Het cardiovasculair stelsel: het bloed
Inleiding
Examen : 4 vragen van 5 punten
Hele lichaam communiceert via chemische stoffen met uitwendig milieu.
Snelle uitwerking chemische stoffen door gebruik van bloedvatenstelsel als inwendig transportnetwerk.
Bloedvatenstelsel vergelijkbaar met centrale verwarming:
- Circulerende vloeistof: water of bloed
- Pomp: waterpomp of hart
- Buizennetwerk: buizen of bloedvaten
Functies en eigenschappen
Bloed is een gespecialiseerd type bindweefsel met cellen in een vloeibare matrix
Het is een leven de weefsel. Bloed is een vloeibare bindweefsel. Bloed heeft een matrix.
Functies
- Transport; Stabilisering pH; Beperking vochtverlies ; Verdediging ; Stabilisering lichaamstem.
Transport
- Van opgeloste gassen (O2 vanuit longen en CO2 vanuit weefsels),
- Voedingsstoffen vanuit en naar GI kanaal,
- Hormonen vanuit endocriene cellen naar doelcellen
- Afvalproducten van stofwisseling naar nieren voor uitscheiding
Stabilisering pH
- stabilisering pH - neutralisatie zuren in bloed (7.35-7.45)
- Stabilisering ionenconcentraties via diffusie tussen interstitiële vloeistoffen heft tekort of overmaat
aan ionen op (vb.: calcium of kalium)
Beperking vochtverlies
- Bloed bevat enzymen en factoren die bloedstollingsproces in gang zetten bij beschadiging
bloedvatwanden (zie verder)
Verdediging
- Tegen gifstoffen en ziekteverwekkers
- Bloed vervoert witte bloedcellen (WBC)
o Gespecialiseerde cellen die infecties bestrijden of afvalstoffen verwijderen
- Bloed voert ook antistoffen aan
o Gespecialiseerde eiwitten die binnendringende organismen of lichaamsvreemde
verbindingen aanvallen
Stabilisering lichaamstemperatuur
- Bloed vervoert de warmte die gevormd wordt door skeletspieren
- Cf. thermoregulatie
1
,De samenstelling van bloed
Bindweefsel bestaande uit:
- Vloeibare matrix (= plasma) → Bevat opgeloste eiwitten
- Verschillende typen bloedcellen en bloedfragmenten
o Rode bloedcellen (RBC): erythrocyten → Vervoer O2 en CO2
o Witte bloedcellen (WBC): leucocyten → Afweer
o Plaatjes: thrombocyten → Bloedstolling
Wat is de verhouding van RBC? 99.9% erytrocyten
Hematopoëse
- Vorming vaste bloedbestanddelen
- Twee typen stamcellen: de myeloïde en de lymfoïde stamcellen zijn verantwoordelijk voor alle typen
cellen
Vol bloed zowel plasma als bloed
- Gevormd door het bloedplasma en de vaste bloedbestanddelen
- Volume:
o ± 8% lichaamsgewicht
o 5 – 6 liter bij volwassen mannen
o 4 – 5 liter bij volwassen dames
- Kan gescheiden (gefractioneerd) worden voor onderzoek
Bloedafname en –onderzoek
Veneuze bloedname (veneuze punctie)
- Meest frequent
- Oppervlakkig gelegen vene
o Makkelijk te lokaliseren, dunne wanden, lage bloeddruk → snelle heling prikwonde
Oppervlakkig gelegen venen aanprikken (door vpk)
2
,Capillaire bloedname
- Cf. glycemiecontrole
Arteriële bloedname (arteriële punctie) slagader aanprikken (gebeurt door spoed/intensief vpk)
- “bloedgas” – veelal ter controle van gaswisseling bij de longen
- Arteria radialis of arteria femoralis
o Eigenschappen:
▪ T°: ± 38°C
▪ Viscositeit: 5 x zo stroperig als water
▪ pH: tussen 7,35 – 7,45
Plasma
Samenstelling plasma
Vormt 46 – 63% van volume vol bloed
Water vormt 93% van volume plasma
Samenstelling lijkt op interstitiële vloeistof
- Concentraties ionen (elektrolyten) vrijwel gelijk → voortdurende uitwisseling water, ionen, kleine
opgeloste stoffen tussen beide vloeistoffen
Samenstelling lijkt op interstitiële vloeistof
- Verschillen:
o Concentraties ademhalingsgassen (O2 en CO2)
▪ Stofwisselingsactiviteiten van cellen
o Eiwitconcentratie
▪ Plasma-eiwitten zijn te groot om doorheen capillair te diffunderen
Plasma-eiwitten
Plasma bevat grote hoeveelheden opgeloste eiwitten
- Elke 100 ml plasma bevat ± 7gr eiwitten
- Uitsluitend aanwezig in bloedsomloop omwille van hun grootte – kunnen niet doorheen
capillairwand
- Albuminen, globulinen en fibrinogeen
Albuminen
- 60% alle plasma-eiwitten en grootste bijdrage aan osmotische druk bloedplasma
Bv leverfalen (zien er geel uit = slecht functionerende lever/ maar hebben ook vaak oedeem en hebben veel
blauwe plekken omdat ze weinig fibrogenen aanmaken (verstoord de bloedstolling))
Globulinen
- 35% plasma-eiwitten
- Antistoffen en transporteiwitten
- Antistoffen = immunoglobulinen → vallen lichaamsvreemde eiwitten en pathogenen aan
- Transporteiwitten binden zich aan kleine ionen, hormonen, enz. – anders uitscheiden via nieren of
slecht oplossen in H2O
Fibrinogeen
- Plasma bevat grote hoeveelheden opgeloste eiwitten
o Fibrinogeen
3
, ▪ Bloedstolling → fibrinogeenmoleculen reageren met elkaar en worden omgezet tot
lange onoplosbare strengen fibrine
▪ Fibrinestrengen vormen raamwerk bloedklonter
▪ Na verwijdering fibrine uit plasma = serum
Lever
- Lever vormt 90% van alle plasma-eiwitten
- Leveraandoeningen leiden dan ook tot wijzigingen in samenstelling en functionele eigenschappen
van het bloed (vb.: stollingsstoornissen)
Rode bloedcellen
Rode bloedcellen (RBC)
Meest talrijke bloedcellen (99,9%), Bevatten kleurstof hemoglobine (Hb) dient voor binding en vervoer van
O2 en CO2
Relatieve hoeveelheid RBC
1/3e van alle lichaamscellen
- Bepaling hematocriet (# RBC/µl)
o Volwassen man: 5,4 miljoen RBC/µl
o Volwassen vrouw: 4,8 miljoen RBC/µl
o 1 druppel bloed bevat ± 260 miljoen RBC
Hematocriet
- Volumepercentage cellen in vol bloed
- Na centrifugering bloedmonster
o Neerslaan vaste elementen
- Hematocrietwaarde
o Volwassen man: 46% (40-54)
o Volwassen vrouw: 42% (37-47)
o Aka: volume packed red cells of packed cell volume
Invloed aandoeningen op hematocriet
- Neemt toe bij uitdroging
o Plasmavolume neemt af
o Stimulering met erytropoëtine (EPO)
- Neemt af bij inwendige bloedingen, verstoring vorming RBC
- Geen specifieke diagnostische waarde – enkel indicatie noodzaak verder onderzoek
Structuur RBC
Gespecialiseerd om O2 en CO2 te vervoeren
Vorm:
- Biconcave schijf = Dubbel ronde wand
- Dun centraal gebied – dikkere buitenste rand
- Speciale vorm heeft twee effecten op functioneren RBC
o Groter oppervlak ten opzichte van de inhoud
▪ Verhoging diffusiesnelheid tussen cytoplasma
en omliggend bloedplasma
4
, o Flexibiliteit RBC
▪ Kunnen zich doorheen nauwe capillairen persen
Kenmerken
- Tijdens ontwikkeling verlies grootste deel organellen (mitochondriën, ribosomen, celkern)
Voordeel om die organellen te verliezen want anders nemen die organellen al het O² op en blijft er niks meer
over.
o Kunnen zich niet delen of structurele eiwitten of enzymen vormen =de ew noemt
hemoglobine
o Alle opgenomen O2 zal ook worden vervoerd en niet zelf geconsumeerd door mitochondriën
Structuur en functie hemoglobine
Hemoglobine (Hb)
- Vormt meer dan 95% van de eiwitten in een RBC
- Verantwoordelijk voor het vermogen van de cel om O2 en CO2 te vervoeren
Bouw hb
Twee paar globulaire (bolvormige) eiwitten zijn verbonden tot één hemoglobinemolecuul
- Vier subeenheden – elk bevat één molecuul organisch pigment = haem
- Haemmolecuul bevat bevat ijzerion dat kan reageren met O2 → slechts zwakke binding
- RBC met Hb waaraan O2 gebonden is → helderrode kleur
- RBC met Hb zonder O2 gebonden → donkerrode (wijnrode)
kleur
Fysiologie Hb
- Hoeveelheid O2 die aan RBC gebonden is, is afhankelijk van
omstandigheden omringend bloedplasma
o Veel O2 aanwezig?
▪ Hb-moleculen binden O2 tot alle
haemmoleculen verzadigd zijn
o Weinig O2 aanwezig?
▪ Concentratie CO2 neemt toe
▪ Hb-moleculen geven O2reserves af en globinedeel Hb begint CO2 te binden
o Verschillende concentratie O2 en CO2 in lichaam → principe ademhalingsfysiologie –
“partiële drukken in bloedsomloop”
- Anemie (bloedarmoede)
o Lage hematocrietwaarde
o Lage hemoglobinewaarde
o Resultaat = Minder O2 transport
o Symptomen
▪ Spiervermoeidheid,
zwakheid, gebrek aan
energie
-
5
Inleiding
Examen : 4 vragen van 5 punten
Hele lichaam communiceert via chemische stoffen met uitwendig milieu.
Snelle uitwerking chemische stoffen door gebruik van bloedvatenstelsel als inwendig transportnetwerk.
Bloedvatenstelsel vergelijkbaar met centrale verwarming:
- Circulerende vloeistof: water of bloed
- Pomp: waterpomp of hart
- Buizennetwerk: buizen of bloedvaten
Functies en eigenschappen
Bloed is een gespecialiseerd type bindweefsel met cellen in een vloeibare matrix
Het is een leven de weefsel. Bloed is een vloeibare bindweefsel. Bloed heeft een matrix.
Functies
- Transport; Stabilisering pH; Beperking vochtverlies ; Verdediging ; Stabilisering lichaamstem.
Transport
- Van opgeloste gassen (O2 vanuit longen en CO2 vanuit weefsels),
- Voedingsstoffen vanuit en naar GI kanaal,
- Hormonen vanuit endocriene cellen naar doelcellen
- Afvalproducten van stofwisseling naar nieren voor uitscheiding
Stabilisering pH
- stabilisering pH - neutralisatie zuren in bloed (7.35-7.45)
- Stabilisering ionenconcentraties via diffusie tussen interstitiële vloeistoffen heft tekort of overmaat
aan ionen op (vb.: calcium of kalium)
Beperking vochtverlies
- Bloed bevat enzymen en factoren die bloedstollingsproces in gang zetten bij beschadiging
bloedvatwanden (zie verder)
Verdediging
- Tegen gifstoffen en ziekteverwekkers
- Bloed vervoert witte bloedcellen (WBC)
o Gespecialiseerde cellen die infecties bestrijden of afvalstoffen verwijderen
- Bloed voert ook antistoffen aan
o Gespecialiseerde eiwitten die binnendringende organismen of lichaamsvreemde
verbindingen aanvallen
Stabilisering lichaamstemperatuur
- Bloed vervoert de warmte die gevormd wordt door skeletspieren
- Cf. thermoregulatie
1
,De samenstelling van bloed
Bindweefsel bestaande uit:
- Vloeibare matrix (= plasma) → Bevat opgeloste eiwitten
- Verschillende typen bloedcellen en bloedfragmenten
o Rode bloedcellen (RBC): erythrocyten → Vervoer O2 en CO2
o Witte bloedcellen (WBC): leucocyten → Afweer
o Plaatjes: thrombocyten → Bloedstolling
Wat is de verhouding van RBC? 99.9% erytrocyten
Hematopoëse
- Vorming vaste bloedbestanddelen
- Twee typen stamcellen: de myeloïde en de lymfoïde stamcellen zijn verantwoordelijk voor alle typen
cellen
Vol bloed zowel plasma als bloed
- Gevormd door het bloedplasma en de vaste bloedbestanddelen
- Volume:
o ± 8% lichaamsgewicht
o 5 – 6 liter bij volwassen mannen
o 4 – 5 liter bij volwassen dames
- Kan gescheiden (gefractioneerd) worden voor onderzoek
Bloedafname en –onderzoek
Veneuze bloedname (veneuze punctie)
- Meest frequent
- Oppervlakkig gelegen vene
o Makkelijk te lokaliseren, dunne wanden, lage bloeddruk → snelle heling prikwonde
Oppervlakkig gelegen venen aanprikken (door vpk)
2
,Capillaire bloedname
- Cf. glycemiecontrole
Arteriële bloedname (arteriële punctie) slagader aanprikken (gebeurt door spoed/intensief vpk)
- “bloedgas” – veelal ter controle van gaswisseling bij de longen
- Arteria radialis of arteria femoralis
o Eigenschappen:
▪ T°: ± 38°C
▪ Viscositeit: 5 x zo stroperig als water
▪ pH: tussen 7,35 – 7,45
Plasma
Samenstelling plasma
Vormt 46 – 63% van volume vol bloed
Water vormt 93% van volume plasma
Samenstelling lijkt op interstitiële vloeistof
- Concentraties ionen (elektrolyten) vrijwel gelijk → voortdurende uitwisseling water, ionen, kleine
opgeloste stoffen tussen beide vloeistoffen
Samenstelling lijkt op interstitiële vloeistof
- Verschillen:
o Concentraties ademhalingsgassen (O2 en CO2)
▪ Stofwisselingsactiviteiten van cellen
o Eiwitconcentratie
▪ Plasma-eiwitten zijn te groot om doorheen capillair te diffunderen
Plasma-eiwitten
Plasma bevat grote hoeveelheden opgeloste eiwitten
- Elke 100 ml plasma bevat ± 7gr eiwitten
- Uitsluitend aanwezig in bloedsomloop omwille van hun grootte – kunnen niet doorheen
capillairwand
- Albuminen, globulinen en fibrinogeen
Albuminen
- 60% alle plasma-eiwitten en grootste bijdrage aan osmotische druk bloedplasma
Bv leverfalen (zien er geel uit = slecht functionerende lever/ maar hebben ook vaak oedeem en hebben veel
blauwe plekken omdat ze weinig fibrogenen aanmaken (verstoord de bloedstolling))
Globulinen
- 35% plasma-eiwitten
- Antistoffen en transporteiwitten
- Antistoffen = immunoglobulinen → vallen lichaamsvreemde eiwitten en pathogenen aan
- Transporteiwitten binden zich aan kleine ionen, hormonen, enz. – anders uitscheiden via nieren of
slecht oplossen in H2O
Fibrinogeen
- Plasma bevat grote hoeveelheden opgeloste eiwitten
o Fibrinogeen
3
, ▪ Bloedstolling → fibrinogeenmoleculen reageren met elkaar en worden omgezet tot
lange onoplosbare strengen fibrine
▪ Fibrinestrengen vormen raamwerk bloedklonter
▪ Na verwijdering fibrine uit plasma = serum
Lever
- Lever vormt 90% van alle plasma-eiwitten
- Leveraandoeningen leiden dan ook tot wijzigingen in samenstelling en functionele eigenschappen
van het bloed (vb.: stollingsstoornissen)
Rode bloedcellen
Rode bloedcellen (RBC)
Meest talrijke bloedcellen (99,9%), Bevatten kleurstof hemoglobine (Hb) dient voor binding en vervoer van
O2 en CO2
Relatieve hoeveelheid RBC
1/3e van alle lichaamscellen
- Bepaling hematocriet (# RBC/µl)
o Volwassen man: 5,4 miljoen RBC/µl
o Volwassen vrouw: 4,8 miljoen RBC/µl
o 1 druppel bloed bevat ± 260 miljoen RBC
Hematocriet
- Volumepercentage cellen in vol bloed
- Na centrifugering bloedmonster
o Neerslaan vaste elementen
- Hematocrietwaarde
o Volwassen man: 46% (40-54)
o Volwassen vrouw: 42% (37-47)
o Aka: volume packed red cells of packed cell volume
Invloed aandoeningen op hematocriet
- Neemt toe bij uitdroging
o Plasmavolume neemt af
o Stimulering met erytropoëtine (EPO)
- Neemt af bij inwendige bloedingen, verstoring vorming RBC
- Geen specifieke diagnostische waarde – enkel indicatie noodzaak verder onderzoek
Structuur RBC
Gespecialiseerd om O2 en CO2 te vervoeren
Vorm:
- Biconcave schijf = Dubbel ronde wand
- Dun centraal gebied – dikkere buitenste rand
- Speciale vorm heeft twee effecten op functioneren RBC
o Groter oppervlak ten opzichte van de inhoud
▪ Verhoging diffusiesnelheid tussen cytoplasma
en omliggend bloedplasma
4
, o Flexibiliteit RBC
▪ Kunnen zich doorheen nauwe capillairen persen
Kenmerken
- Tijdens ontwikkeling verlies grootste deel organellen (mitochondriën, ribosomen, celkern)
Voordeel om die organellen te verliezen want anders nemen die organellen al het O² op en blijft er niks meer
over.
o Kunnen zich niet delen of structurele eiwitten of enzymen vormen =de ew noemt
hemoglobine
o Alle opgenomen O2 zal ook worden vervoerd en niet zelf geconsumeerd door mitochondriën
Structuur en functie hemoglobine
Hemoglobine (Hb)
- Vormt meer dan 95% van de eiwitten in een RBC
- Verantwoordelijk voor het vermogen van de cel om O2 en CO2 te vervoeren
Bouw hb
Twee paar globulaire (bolvormige) eiwitten zijn verbonden tot één hemoglobinemolecuul
- Vier subeenheden – elk bevat één molecuul organisch pigment = haem
- Haemmolecuul bevat bevat ijzerion dat kan reageren met O2 → slechts zwakke binding
- RBC met Hb waaraan O2 gebonden is → helderrode kleur
- RBC met Hb zonder O2 gebonden → donkerrode (wijnrode)
kleur
Fysiologie Hb
- Hoeveelheid O2 die aan RBC gebonden is, is afhankelijk van
omstandigheden omringend bloedplasma
o Veel O2 aanwezig?
▪ Hb-moleculen binden O2 tot alle
haemmoleculen verzadigd zijn
o Weinig O2 aanwezig?
▪ Concentratie CO2 neemt toe
▪ Hb-moleculen geven O2reserves af en globinedeel Hb begint CO2 te binden
o Verschillende concentratie O2 en CO2 in lichaam → principe ademhalingsfysiologie –
“partiële drukken in bloedsomloop”
- Anemie (bloedarmoede)
o Lage hematocrietwaarde
o Lage hemoglobinewaarde
o Resultaat = Minder O2 transport
o Symptomen
▪ Spiervermoeidheid,
zwakheid, gebrek aan
energie
-
5
