Opslaan in geheugen (trigger)
3. Versterking van de weerstand
HERSTELFASE NA STRESSREACTIE
- Heel belangrijk
- Fase van uitputting en verminderde weerstand tegen stress
- Lichaam herstelt => toestand van voor de stressreactie
- Oxytocine belangrijk!
CHRONISCHE (NEGATIEVE) STRESS: FYSIOLOGISCHE VERANDERINGEN
1. Langdurige blootstelling van hersenen aan cortisol is neurotoxisch
a. Beschadiging van bepaalde hersendelen => verstoring van gevoelsleven,
rationeel denken, slaap, libido, honger- en dorstgevoel, …
2. Disfunctionele HPA-as
a. beschadiging van de hypothalamus => terugkoppeling minder efficiënt
=> de stressreactie kan niet meer worden uitgezet => de HPA-as blijft op volle
toeren met uitputting van de bijnier => cortisol ↓
3. Veranderingen in het immuunsysteem
a. Onderdrukt de normale afweerreactie
b. Sluimerende chronische ontstekingstoestand + tragere wondheling
CHRONISCHE STRESS GEEFT AANLEIDING TOT
- Psychische klachten vb. dysfore stemming, prikkelbaarheid, angst, …
- Lichamelijke klachten vb. psychosomatische klachten, hypertensie, …
- Biologische kwetsbaarheid
Angststoornissen
PTSS
Depressie
Burn-out, CVS, fibromyalgie
