Methodisch werken in de gezondheidszorg
Inleiding
Als zorgverlener maak je een wezenlijk verschil in het leven en omgeving van een zorgvrager
Vandaag neemt zorgvrager touwtjes in handen
➔ Zorgvrager: mondiger en door toegankelijkheid van diverse media veel beter geïnformeerd
Zorgvrager verwacht kwalitatieve oplossing, op maat
In gezondheidszorg gaat alles heel snel complexe wereld: zorgverlener moe nog meer gewapend zijn om hoofd te
bieden aan uitdagingen die daaraan verbonden zijn
‘Methodisch’: doelgericht, bewust, systematisch en procesmatig werken
➔ Zorgverlener geeft blijk van professionele verantwoordelijkheid bij iedere beslissing in ondersteunignsproces
Methodisch kader zorgt voor gezamenlijke taal, om zorg vlot te kunnen afstemmen met andere zorgverleners
➔ Gezamenlijke taal zorgt voor minder misverstanden en vlottere samenwerking
1. Inleiding in de gezondheidszorg
1.1. Gezondheidszorgsysteem
1.2. Gezond versus ziek
1.3. Cure, care en gezondheidsbevordering
Activiteiten in de zorgsector die zich richten op genezing en verzorging, maar die ook bevorderen van de gezondheid
tot doel kunnen hebben
Zorgsector: alle professionele aanbieders van zorg gericht op genezing of op langdurige zorg of verzorging
Veel verschillende soorten hulpverleners houden zich bezig met het gezond maken en houden van de mens die ziek is,
zich ziek voelt of een beperking heeft
➔ ‘zorgverlener’
Ex! “Wat is het verschil tussen cure en care?”
1.3.1. Cure
Zorgverleners bieden zorg aan die gericht is op onderzoeken, diagnosticeren en behandelen van een ziekte of
aandoening
Bedoeling: tot genezing komen
Curatieve zorg of ‘cure’
Richt zowel op fysiek als psychisch (mentaal) herstel of verbetering
Kortdurende vorm van zorg
Sociale zekerheid bekostigt deze vorm van zorg
➔ Zorgvrager krijgt een terugbetaling van het rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZV) via het
ziekenfonds: voor huisarts- of tandartsbezoek, een kinébehandeling, verpleegkundige handelingen aan huis
1.3.2. Care
Eerder gericht op langdurige verzorging en revalidatie, voorkomen van beperkingen en complicaties van ziektes of
aandoeningen en het ondersteunen van de kwaliteit van het leven
‘Care’ of zorgsector
Duurt vaak langer dan één jaar
Bestemd voor mensen met een beperking, chronisch zieken en ouderen die professionele zorg en/of bereiding nodig
hebben
In Vlaanderen vanuit Vlaamse niveau
Burger draagt hierin bij via Vlaamse sociale bescherming (VSB)
1.3.3. Gezondheidsbevordering
Niet enkel ziektepreventie, maar ook gezondheidspromotie en gezondheidsbescherming
In België: regionale bevoegdheid
Methodologie van onderzoek en behandeling - 1-
(R. Vandevoorde)
, 1.3.3.1. Ziektepreventie
Ex! Verschil tussen 2 van de 3 soorten preventie. “Wat verstaat men onder …?”
Ziektepreventie of voorkomen van ziekte of aandoening: onderverdeeld naar fase waarin ziekte zich bevindt
3 soorten preventie: primaire, secundaire en tertiaire preventie
• Primaire preventie
Doel: een specifieke gezondheidsprobleem of een specifieke aandoening voorkomen
Activiteiten die voorkomen dat gezonde mensen een bepaalde gezondheidsprobleem, een bepaalde
aandoening/ziekte of ongeval krijgen
Vaccineren, gezondheidsbevordering en gezondheidsvoorlichting maken deel uit van de primaire preventie
(Vbn p. 20-21)
• Secundaire preventie
Gaat uit van de aanwezigheid van een predisponerende conditie
➔ M.a.w. men vermoedt dat de persoon in kwestie een aanleg heeft om een bepaalde ziekte of aandoening te
ontwikkelen of dat er een extern risico bestaat
Men kan de aandoening of ziekte verhinderen of reduceren of de gevolgen ervan proberen beperken door vroegtijdige
opsporing en tijdig ingrijpen
(Vbn p. 21-22)
• Tertiaire preventie
Al sprake van een ziekte of stoornis
Doel: gevolgen van de ziekte, aandoening of stoornis beperken door negatieve implicaties op diverse gebieden zoals
sociale, emotionele, cognitieve, perceptuele en motorische ontwikkeling zoveel mogelijk te voorkomen
(Vbn p. 22-23)
1.3.3.2. Gezondheidspromotie
Men probeert de gezondheidstoestand van een groep mensen te verbeteren zonder individuele benadering
Heel veel instanties zullen info geven over wat gezond en ongezond gedrag inhoudt
Gezondheidspromotie probeert aan gedragsbeïnvloeding te doen
Bv promoten van bewegingsprogramma’s, aanzetten tot evenwichtige voeding, campagnes rond veilig vrijen en
condoomgebruik, campagnes rond stoppen met roken, medicijngebruik, insmeren met zonnebrandcrème als je in de
zon komt…
Voorlichtingscampagnes kunnen zich richten op individuen of groepen; ze kunnen algemeen publiek aanspreken of
specifieke doelgroep
Bv op website van Vlaams Insituut Gezond leven
(Vb p. 24)
1.3.3.3. Gezondheidsbescherming
Beschermen van individuen tegen schadelijke invloeden
Vooral gerealiseerd door federale overheid in België
Omhelst de wet- en regelgeving met betrekking tot verbetering van arbeidsomstandigheden en controles uitgevoerd
door voedings- en milieu-inspectie
Federale materie en in handen van Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, veiligheid van voedselketen en
milieu
Regelgeving met betrekking tot werken met gevaarlijke stoffen, regelgeving met betrekking tot werken met
radioactieve producten in ziekenhuis…
1.4. Toegankelijkheid van de zorg: nulde-, eerste-, tweede- en derdelijnszorg
Echelonnering
Verwijst naar toegankelijkheid van de zorg
1.4.1. Nuldelijnszorg
Zorg wordt verleend voordat mensen gezondheidsklachten of hulpvraag hebben
Preventieve zorg geboden door consultatiebureaus van ‘Kind & Gezin’ en artsen en verpleegkundigen verbonden aan
Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB)
Methodologie van onderzoek en behandeling - 2-
(R. Vandevoorde)
, Zorg die door vrijwilligers en mantelzorgers gegeven wordt
Personen met chronische gezondheidsproblemen krijgen vaak hulp en ondersteuning vanuit directe omgeving (ouders,
partner, familie, vrienden, buren)
Mantelzorg: praktische emotionele steun die personen met langdurige gezondheidsproblemen vanuit omgeving
krijgen
Mantelzorgers onderscheiden zich van:
- Professionele zorgverleners: hun ondersteuning gebeurt niet vanuit beroepsmatige context en ze worden niet
betaald
- Vrijwilligers: vrijwilligerswerk is wettelijk geregeld en gaat uit van een organisatie
1.4.2. Eerstelijnszorg
Zorg is direct toegankelijk
Zorg wordt aan huis of in directe omgeving van patiënt versterkt
Professionals die breed opgeleid zijn (generalisten): huisarts, vroedvrouw, kinesitherapeut, tandarts, apotheker,
verpleegkundige, verzorgende/zorgvuldige, klinisch psycholoog/orthopedagoog en paramedicus
Spoeddiensten in ziekenhuis en diensten voor maatschappelijk werk (ook vbn)
1.4.3. Tweedelijnszorg
Gezondheidsproblemen vereisen meer expertise
Geneesheer-specialist, algemeen ziekenhuis, psychiatrisch ziekenhuis, polikliniek, revalidatiecentrum
Specialistische zorgen wordt geboden
Komt vaak tot een opname
Op voorschrift
Afspraak maken bij geneesheidsspecialist kan; uitzondering: radioloog
1.4.4. Derdelijnszorg
Is er op de eerste- en tweedelijnszorg geen hulp -> derde
Universitaire ziekenhuizen: bieden minstens zelfde dienstverlening als algemeen ziekenhuis, behandelt ook ziektes,
aandoeningen die heel gespecialiseerde behandeling vereisen
Elk universitair ziekenhuis is ook verbonden aan academische Faculteit Geneeskunde
➔ Mogelijkheden worden gecreëerd om zich ook bezig te houden met wetenschappelijk onderzoek, ontwikkeling
van nieuwe en innovatieve technologie en opleiding van artsen, verpleegkundigen en andere
gezondheidszorgberoepen
(Vb p. 26)
Verpleegkundigen, vroedvrouwen, kinesitherapeuten en psychologen/ orthopedagogen op elk echelon
Paramedici werken in België op verwijzing van arts
➔ Bij wet niet direct toegankelijk -> tweede lijn
Logopedisten: op elke lijn (ook derde), in elk universitair ziekenhuis heb je een schisis afdeling
Moeilijk te bepalen binnen welk echelon ze horen: dagbehandeling, nachtopvang en beschermd wonen
1.5. Organisatie van de zorg
Zorg indelen naar plaats waar de zorg wordt verleend (heeft te maken met de intensiviteit waarmee zorg wordt
toegediend
Intramurale, semimurale en extramurale zorg
1.5.1. Intramurale zorg of residentiële zorg
Binnen de muren van een zorginstelling
Zorgvrager wordt opgenomen (+ 24 uur) in ziekenhuis, woonzorgcentrum of zorginstelling voor personen met
beperking
Kenmerkend voor werk van zorgverlener binnen intramurale zorg: multidisciplinaire en
interdisciplinaire/interprofessionele samenwerking
➔ Multidisciplinair: samenwerken met andere disciplines
➔ Interdisciplinair: samenwerken met andere disciplines en taken overnemen
Methodologie van onderzoek en behandeling - 3-
(R. Vandevoorde)
Inleiding
Als zorgverlener maak je een wezenlijk verschil in het leven en omgeving van een zorgvrager
Vandaag neemt zorgvrager touwtjes in handen
➔ Zorgvrager: mondiger en door toegankelijkheid van diverse media veel beter geïnformeerd
Zorgvrager verwacht kwalitatieve oplossing, op maat
In gezondheidszorg gaat alles heel snel complexe wereld: zorgverlener moe nog meer gewapend zijn om hoofd te
bieden aan uitdagingen die daaraan verbonden zijn
‘Methodisch’: doelgericht, bewust, systematisch en procesmatig werken
➔ Zorgverlener geeft blijk van professionele verantwoordelijkheid bij iedere beslissing in ondersteunignsproces
Methodisch kader zorgt voor gezamenlijke taal, om zorg vlot te kunnen afstemmen met andere zorgverleners
➔ Gezamenlijke taal zorgt voor minder misverstanden en vlottere samenwerking
1. Inleiding in de gezondheidszorg
1.1. Gezondheidszorgsysteem
1.2. Gezond versus ziek
1.3. Cure, care en gezondheidsbevordering
Activiteiten in de zorgsector die zich richten op genezing en verzorging, maar die ook bevorderen van de gezondheid
tot doel kunnen hebben
Zorgsector: alle professionele aanbieders van zorg gericht op genezing of op langdurige zorg of verzorging
Veel verschillende soorten hulpverleners houden zich bezig met het gezond maken en houden van de mens die ziek is,
zich ziek voelt of een beperking heeft
➔ ‘zorgverlener’
Ex! “Wat is het verschil tussen cure en care?”
1.3.1. Cure
Zorgverleners bieden zorg aan die gericht is op onderzoeken, diagnosticeren en behandelen van een ziekte of
aandoening
Bedoeling: tot genezing komen
Curatieve zorg of ‘cure’
Richt zowel op fysiek als psychisch (mentaal) herstel of verbetering
Kortdurende vorm van zorg
Sociale zekerheid bekostigt deze vorm van zorg
➔ Zorgvrager krijgt een terugbetaling van het rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZV) via het
ziekenfonds: voor huisarts- of tandartsbezoek, een kinébehandeling, verpleegkundige handelingen aan huis
1.3.2. Care
Eerder gericht op langdurige verzorging en revalidatie, voorkomen van beperkingen en complicaties van ziektes of
aandoeningen en het ondersteunen van de kwaliteit van het leven
‘Care’ of zorgsector
Duurt vaak langer dan één jaar
Bestemd voor mensen met een beperking, chronisch zieken en ouderen die professionele zorg en/of bereiding nodig
hebben
In Vlaanderen vanuit Vlaamse niveau
Burger draagt hierin bij via Vlaamse sociale bescherming (VSB)
1.3.3. Gezondheidsbevordering
Niet enkel ziektepreventie, maar ook gezondheidspromotie en gezondheidsbescherming
In België: regionale bevoegdheid
Methodologie van onderzoek en behandeling - 1-
(R. Vandevoorde)
, 1.3.3.1. Ziektepreventie
Ex! Verschil tussen 2 van de 3 soorten preventie. “Wat verstaat men onder …?”
Ziektepreventie of voorkomen van ziekte of aandoening: onderverdeeld naar fase waarin ziekte zich bevindt
3 soorten preventie: primaire, secundaire en tertiaire preventie
• Primaire preventie
Doel: een specifieke gezondheidsprobleem of een specifieke aandoening voorkomen
Activiteiten die voorkomen dat gezonde mensen een bepaalde gezondheidsprobleem, een bepaalde
aandoening/ziekte of ongeval krijgen
Vaccineren, gezondheidsbevordering en gezondheidsvoorlichting maken deel uit van de primaire preventie
(Vbn p. 20-21)
• Secundaire preventie
Gaat uit van de aanwezigheid van een predisponerende conditie
➔ M.a.w. men vermoedt dat de persoon in kwestie een aanleg heeft om een bepaalde ziekte of aandoening te
ontwikkelen of dat er een extern risico bestaat
Men kan de aandoening of ziekte verhinderen of reduceren of de gevolgen ervan proberen beperken door vroegtijdige
opsporing en tijdig ingrijpen
(Vbn p. 21-22)
• Tertiaire preventie
Al sprake van een ziekte of stoornis
Doel: gevolgen van de ziekte, aandoening of stoornis beperken door negatieve implicaties op diverse gebieden zoals
sociale, emotionele, cognitieve, perceptuele en motorische ontwikkeling zoveel mogelijk te voorkomen
(Vbn p. 22-23)
1.3.3.2. Gezondheidspromotie
Men probeert de gezondheidstoestand van een groep mensen te verbeteren zonder individuele benadering
Heel veel instanties zullen info geven over wat gezond en ongezond gedrag inhoudt
Gezondheidspromotie probeert aan gedragsbeïnvloeding te doen
Bv promoten van bewegingsprogramma’s, aanzetten tot evenwichtige voeding, campagnes rond veilig vrijen en
condoomgebruik, campagnes rond stoppen met roken, medicijngebruik, insmeren met zonnebrandcrème als je in de
zon komt…
Voorlichtingscampagnes kunnen zich richten op individuen of groepen; ze kunnen algemeen publiek aanspreken of
specifieke doelgroep
Bv op website van Vlaams Insituut Gezond leven
(Vb p. 24)
1.3.3.3. Gezondheidsbescherming
Beschermen van individuen tegen schadelijke invloeden
Vooral gerealiseerd door federale overheid in België
Omhelst de wet- en regelgeving met betrekking tot verbetering van arbeidsomstandigheden en controles uitgevoerd
door voedings- en milieu-inspectie
Federale materie en in handen van Federale Overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid, veiligheid van voedselketen en
milieu
Regelgeving met betrekking tot werken met gevaarlijke stoffen, regelgeving met betrekking tot werken met
radioactieve producten in ziekenhuis…
1.4. Toegankelijkheid van de zorg: nulde-, eerste-, tweede- en derdelijnszorg
Echelonnering
Verwijst naar toegankelijkheid van de zorg
1.4.1. Nuldelijnszorg
Zorg wordt verleend voordat mensen gezondheidsklachten of hulpvraag hebben
Preventieve zorg geboden door consultatiebureaus van ‘Kind & Gezin’ en artsen en verpleegkundigen verbonden aan
Centra voor Leerlingenbegeleiding (CLB)
Methodologie van onderzoek en behandeling - 2-
(R. Vandevoorde)
, Zorg die door vrijwilligers en mantelzorgers gegeven wordt
Personen met chronische gezondheidsproblemen krijgen vaak hulp en ondersteuning vanuit directe omgeving (ouders,
partner, familie, vrienden, buren)
Mantelzorg: praktische emotionele steun die personen met langdurige gezondheidsproblemen vanuit omgeving
krijgen
Mantelzorgers onderscheiden zich van:
- Professionele zorgverleners: hun ondersteuning gebeurt niet vanuit beroepsmatige context en ze worden niet
betaald
- Vrijwilligers: vrijwilligerswerk is wettelijk geregeld en gaat uit van een organisatie
1.4.2. Eerstelijnszorg
Zorg is direct toegankelijk
Zorg wordt aan huis of in directe omgeving van patiënt versterkt
Professionals die breed opgeleid zijn (generalisten): huisarts, vroedvrouw, kinesitherapeut, tandarts, apotheker,
verpleegkundige, verzorgende/zorgvuldige, klinisch psycholoog/orthopedagoog en paramedicus
Spoeddiensten in ziekenhuis en diensten voor maatschappelijk werk (ook vbn)
1.4.3. Tweedelijnszorg
Gezondheidsproblemen vereisen meer expertise
Geneesheer-specialist, algemeen ziekenhuis, psychiatrisch ziekenhuis, polikliniek, revalidatiecentrum
Specialistische zorgen wordt geboden
Komt vaak tot een opname
Op voorschrift
Afspraak maken bij geneesheidsspecialist kan; uitzondering: radioloog
1.4.4. Derdelijnszorg
Is er op de eerste- en tweedelijnszorg geen hulp -> derde
Universitaire ziekenhuizen: bieden minstens zelfde dienstverlening als algemeen ziekenhuis, behandelt ook ziektes,
aandoeningen die heel gespecialiseerde behandeling vereisen
Elk universitair ziekenhuis is ook verbonden aan academische Faculteit Geneeskunde
➔ Mogelijkheden worden gecreëerd om zich ook bezig te houden met wetenschappelijk onderzoek, ontwikkeling
van nieuwe en innovatieve technologie en opleiding van artsen, verpleegkundigen en andere
gezondheidszorgberoepen
(Vb p. 26)
Verpleegkundigen, vroedvrouwen, kinesitherapeuten en psychologen/ orthopedagogen op elk echelon
Paramedici werken in België op verwijzing van arts
➔ Bij wet niet direct toegankelijk -> tweede lijn
Logopedisten: op elke lijn (ook derde), in elk universitair ziekenhuis heb je een schisis afdeling
Moeilijk te bepalen binnen welk echelon ze horen: dagbehandeling, nachtopvang en beschermd wonen
1.5. Organisatie van de zorg
Zorg indelen naar plaats waar de zorg wordt verleend (heeft te maken met de intensiviteit waarmee zorg wordt
toegediend
Intramurale, semimurale en extramurale zorg
1.5.1. Intramurale zorg of residentiële zorg
Binnen de muren van een zorginstelling
Zorgvrager wordt opgenomen (+ 24 uur) in ziekenhuis, woonzorgcentrum of zorginstelling voor personen met
beperking
Kenmerkend voor werk van zorgverlener binnen intramurale zorg: multidisciplinaire en
interdisciplinaire/interprofessionele samenwerking
➔ Multidisciplinair: samenwerken met andere disciplines
➔ Interdisciplinair: samenwerken met andere disciplines en taken overnemen
Methodologie van onderzoek en behandeling - 3-
(R. Vandevoorde)
