Project algemene vakken 1: kritisch en bewust in de maatschappij 1
Zich bewust van de wereld en de ruime waarin hij leeft
Hoofdstuk 1: de wereld in kaart
Cartografie is de wetenschap die alle methodes bestudeert om aardrijkskundige
verschijnselen weer te geven op een kaart. Het is de techniek die informatie door middel
van kaarten doorgeeft.
Evolutie in het vervaardigen van kaarten:
- Vroeger nog niet veel middelen dus gingen vooral af op waarnemingen, maar
weken vaak af.
- Oudste kaart: de Psalterkaart, klein maar uiterst gedetailleerd, ark van Noach en
andere Bijbelse taferelen, niet de waarneming maar wel religieuze elementen als
uitganspunten. Men spreekt ook van de OT-kaart ipv de psalterkaart
- De wereldkaart van erastones: toont grrot gebied van 3e eeuw v.C., gebeid
waarover romeinen heersten is zichtbaar, (gebied rond middellandse zee of mare
nostrum)
- Atlas: een band met verschillende geillustreerde kaarten verzameld
- Kaarten werden vaak doorheen de tijd bijgestuurd, dit doordat ze gebieden meer
gaan verkennen en het doel hiervan was dat de schepen makkelijker en correct
naar een ander punt konden komen.
- Mercator: was de eerste die een projectie maakte van een wereldbol. Nadeel
hiervan is dat sommige punten sterker uitvergroot zijn
Er zijn dus kaarten op basis van:
• mathematische berekeningen
• waarnemingen van het aardoppervlak (fake)
• religieuze elementen
• kaartprojecties (het is onmogelijk om dit te doen zonder dat er vervorming
optreed)
• projectie
1
,kaartvervaardiging: zijn methoden om het gebogen aardeoppervlak over te brengen op
een vlakke kaart.
Maar: Het is ONMOGELIJK om dit te doen zonder dat er vervormingen optreden.
Je kan telkens maar één van de vier volgende eigenschappen correct afbeelden:
• Oppervlakte
• Vorm
• Hoek
• Afstand
Hoekgetrouwe projectie: bv mercatorprojectie
+: hoeken tussen verschillende richtingen op de kaart = hoeken tussen die richtingen in
de werkelijkheid
→ correcte kompaskoers (rechte lijn = rechte lijn) = voordeel voor de scheepvaart
-: oppervlakte op de kaart verschilt sterk van
oppervlakte in de werkelijkheid
→verkeerde inschatting van het geografisch belang
van landen
Op hogere breedte wordt de projectie van de breedtegraden steeds groter
→deze landen worden veel groter getekend dan ze in het echt zijn!
Oppervlaktegetrouwe projectie: bv. Gall-
Petersprojectie
+: Oppervlakte op de kaart = oppervlakte in de
werkelijkheid
-: Vorm op de kaart verschilt sterk van vorm in de
werkelijkheid
2
,Perspectieven:
Wat zet je als centrum van de wereld? Veel kaarten zijn eurocentrisch
Soorten kaarten:
- Natuurkundige kaarten (werkelijkheid zo
volledig mogelijk zoals hoogteverschil,
gebergten, rivieren, …)
- Staatkundige kaarten (werkelijkheid
word zoveel mogelijk weergegeven zoals
dorpen en steden, grenzen )
- Thematische kaarten (deze kaarten
tonen een bepaald onderwerp of thema,
klimaat, industrie, bevolkingsspreiding, …)
- Topografische kaarten (zeer nauwkeurig, andere naam is stafkaart)
Kaarten volgens schaal:
Grootschalige kaart
= een klein gebied wordt gedetailleerd weergegeven
=alles op de kaart wordt groot afgebeeld
Kleinschalige kaart
= een groot gebied wordt weinig gedetailleerd weergegeven
=alles op de kaart wordt klein afgebeeld
Dus: kleine schaal: minder gedetailleerd, grote schaal gedetailleerd, het gaat om het
cijfer na de 1 hoe groter het cijfer hoe kleiner de schaal (doordat de breuk kleiner is)
Bv. 1:20 000 000 is kleiner dan 1: 1 000 000
3
, Kaarten volgens getrouwheid:
Geografische kaart = getrouwe afbeelding van een geografisch gebied op
een plat vlak
schematische kaart = kaart bedoeld om specifieke informatie over te
brengen zonder belang te hechten aan geografische details
Plaatsbepaling op aarde:
• Breedtecirkels
• Evenaar
• Maximale breedteligging: Maximale breedteligging
verwijst naar de grootste afstand in graden die een locatie
kan hebben ten opzichte van de evenaar. Dit is 90° en
komt overeen met de geografische noord- en zuidpolen.
• Meridianen
• Nulmeridiaan
• Maximale lengteligging: Maximale lengteligging verwijst
naar de verst mogelijke afstand in graden vanaf de
nulmeridiaan, die 180° is
• Kunnen opzoeken in de atlas
Schaal kunnen berekenen:
De schaal= de verhouding tussen de afstand op de kaart en de afstand in werkelijkheid
2 soorten:
• Breukschaal of numerieke schaal
bijv. 1:500.000
• Lijnschaal of grafische schaal
bijv.
Voorbeeld oef:
4
Zich bewust van de wereld en de ruime waarin hij leeft
Hoofdstuk 1: de wereld in kaart
Cartografie is de wetenschap die alle methodes bestudeert om aardrijkskundige
verschijnselen weer te geven op een kaart. Het is de techniek die informatie door middel
van kaarten doorgeeft.
Evolutie in het vervaardigen van kaarten:
- Vroeger nog niet veel middelen dus gingen vooral af op waarnemingen, maar
weken vaak af.
- Oudste kaart: de Psalterkaart, klein maar uiterst gedetailleerd, ark van Noach en
andere Bijbelse taferelen, niet de waarneming maar wel religieuze elementen als
uitganspunten. Men spreekt ook van de OT-kaart ipv de psalterkaart
- De wereldkaart van erastones: toont grrot gebied van 3e eeuw v.C., gebeid
waarover romeinen heersten is zichtbaar, (gebied rond middellandse zee of mare
nostrum)
- Atlas: een band met verschillende geillustreerde kaarten verzameld
- Kaarten werden vaak doorheen de tijd bijgestuurd, dit doordat ze gebieden meer
gaan verkennen en het doel hiervan was dat de schepen makkelijker en correct
naar een ander punt konden komen.
- Mercator: was de eerste die een projectie maakte van een wereldbol. Nadeel
hiervan is dat sommige punten sterker uitvergroot zijn
Er zijn dus kaarten op basis van:
• mathematische berekeningen
• waarnemingen van het aardoppervlak (fake)
• religieuze elementen
• kaartprojecties (het is onmogelijk om dit te doen zonder dat er vervorming
optreed)
• projectie
1
,kaartvervaardiging: zijn methoden om het gebogen aardeoppervlak over te brengen op
een vlakke kaart.
Maar: Het is ONMOGELIJK om dit te doen zonder dat er vervormingen optreden.
Je kan telkens maar één van de vier volgende eigenschappen correct afbeelden:
• Oppervlakte
• Vorm
• Hoek
• Afstand
Hoekgetrouwe projectie: bv mercatorprojectie
+: hoeken tussen verschillende richtingen op de kaart = hoeken tussen die richtingen in
de werkelijkheid
→ correcte kompaskoers (rechte lijn = rechte lijn) = voordeel voor de scheepvaart
-: oppervlakte op de kaart verschilt sterk van
oppervlakte in de werkelijkheid
→verkeerde inschatting van het geografisch belang
van landen
Op hogere breedte wordt de projectie van de breedtegraden steeds groter
→deze landen worden veel groter getekend dan ze in het echt zijn!
Oppervlaktegetrouwe projectie: bv. Gall-
Petersprojectie
+: Oppervlakte op de kaart = oppervlakte in de
werkelijkheid
-: Vorm op de kaart verschilt sterk van vorm in de
werkelijkheid
2
,Perspectieven:
Wat zet je als centrum van de wereld? Veel kaarten zijn eurocentrisch
Soorten kaarten:
- Natuurkundige kaarten (werkelijkheid zo
volledig mogelijk zoals hoogteverschil,
gebergten, rivieren, …)
- Staatkundige kaarten (werkelijkheid
word zoveel mogelijk weergegeven zoals
dorpen en steden, grenzen )
- Thematische kaarten (deze kaarten
tonen een bepaald onderwerp of thema,
klimaat, industrie, bevolkingsspreiding, …)
- Topografische kaarten (zeer nauwkeurig, andere naam is stafkaart)
Kaarten volgens schaal:
Grootschalige kaart
= een klein gebied wordt gedetailleerd weergegeven
=alles op de kaart wordt groot afgebeeld
Kleinschalige kaart
= een groot gebied wordt weinig gedetailleerd weergegeven
=alles op de kaart wordt klein afgebeeld
Dus: kleine schaal: minder gedetailleerd, grote schaal gedetailleerd, het gaat om het
cijfer na de 1 hoe groter het cijfer hoe kleiner de schaal (doordat de breuk kleiner is)
Bv. 1:20 000 000 is kleiner dan 1: 1 000 000
3
, Kaarten volgens getrouwheid:
Geografische kaart = getrouwe afbeelding van een geografisch gebied op
een plat vlak
schematische kaart = kaart bedoeld om specifieke informatie over te
brengen zonder belang te hechten aan geografische details
Plaatsbepaling op aarde:
• Breedtecirkels
• Evenaar
• Maximale breedteligging: Maximale breedteligging
verwijst naar de grootste afstand in graden die een locatie
kan hebben ten opzichte van de evenaar. Dit is 90° en
komt overeen met de geografische noord- en zuidpolen.
• Meridianen
• Nulmeridiaan
• Maximale lengteligging: Maximale lengteligging verwijst
naar de verst mogelijke afstand in graden vanaf de
nulmeridiaan, die 180° is
• Kunnen opzoeken in de atlas
Schaal kunnen berekenen:
De schaal= de verhouding tussen de afstand op de kaart en de afstand in werkelijkheid
2 soorten:
• Breukschaal of numerieke schaal
bijv. 1:500.000
• Lijnschaal of grafische schaal
bijv.
Voorbeeld oef:
4
