HUMANE WETENSCHAPPEN: PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: GEEST, GEDRAG EN PSYCHOLOGISCHE WETENSCHAP
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE?
Psychologie = wetenschap en gedrag mentale processen, geest + gebied van studie
Lichaam functioneert in omgeving, kunnen niet zonder geest (invloed op lichamelijke factoren)
Gedrag en mentale processen
- interne geestelijke processen: denken, voelen (niet direct waarneembaar)
- externe processen: praten, lachen, lopen (direct waarneembaar)
Domeinen in psychologie
- Experimentele psychologie
o wat is effectiviteit bepaalde therapie op bv. depressie onderzoeken
o wat is effect van suiker op hyperactiviteit bij kinderen
o kennis + inzicht vergroten en toepassen in praktijk
- Arbeids- en organisatie psychologie
o human resources bedrijven gespecialiseerd in bekijken of opstellen v profielen
o wat is goed profiel voor deze functie, leiderschap, werknemers motiveren
- Klinische psychologie
o geven van therapieën, behandeling voorzien van klinische problemen
- Neuropsychologie
o functies van hersenen, relatie ervan met gedrag
o wat is relatie van hersenbeschadiging met gedragsverandering (moeilijker plannen)
- Gerontopsychologie
o specifiek gericht op ouderen, hoe gedragen ouderen zich op bepaalde situaties
- Sportpsychologie
o hoe omgaan met falen, evenwicht behouden op veld
o belang en effect van geest op onze prestaties
- Omgevingspsychologie
o invloed van de omgeving op de psychologie en op de persoon zelf
Psychiatrie = discipline geneeskunde, diagnose en medische behandeling van psychopathologie door
een arts, medicatie gebruik en patiënten
Psychotherapie = geen apart gezondheidszorgberoep, maar een behandelvorm
- erkenning als arts, klinisch psycholoog en klinisch orthopedagoog
- bijkomende postgraduaat opleiding
- professionele stage gelopen hebben in psychotherapie, geen beschermende titel
1
,Pseudopsychologie = niet-onderbouwde psychologische aannames die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd (horoscopen, zesde zintuig, numerologie)
Belang van kritisch nadenken, om bij psychologie te behoren moet wetenschappelijk zijn aangetoond
➔ bv. relatietest flair niet betrouwbaar of wetenschappelijk, je moet er kritisch naar kijken
Kritisch denken
= vaardigheden vanuit 6 vragen
1. Wat is de bron?
o wie heeft geschreven of gemaakt, eigen mening of al jaren expertise
2. Is de bewering redelijk of extreem?
o loopt samen met bepaalde kennis over iets, niet te veel overdrijven over informatie
3. Wat is het bewijsmateriaal?
o kunnen ze de informatie wetenschappelijk bewijzen
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
o vooroordelen door je informatie alleen informatie opzoeken die mening bevestigd
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o verband tussen 2 zaken, er is 3e variabele aanwezig tussen 2 met overeenkomst
6. Zijn voor oplossen van probleem verschillende invalshoeken nodig?
BIAS
- Emotionele bias
o oordeel vellen over hoe je u voelt, attitudes en gevoelens in plaats van op rationele
analyse
o bv. mensen willen strenge aanpak misdaad uit emotie van angst, niet meest effectief
- Confirmation bias
o neiging gebeurtenissen en informatie te herinneren die onze aannames bevestigen
o zaken die onze mening tegenspreken gaan we negeren of vergeten
- Expectancy bias
o onbewust invloed uitoefenen op gedrag participanten
o resultaat baseren op verwachtingen
o bij onderzoeker zelf, onbewust invloed uitoefenen op gedrag anderen
1.2 PERSPECTIEVEN BINNEN PSYCHOLOGIE
➔ verschillende soorten perspectieven + vullen elkaar aan
➔ elk perspectief manier om te kijken naar iets binnen unieke verklaring van menselijk gedrag
BIOLOGISCH PERSPECTIEF
- Invloed lichaam op mentale processen en omgekeerd
- Bv. tekort of teveel aan neurotransmitters
2
,Scheiding lichaam en geest (=door dualisme)
- vroeger 1 geheel, kon je niet onderzoeken
- nu apart, geest behouden voor kerk en lichaam voor wetenschappelijk onderzoek
- goed voor wetenschap en geneeskunde
Start moderne psychologie
= belangrijk voor psychologie dat lichaam onderzocht mocht worden
Rationalisme
- 17e eeuw
- Descartes (belang van denken)
- scheiding spirituele geest en fysieke lichaam
- lichaam behoorde niet meer tot dogma’s kerk
Nieuwe ontdekkingen anatomie en fysiologie (zenuwbanen, omzetting zintuigen tot spierreacties)
Aantonen dat biologische processen ten grondslag liggen aan sensaties en eenvoudige gedragingen
Gedrag= psychologie, niet meer door spirituele krachten
Empirisme
- tegenreactie rationalisme (niet eens met descartes)
- waarnemingen, ervaringen en experimenten enige bron kennis
- Francis beacon denken vertroebelt de waarneming’
- Beweren dat denken niet belangrijk is, het is onnodig en storend
Modern biologisch perspectief
NU = geen scheiding tussen lichaam en geest meer, geest gezien als product van hersenen
Neurowetenschappen
- gericht op begrijpen gedachten en gevoelens, welk deel hersenen zorgt voor uitval
- combinatie neuropsychologie, biologie en neurologie
- verder ontwikkelende beeldvorming-technieken
Evolutionaire psychologie
= beschouwen gedrag/mentale processen obv genetisch aanpassingen aan overleving
- Menselijk gedrag voortkomend uit overgeërfde neigingen
- Genetica: studie erfelijkheid & variatie kenmerken, bv. autisme, op gebied van angst
COGNITIEF PERSPECTIEF
- Mentale processen als vorm van informatieverwerking
- Brein gebeurt op vlak van informatie verwerking
3
, Start cognitief perspectief
Structuralisme
- Wilhelm Wundt (1832 – 1920)
- psychologie simplificeren zoals chemie, elementen bewuste waarneming
- bewustzijn heeft verschillende elementen
- toepassen wetenschap methoden om geest & lichaam te bestuderen (experimentele)
- 1879: 1e laboratorium, meer wetenschappelijk, beschrijving innerlijke ervaringen
➔ Waarneming is interne representatie van een externe realiteit
Elementen van bewustzijn
Structuralisme
- Edward Bradford Titchener (pupil van Wundt)
- stroming die basisstructuren geest & gedachten probeert ontrafelen
- kritiek: subjectiviteit van introspectie
- introspectie gezien als eerste stadium psychologie, aanzet bewustwording geest
Gestaltpsychologie
- tegenreactie structuralisme
- bewustzijn meer dan zintuiglijke ervaringen, meer dan som delen
- ervaringen niet reduceren tot afzonderlijke elementen, grote gehelen/patronen
- bewustzijn niet indelen in elementen
vanuit structuralisme zie je hier lijnen, geen beer van maken
bewustwording ziet meer dan alleen lijnen, brein maakt er
beer van
4
HOOFDSTUK 1: GEEST, GEDRAG EN PSYCHOLOGISCHE WETENSCHAP
1.1 WAT IS PSYCHOLOGIE?
Psychologie = wetenschap en gedrag mentale processen, geest + gebied van studie
Lichaam functioneert in omgeving, kunnen niet zonder geest (invloed op lichamelijke factoren)
Gedrag en mentale processen
- interne geestelijke processen: denken, voelen (niet direct waarneembaar)
- externe processen: praten, lachen, lopen (direct waarneembaar)
Domeinen in psychologie
- Experimentele psychologie
o wat is effectiviteit bepaalde therapie op bv. depressie onderzoeken
o wat is effect van suiker op hyperactiviteit bij kinderen
o kennis + inzicht vergroten en toepassen in praktijk
- Arbeids- en organisatie psychologie
o human resources bedrijven gespecialiseerd in bekijken of opstellen v profielen
o wat is goed profiel voor deze functie, leiderschap, werknemers motiveren
- Klinische psychologie
o geven van therapieën, behandeling voorzien van klinische problemen
- Neuropsychologie
o functies van hersenen, relatie ervan met gedrag
o wat is relatie van hersenbeschadiging met gedragsverandering (moeilijker plannen)
- Gerontopsychologie
o specifiek gericht op ouderen, hoe gedragen ouderen zich op bepaalde situaties
- Sportpsychologie
o hoe omgaan met falen, evenwicht behouden op veld
o belang en effect van geest op onze prestaties
- Omgevingspsychologie
o invloed van de omgeving op de psychologie en op de persoon zelf
Psychiatrie = discipline geneeskunde, diagnose en medische behandeling van psychopathologie door
een arts, medicatie gebruik en patiënten
Psychotherapie = geen apart gezondheidszorgberoep, maar een behandelvorm
- erkenning als arts, klinisch psycholoog en klinisch orthopedagoog
- bijkomende postgraduaat opleiding
- professionele stage gelopen hebben in psychotherapie, geen beschermende titel
1
,Pseudopsychologie = niet-onderbouwde psychologische aannames die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd (horoscopen, zesde zintuig, numerologie)
Belang van kritisch nadenken, om bij psychologie te behoren moet wetenschappelijk zijn aangetoond
➔ bv. relatietest flair niet betrouwbaar of wetenschappelijk, je moet er kritisch naar kijken
Kritisch denken
= vaardigheden vanuit 6 vragen
1. Wat is de bron?
o wie heeft geschreven of gemaakt, eigen mening of al jaren expertise
2. Is de bewering redelijk of extreem?
o loopt samen met bepaalde kennis over iets, niet te veel overdrijven over informatie
3. Wat is het bewijsmateriaal?
o kunnen ze de informatie wetenschappelijk bewijzen
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
o vooroordelen door je informatie alleen informatie opzoeken die mening bevestigd
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o verband tussen 2 zaken, er is 3e variabele aanwezig tussen 2 met overeenkomst
6. Zijn voor oplossen van probleem verschillende invalshoeken nodig?
BIAS
- Emotionele bias
o oordeel vellen over hoe je u voelt, attitudes en gevoelens in plaats van op rationele
analyse
o bv. mensen willen strenge aanpak misdaad uit emotie van angst, niet meest effectief
- Confirmation bias
o neiging gebeurtenissen en informatie te herinneren die onze aannames bevestigen
o zaken die onze mening tegenspreken gaan we negeren of vergeten
- Expectancy bias
o onbewust invloed uitoefenen op gedrag participanten
o resultaat baseren op verwachtingen
o bij onderzoeker zelf, onbewust invloed uitoefenen op gedrag anderen
1.2 PERSPECTIEVEN BINNEN PSYCHOLOGIE
➔ verschillende soorten perspectieven + vullen elkaar aan
➔ elk perspectief manier om te kijken naar iets binnen unieke verklaring van menselijk gedrag
BIOLOGISCH PERSPECTIEF
- Invloed lichaam op mentale processen en omgekeerd
- Bv. tekort of teveel aan neurotransmitters
2
,Scheiding lichaam en geest (=door dualisme)
- vroeger 1 geheel, kon je niet onderzoeken
- nu apart, geest behouden voor kerk en lichaam voor wetenschappelijk onderzoek
- goed voor wetenschap en geneeskunde
Start moderne psychologie
= belangrijk voor psychologie dat lichaam onderzocht mocht worden
Rationalisme
- 17e eeuw
- Descartes (belang van denken)
- scheiding spirituele geest en fysieke lichaam
- lichaam behoorde niet meer tot dogma’s kerk
Nieuwe ontdekkingen anatomie en fysiologie (zenuwbanen, omzetting zintuigen tot spierreacties)
Aantonen dat biologische processen ten grondslag liggen aan sensaties en eenvoudige gedragingen
Gedrag= psychologie, niet meer door spirituele krachten
Empirisme
- tegenreactie rationalisme (niet eens met descartes)
- waarnemingen, ervaringen en experimenten enige bron kennis
- Francis beacon denken vertroebelt de waarneming’
- Beweren dat denken niet belangrijk is, het is onnodig en storend
Modern biologisch perspectief
NU = geen scheiding tussen lichaam en geest meer, geest gezien als product van hersenen
Neurowetenschappen
- gericht op begrijpen gedachten en gevoelens, welk deel hersenen zorgt voor uitval
- combinatie neuropsychologie, biologie en neurologie
- verder ontwikkelende beeldvorming-technieken
Evolutionaire psychologie
= beschouwen gedrag/mentale processen obv genetisch aanpassingen aan overleving
- Menselijk gedrag voortkomend uit overgeërfde neigingen
- Genetica: studie erfelijkheid & variatie kenmerken, bv. autisme, op gebied van angst
COGNITIEF PERSPECTIEF
- Mentale processen als vorm van informatieverwerking
- Brein gebeurt op vlak van informatie verwerking
3
, Start cognitief perspectief
Structuralisme
- Wilhelm Wundt (1832 – 1920)
- psychologie simplificeren zoals chemie, elementen bewuste waarneming
- bewustzijn heeft verschillende elementen
- toepassen wetenschap methoden om geest & lichaam te bestuderen (experimentele)
- 1879: 1e laboratorium, meer wetenschappelijk, beschrijving innerlijke ervaringen
➔ Waarneming is interne representatie van een externe realiteit
Elementen van bewustzijn
Structuralisme
- Edward Bradford Titchener (pupil van Wundt)
- stroming die basisstructuren geest & gedachten probeert ontrafelen
- kritiek: subjectiviteit van introspectie
- introspectie gezien als eerste stadium psychologie, aanzet bewustwording geest
Gestaltpsychologie
- tegenreactie structuralisme
- bewustzijn meer dan zintuiglijke ervaringen, meer dan som delen
- ervaringen niet reduceren tot afzonderlijke elementen, grote gehelen/patronen
- bewustzijn niet indelen in elementen
vanuit structuralisme zie je hier lijnen, geen beer van maken
bewustwording ziet meer dan alleen lijnen, brein maakt er
beer van
4
