samenvatting voeding 1 - voeding

,1. Inleidende begrippen voedingsleer
Definities
 Voeding: proces van kiezen en nuttigen van voedsel, het verwerken door menselijk lichaam en effect op
de gezondheid, het voeden of gevoed worden
 Voedsel: alles wat gegeten en gedronken kan worden dusdanig of bewerkt, geheel van
voedingsmiddelen
 Voedingsmiddel: product bestemd om gegeten of gedronken te worden, opgebouwd uit
voedingsstoffen
 Gezondheid: toestand volkomen fysiek, psychisch en sociaal welbevinden, belang zelfmanagement
chronische aandoeningen
 Optimale voeding: evenwichtige voeding die alle noodzakelijke voedingsstoffen bevat in juiste
hoeveelheid om het lichaam optimaal te laten functioneren
 Voedingsstatus: resultaat in het lichaam van samenstelling en hoeveelheid ingenomen voedsel en de
vertering, resorptie, verwerking en excretie ervan
o Hoe beter hoeveelheid en kwaliteit voeding afgestemd op behoefte lichaam, hoe beter
voedingsstatus en grotere kans op goede gezondheid
 Voedingsstoffen of nutriënten: chemisch definieerbare bestanddelen van voedingsmiddelen die door
lichaam worden opgenomen en gebruikt worden voor opbouw en herstel, leveren energie en goed
verloop levensprocessen
o Lipiden/vetten, Koolhydraten/sachariden en voedingsvezels, Proteïnen/eiwitten, Water,
Vitamines, Mineralen en spoorelementen
o Macronutriënten(in g) en micronutriënten(in mg of µg)
o Essentiële voedingsstoffen: lichaam heeft ze nodig, niet aangemaakt door lichaam maar opgenomen
door voeding
 Deficiëntieziekten: bij het onvoldoende of niet opgenomen via voeding
o Niet-essentiële voedingsstoffen: in het lichaam uit andere voedingstoffen aangemaakt
 Non-nutriënten: chemische stoffen in voedingsmiddelen die niet behoren tot klassieke “essentiële
nutriënten” en geen gekende nadelige invloed hebben op het menselijke lichaam
o Weinig direct voedingskundig belang
o Bioactieve stoffen: non nutriënten met bepaalde functionele eigenschappen die een
gezondheidsbevorderend effect kunnen hebben, maar zijn niet noodzakelijk
 Bv: cafeïne, flavonoïden, fytosterolen, polyfenolen
 Xenobiotica: potentieel toxisch effect, alle stoffen aanwezig in voedsel die normaal niet in dat voedsel
voorkomen aanwezig door een
o Intentioneel proces: additieven zoals smaakstoffen, kleurstoffen, bewaarmiddelen
o Niet-intentioneel proces
 Onvermijdelijke aanwezigheid: pesticideresidu’s
 Vermijdbare aanwezigheid: dioxines, kwik
 Natuurlijke toxines: chemische stoffen die van nature voorkomen in voedingsmiddelen en potentieel toxisch
zijn voor de mens
o Solanine
o Door besmetting met micro-organismen: schimmels
Functies voedingstoffen
 Opbouw en instandhouding van de lichaamscellen
o bouwstoffen nodig
o water, eiwitten en mineralen
 leveren energie
o energieleverende voedingsstoffen/brandstoffen brengen energie voor
 leveren warmte: behoud lichaamstemperatuur
 leveren van arbeid
 fysieke arbeid/uitwendige aarbeid

,  arbeid in volledige rust/inwendige arbeid
o koolhydraten en vetten
o in mindere maten eiwitten
o alcohol: niet-essentiële energie
o vitamines en mineralen: nodig om energie te halen uit macronutriënten
 goed verloop van processen
o regulerende stoffen/beschermstoffen: hulpstof stofwisselingsreacties mogelijk maken
 vertering voedingsmiddelen
 absorptie en verbranding voedingsstoffen
 anabolisme en katabolisme
 uitscheiding afbraakproducten
o vitamines, mineralen, spoorelementen en voedingsvezels
Voedingswaarde van een voedingsmiddel
 voedingsmiddel: nutriënten + non-nutriënten + bioactieve componenten
o xenobiotica en natuurlijk voorkomende toxines worden zo veel mogelijk vermeden
o geen enkel voedingsmiddel heeft alle nutriënten die een peroon dagelijks nodig heeft
 onderscheid op basis van hoeveelheid voedingsstoffen het bevat
o belangrijke bron bepaalde voedingsstof: bevat veel van de voedingsstof of middelmatige
hoeveelheid voedingsstof maar wordt veel gegeten
 voedingswaarde: bepaald door gehalte aan voedingsstof, energie en gebruikshoeveelheid
 nutriëntdensiteit: verhouding tussen hoeveelheid essentiële voedingsstoffen en hoeveelheid energie
die het aanbrengt
o nutriëntdens voedingsmiddel: veel essentiële voedingsstoffen voor relatief weinig energie
 nutri-score: rangschikken op basis van nutritionele samenstelling, voedingsgehalte berekenen per
calorie
 welke en hoeveel voedingsstoffen mensen opnemen via voeding: welke voedingsmiddelen en
hoeveelheid
o noodzakelijk en niet-noodzakelijk
 voedingsmatrix: belang interactie tussen verschillende voedingscomponenten, niet alleen de
verschillende componenten op zich
Biobeschikbaarheid
 biologische beschikbaarheid/biobeschikbaarheid: mate waarin voedingsstof wordt geabsorbeerd door
lichaamsweefsels en ingezet wordt voor specifieke functies
o gesteunt door interne en externe factoren
o biologische toegankelijkheid: vrijlating nutriënt uit de voedingsmatrix, gevolgd door verplaatsing
component tussen cellen en digestie door het lumen, de mucosa en aanhechting en absorptie
door intestinale mucosa, dan door circulatie getransporteerd en verdeeld tot de excretie
o chemische structuur: factor mbt absorptie
 bv: heemijzer/non-heemijzer
o complexen: factor mbt absorptie
 vb: calcium uit spinazie/melkproduct
o gelijktijdige inname: ene voedingsmiddel beïnvloed opname micronutriënten ander
voedingsmiddel
 non-heemijzer + vitamine C: bevorderd opname
 nutriëntencompetitie: opname verhinderd
 rabarber + zink en ijzer
 medicatie, alcohol en cafeïne
o nutritionele status: hoe groter nood aan nutriënten, hoe efficiënter absorptie
 hangt af van homeostase
Energiebehoefte en energiebalans
 energiebehoefte: hoeveel energie iemand nodig heeft

, o basaal metabolisme/BMR/ruststofwisseling: energieverbruik in nuchtere toestand,
thermoneutrale omgeving, wakker persoon, in toestand van volledige psychische en
fysiologische rust
 endogene factoren: lichaamsgewicht, lengte, leeftijd, geslacht
 exogene factoren: roken, medicatie, klimaat
 specifieke omstandigheden: groei, zwangerschap, lactatie, ondervoeding, ziekte, slaap
en hormonen
o voedingsgeïnduceerde thermogenese: energieverbruik nodig voor vertering, absorptie,
metabolisme en opslag voeding
o activiteitenstofwisseling: energieverbruik tijdens en na fysieke activiteit
 bijzonder activiteit: slaap
o BMR in slaap hoger of lager, afhankelijk van diepte slaap, ontspanning spieren en bewegingen
 energiebalans
o E-opname=E-verbruik: lichaamsgewicht blijft constant
o E-opname>E-verbruik: stijging lichaamsgewicht -> risico overgewicht / obesitas
o E-opname<E-verbruik: daling lichaamsgewicht -> risico ondervoeding
 energie waarde voedingsstoffen
o vetten: 9 kcal/g
o koolhydraten: 4 kcal/g
o eiwitten: 4 kcal/g
o alcohol: 7 kcal/g