DEEL I. DE UITGANGSPUNTEN VAN DE PERSOONSGERICHTE METHODEN VAN DE
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1. WERKEN OP DE GRENS TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1 DE RELATIE TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING: FORENSISCH WELZIJNSWERK
Geen evidente relatie: in justitie andere doelstellingen en andere achtergrondideeën
• Je zit OF in justitie OF in hulpverlening maar als je in contact komt met daders/slachtoffers zit
je in beide gebieden
o Je moet bruggen bouwen maar is niet gemakkelijk als je met verschillende belangen
zit waar je allebei rekening mee moet houden
o Belangen botsen ook door zaken als
Beroepsgeheim
je bent iemand aan het opvolgen en die verteld u dat die nog veel
andere dingen fout heeft gedaan dan enkel het feit waarvoor die
veroordeeld is
best om niks mee te doen langs ene kant want anders ga je nooit
meer open gesprek hebben maar langs andere kant voor
gerechtigheid wel best om informatie te gaan delen
o Kunnen pogingen worden gedaan om de relatie te verbeteren tussen deze 2 zodat
justitie belangen kan waarmaken maar ook hulpverlening
Veel initiatieven genomen om de samenwerking te faciliëren
o Je kan er ook psychologisch naar kijken; als iemand hulp nodig heeft, best zo snel
mogelijk maar hele lange wachtrij en tegen dat de eprsoon endelijk bij jou is, kunnen
problemen al zo erg geëscaleerd zijn dat je ze niet meer kan aanpakken
o Ook zien we dat in het verleden in justitie de individuele belangen niet zo belangrijk
werden geacht
Is nu een verschuiving aan het gebeuren waar ze beseffen ‘we hebben de
hulpverlening echt nodig om de doelen te bereiken’ want ooit komen ze
terug vrij
Moeten mensen inzicht geven in wat ze fout hebben gedaan en hun hierin
ondersteunen zodat ze dit niet opnieuw gaan doen
o Hoe dan ook, als we gaan kijken naar de relatie tussen de 2
1.2 HET SPANNINGSVELD TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
Spanningsveld komt tot uiting in aantal andere punten ook op verschillende vlakken
1) DE DOELSTELLINGEN ZIJN VERSCHILLEND
• Bij jusititie: je wil je maatschappij veilig houden, je wil ervoor zorgen dat de relaties tussen
burgers op een vreedzame en eerlijke manier verlopen, is gericht op openbare leven om te
zorgen dat alles zonder conflicten verloopt en als er conflicten voordoen, dat we weten hoe
we het moeten oplossen - is er niet op gericht op problemen in al hun complexiteit op te
, lossen of om ervoor te zorgen dat aan alle individuele noden wordt voldaan. Het collectieve
belang primeert.
o Hierdoor zijn er wetten
We hebben ook straftoemeting, politie en strafuitvoering
Rol van de politie is hierbij cruciaal om het doel van de rechtstaat na
te streven. Zij zien er op toe dat de wetten worden nageleefd en
hebben als taak het handhaven van de openbare orde, indien nodig
met gelegitimiteerd gebruik van dwang/geweld
Ook de strafuitvoering is een belangrijk hulpmiddel waarop beroep
kan worden gedaan. Het is een actie-instrument om de rechterlijke
beslissingen ten uitvoer te brengen en om de personen die de
veiligheid van de samenleving in het gedrang brengen, te bestraffen
• Bij hulpverlening: hier staat groepsbelang en maatschappij niet voorop maar we gaan kijken
hoe het individu zich voelt en we gaan kijken naar individueel belang en welzijn gaan
verhogen - als we iedereen zijn individueel welzijn gaan bevorderen is dit uiteindelijk wel
goed voor algemeen belang
• Als we de centrale doelstelling van zowel justitie als hulpverlening vergelijken, kan worden
opgemerkt dat deze relatief gelijkend zijn. Ze hebben namelijk allebei het welzijn van de
mensen voor ogen. Het verschilpunt ligt in de operationalisering van deze doelstellingen:
o Jusititie: bereikt het collectief welzijn door normerend, en eventueel bestraffend op
te treden
o Hulpverlening: wil het individuele welzijn bereiken door middel van sociale integratie
van de cliënt, waarbij de cliënt zelf aangeeft wat zijn wensen en behoeften zijn
• Om die 2 belangen te verzoenen
o Behandelprogramma’s om te voorkomen dat daders opnieuw feiten gaan plegen
Als persoon terug zijn plaats vindt in de maatschappij, gaat uiteindelijk ook
algemeen belang beter zijn
Bv daders van zedefeiten;
Die gaan over de schreef en mensen die in de buurt komen van zo
een persoon zijn niet veilig, persoon wordt opgespoord door de
politie, krijgt straf opgelegd en straf wordt uitgevoerd
Ook hulpverlening nodig om te zorgen dat op moment dat die terug
buitenkomt, deze niet opnieuw feiten kan plegen dat die weet wat
die kan doen om niet over de schreef te gaan en zelf gaat
rehabiliteren en beter gaat zijn
o Met rehabilitatieprogramma’s niet enkel naar daders gekeken maar ook naar
belangen van slachtoffers gekeken want die hebben ook hulp nodig
2) HET MENSBEELD IS VERSCHILLEND
• Bij Justitie: vrije wil staat voorop, wat wij doen is doelbewust en wij doen dingen altijd
met bepaalde intentie, niet onbedachtzaam, en als we een fout maken moeten we
daarvoor verantwoordelijk kunnen gehouden worden en gestraft worden (deze visie
vindt haar oorsprong in de periode van de verlichting rond 1650)
o Vrije wil = actus reus
o Intentie = mens rea
, o 2 aspecten zijn belangrijk om de verantwoordelijkheid van een
misdaad vast te stellen
• Bij hulpverlening: hier is uiteindelijk een evolutie in gekomen - veel psychologie die
hierachter staat
o Psychoanalyse: (eind 19e eeuw)
Mensen zijn geen ‘rationeel’ handelende wezens
We worden niet verantwoordeijk gehouden voor onze daden want ons
gedrag wordt hoofdzakelijk gestuurd door zaken waar we geen vat oop
hebben, door een onbewuste innerlijke strijd van verlangens en keuzes.
Vrije wil wordt beschouwd als relatief
o Leerpsychologie: (begin 20e eeuw)
We richten de aandacht uitsluitend op wat observeerbaar is. Intentie en
vrije wil behoren tot de innerlijke, niet direct observeerbare
bevelingswereld van de mensen - de zogenaamde ‘black box’
o Humanistische psychologie: (midden 20e eeuw)
Hierbij worden vrije wil en intentie wel bestudeerd. Motivatie is hierbij
een sleutelconcept. Iedere mens is er immers op uit om zijn
mogelijkheden maximaal tot uiting te brengen. Deze zelfverwezelijking
impliceert tevens vrije wil
Echter, is volgens deze psychologie criminaliteit het gevolg van een
belemmering in de zelfverwezelijking. Het aan mensen iets van buitenaf
opleggen, zoals bv wetteb, belemmert deze zelfverwezelijking
o Cognitieve psychologie: (einde jaren 70 van 20 e eeuw)
Onze behandelprogramma’s van nu zijn sterk geleund op deze stroming,
we gaan bepaalde beslissingen nemen op bepaald moment in bepaalde
situatie
Het cognitivisme ziet de mens als een informatieverwerker, en een
rationele beslisser. Het menselijk gedrag wordt ook gezien als
intentioneel gestuurd door interne behoeften en doelen.
Criminaliteit wordt niet langer gezien als de resultante van het
voorwaardelijk optreden van de omgeving, maar als veroorzaakt door
een disfunctioneel proces van betekenisgeving
3) WAARDENGEBONDEN VERSUS WAARDENVRIJ
• Justitie: heel waardengebonden en heel prescriptief: schrijft dingen voor over hoe we
ons moeten gedragen want we maken normen over toekomstig handelen en regels die
we opstellen gaan uit van bepaalde waarden en normen die we belangrijk vinden in de
maatschappij
o Kan veranderen met de tijd want nu nieuwe waarden en normen dan vroeger en
verschillen tussen culturen
o Waardendebat neemt dus centrale plaats in
• Hulpverlening: eerder descriptief: is niet zozeer bezig met op voorhand gedrag
vastleggen maar willen dit in de diepte gaan uitzoeken en beschrijven wat er gebeurd, is
, vrij van enige waarde want we gaan kijken naar individueel welzijn van de cliënt en we
gaan dit welzijn probernen te verhogen
o Is eigelijk toch niet zo waardenvrij in de praktijk, is redemijk onmogelijk om niet
te beoordelen en geen waarden te hebben
o Als je in interactie gaat met daders/slachtoffers heb je je eigen visie dat je
meeneemt
4) WIENS WAARHEID?
• Justitie: concept waarheid heeft heel andere betekenis in beide systemen - we willen aan
waarheidsvinding doen, wie is er betrokken, hoe, waar, wanneer,... willen we allemaal
weten en zodra het bewezen is en we zijn innerlijk als rechter overtuigd dat het zo is
gebeurd, dan is dit DE waarheid
o Om aan waarheidsvinding te doen gaan we sporenonderzoek doen, forensisch
onderzoek,.. maar ook spreken met mensen die er mogelijks iets van weten om
zoveel mogelijk informatie te bekomen en op basis hiervan waarheid bepalen
o Hoe het met deze mensen is, die iets heel gewelddadig hebben gedaan, is van
primair belang: hoe zag deze persoon eruit, waren er nog mensen bij,.. zoveel
mogelijk informatie verzamelen
o De zorg voor de betrokkenen is de laatste decennia weliswaar gegroeid, maar
blijft evenwel secundair belng
• Hulpverlening: is het helemaal het omgekeerde, we willen zo snel mogelijk welzijn van
individu verzorgen, we gaan luisteren naar wat individu zegt en of deze informatie echt
klopt maakt niet uit want wat cliënten vertellen wordt gezien als de waarheid - als deze
bepaalde zaken ontkent, achterhoudt,... wordt hieruit vertrokken als de waarheid
o Cliënt wordt op zijn woord geloofd en we willen inzicht verwerven
o De bevordering van het welzijn van de cliënt staat centraal, desnoods ten koste
van de objectieve waarheid - twijfel aan de geloofwaardigheid van het verhaal
van de cliënt kan contraproductief werken - wat telt is dat door het spreken over
het probleem de cliënt beter wordt
• Spanningsveld:
1) Contaminatie van informatie: stel dat we eerst gaan kijken wat er gebeurd is
en voorrang geven aan de waarheid van de hulpverlening, wat zou er dan
kunnen gebeuren? Er is risico op contaminatie van informatie: wil zeggen dat
de feiten zoals ze zich hebben voorgedaan kunnen wijzigen op grond van het
werken tijdens de hulpverlening waarbij over de feiten wordt verteld en
nagedacht. Hulpverlening zal cliënten beïnvloeden waardoor de herinnering
van wat er is gebeurd kan wijzigen. Dit bemoeilijkt de zoektocht naar de
feitelijke waarheid voor justitie
a. Proberen vragen te stellen op zo een manier dat er zo weinig
mogelijk risico is dat herinneringen gecontamineerd geraken
2) Toelaatbare fouten: welke fouten ga je tolereren in beide contexten?
a. Hulpverlening: we vinden het erg als we mensen niet kunnen helpen,
als we een bepaalde diagnose hebben gemist
i. Soms onderliggende oorzaak bv psychiatrische oorzaak dat
we gemist hebben waardoor persoon niet nodige
CRIMINOLOGISCHE INTERVENTIE
1. WERKEN OP DE GRENS TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
1.1 DE RELATIE TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING: FORENSISCH WELZIJNSWERK
Geen evidente relatie: in justitie andere doelstellingen en andere achtergrondideeën
• Je zit OF in justitie OF in hulpverlening maar als je in contact komt met daders/slachtoffers zit
je in beide gebieden
o Je moet bruggen bouwen maar is niet gemakkelijk als je met verschillende belangen
zit waar je allebei rekening mee moet houden
o Belangen botsen ook door zaken als
Beroepsgeheim
je bent iemand aan het opvolgen en die verteld u dat die nog veel
andere dingen fout heeft gedaan dan enkel het feit waarvoor die
veroordeeld is
best om niks mee te doen langs ene kant want anders ga je nooit
meer open gesprek hebben maar langs andere kant voor
gerechtigheid wel best om informatie te gaan delen
o Kunnen pogingen worden gedaan om de relatie te verbeteren tussen deze 2 zodat
justitie belangen kan waarmaken maar ook hulpverlening
Veel initiatieven genomen om de samenwerking te faciliëren
o Je kan er ook psychologisch naar kijken; als iemand hulp nodig heeft, best zo snel
mogelijk maar hele lange wachtrij en tegen dat de eprsoon endelijk bij jou is, kunnen
problemen al zo erg geëscaleerd zijn dat je ze niet meer kan aanpakken
o Ook zien we dat in het verleden in justitie de individuele belangen niet zo belangrijk
werden geacht
Is nu een verschuiving aan het gebeuren waar ze beseffen ‘we hebben de
hulpverlening echt nodig om de doelen te bereiken’ want ooit komen ze
terug vrij
Moeten mensen inzicht geven in wat ze fout hebben gedaan en hun hierin
ondersteunen zodat ze dit niet opnieuw gaan doen
o Hoe dan ook, als we gaan kijken naar de relatie tussen de 2
1.2 HET SPANNINGSVELD TUSSEN JUSTITIE EN HULPVERLENING
Spanningsveld komt tot uiting in aantal andere punten ook op verschillende vlakken
1) DE DOELSTELLINGEN ZIJN VERSCHILLEND
• Bij jusititie: je wil je maatschappij veilig houden, je wil ervoor zorgen dat de relaties tussen
burgers op een vreedzame en eerlijke manier verlopen, is gericht op openbare leven om te
zorgen dat alles zonder conflicten verloopt en als er conflicten voordoen, dat we weten hoe
we het moeten oplossen - is er niet op gericht op problemen in al hun complexiteit op te
, lossen of om ervoor te zorgen dat aan alle individuele noden wordt voldaan. Het collectieve
belang primeert.
o Hierdoor zijn er wetten
We hebben ook straftoemeting, politie en strafuitvoering
Rol van de politie is hierbij cruciaal om het doel van de rechtstaat na
te streven. Zij zien er op toe dat de wetten worden nageleefd en
hebben als taak het handhaven van de openbare orde, indien nodig
met gelegitimiteerd gebruik van dwang/geweld
Ook de strafuitvoering is een belangrijk hulpmiddel waarop beroep
kan worden gedaan. Het is een actie-instrument om de rechterlijke
beslissingen ten uitvoer te brengen en om de personen die de
veiligheid van de samenleving in het gedrang brengen, te bestraffen
• Bij hulpverlening: hier staat groepsbelang en maatschappij niet voorop maar we gaan kijken
hoe het individu zich voelt en we gaan kijken naar individueel belang en welzijn gaan
verhogen - als we iedereen zijn individueel welzijn gaan bevorderen is dit uiteindelijk wel
goed voor algemeen belang
• Als we de centrale doelstelling van zowel justitie als hulpverlening vergelijken, kan worden
opgemerkt dat deze relatief gelijkend zijn. Ze hebben namelijk allebei het welzijn van de
mensen voor ogen. Het verschilpunt ligt in de operationalisering van deze doelstellingen:
o Jusititie: bereikt het collectief welzijn door normerend, en eventueel bestraffend op
te treden
o Hulpverlening: wil het individuele welzijn bereiken door middel van sociale integratie
van de cliënt, waarbij de cliënt zelf aangeeft wat zijn wensen en behoeften zijn
• Om die 2 belangen te verzoenen
o Behandelprogramma’s om te voorkomen dat daders opnieuw feiten gaan plegen
Als persoon terug zijn plaats vindt in de maatschappij, gaat uiteindelijk ook
algemeen belang beter zijn
Bv daders van zedefeiten;
Die gaan over de schreef en mensen die in de buurt komen van zo
een persoon zijn niet veilig, persoon wordt opgespoord door de
politie, krijgt straf opgelegd en straf wordt uitgevoerd
Ook hulpverlening nodig om te zorgen dat op moment dat die terug
buitenkomt, deze niet opnieuw feiten kan plegen dat die weet wat
die kan doen om niet over de schreef te gaan en zelf gaat
rehabiliteren en beter gaat zijn
o Met rehabilitatieprogramma’s niet enkel naar daders gekeken maar ook naar
belangen van slachtoffers gekeken want die hebben ook hulp nodig
2) HET MENSBEELD IS VERSCHILLEND
• Bij Justitie: vrije wil staat voorop, wat wij doen is doelbewust en wij doen dingen altijd
met bepaalde intentie, niet onbedachtzaam, en als we een fout maken moeten we
daarvoor verantwoordelijk kunnen gehouden worden en gestraft worden (deze visie
vindt haar oorsprong in de periode van de verlichting rond 1650)
o Vrije wil = actus reus
o Intentie = mens rea
, o 2 aspecten zijn belangrijk om de verantwoordelijkheid van een
misdaad vast te stellen
• Bij hulpverlening: hier is uiteindelijk een evolutie in gekomen - veel psychologie die
hierachter staat
o Psychoanalyse: (eind 19e eeuw)
Mensen zijn geen ‘rationeel’ handelende wezens
We worden niet verantwoordeijk gehouden voor onze daden want ons
gedrag wordt hoofdzakelijk gestuurd door zaken waar we geen vat oop
hebben, door een onbewuste innerlijke strijd van verlangens en keuzes.
Vrije wil wordt beschouwd als relatief
o Leerpsychologie: (begin 20e eeuw)
We richten de aandacht uitsluitend op wat observeerbaar is. Intentie en
vrije wil behoren tot de innerlijke, niet direct observeerbare
bevelingswereld van de mensen - de zogenaamde ‘black box’
o Humanistische psychologie: (midden 20e eeuw)
Hierbij worden vrije wil en intentie wel bestudeerd. Motivatie is hierbij
een sleutelconcept. Iedere mens is er immers op uit om zijn
mogelijkheden maximaal tot uiting te brengen. Deze zelfverwezelijking
impliceert tevens vrije wil
Echter, is volgens deze psychologie criminaliteit het gevolg van een
belemmering in de zelfverwezelijking. Het aan mensen iets van buitenaf
opleggen, zoals bv wetteb, belemmert deze zelfverwezelijking
o Cognitieve psychologie: (einde jaren 70 van 20 e eeuw)
Onze behandelprogramma’s van nu zijn sterk geleund op deze stroming,
we gaan bepaalde beslissingen nemen op bepaald moment in bepaalde
situatie
Het cognitivisme ziet de mens als een informatieverwerker, en een
rationele beslisser. Het menselijk gedrag wordt ook gezien als
intentioneel gestuurd door interne behoeften en doelen.
Criminaliteit wordt niet langer gezien als de resultante van het
voorwaardelijk optreden van de omgeving, maar als veroorzaakt door
een disfunctioneel proces van betekenisgeving
3) WAARDENGEBONDEN VERSUS WAARDENVRIJ
• Justitie: heel waardengebonden en heel prescriptief: schrijft dingen voor over hoe we
ons moeten gedragen want we maken normen over toekomstig handelen en regels die
we opstellen gaan uit van bepaalde waarden en normen die we belangrijk vinden in de
maatschappij
o Kan veranderen met de tijd want nu nieuwe waarden en normen dan vroeger en
verschillen tussen culturen
o Waardendebat neemt dus centrale plaats in
• Hulpverlening: eerder descriptief: is niet zozeer bezig met op voorhand gedrag
vastleggen maar willen dit in de diepte gaan uitzoeken en beschrijven wat er gebeurd, is
, vrij van enige waarde want we gaan kijken naar individueel welzijn van de cliënt en we
gaan dit welzijn probernen te verhogen
o Is eigelijk toch niet zo waardenvrij in de praktijk, is redemijk onmogelijk om niet
te beoordelen en geen waarden te hebben
o Als je in interactie gaat met daders/slachtoffers heb je je eigen visie dat je
meeneemt
4) WIENS WAARHEID?
• Justitie: concept waarheid heeft heel andere betekenis in beide systemen - we willen aan
waarheidsvinding doen, wie is er betrokken, hoe, waar, wanneer,... willen we allemaal
weten en zodra het bewezen is en we zijn innerlijk als rechter overtuigd dat het zo is
gebeurd, dan is dit DE waarheid
o Om aan waarheidsvinding te doen gaan we sporenonderzoek doen, forensisch
onderzoek,.. maar ook spreken met mensen die er mogelijks iets van weten om
zoveel mogelijk informatie te bekomen en op basis hiervan waarheid bepalen
o Hoe het met deze mensen is, die iets heel gewelddadig hebben gedaan, is van
primair belang: hoe zag deze persoon eruit, waren er nog mensen bij,.. zoveel
mogelijk informatie verzamelen
o De zorg voor de betrokkenen is de laatste decennia weliswaar gegroeid, maar
blijft evenwel secundair belng
• Hulpverlening: is het helemaal het omgekeerde, we willen zo snel mogelijk welzijn van
individu verzorgen, we gaan luisteren naar wat individu zegt en of deze informatie echt
klopt maakt niet uit want wat cliënten vertellen wordt gezien als de waarheid - als deze
bepaalde zaken ontkent, achterhoudt,... wordt hieruit vertrokken als de waarheid
o Cliënt wordt op zijn woord geloofd en we willen inzicht verwerven
o De bevordering van het welzijn van de cliënt staat centraal, desnoods ten koste
van de objectieve waarheid - twijfel aan de geloofwaardigheid van het verhaal
van de cliënt kan contraproductief werken - wat telt is dat door het spreken over
het probleem de cliënt beter wordt
• Spanningsveld:
1) Contaminatie van informatie: stel dat we eerst gaan kijken wat er gebeurd is
en voorrang geven aan de waarheid van de hulpverlening, wat zou er dan
kunnen gebeuren? Er is risico op contaminatie van informatie: wil zeggen dat
de feiten zoals ze zich hebben voorgedaan kunnen wijzigen op grond van het
werken tijdens de hulpverlening waarbij over de feiten wordt verteld en
nagedacht. Hulpverlening zal cliënten beïnvloeden waardoor de herinnering
van wat er is gebeurd kan wijzigen. Dit bemoeilijkt de zoektocht naar de
feitelijke waarheid voor justitie
a. Proberen vragen te stellen op zo een manier dat er zo weinig
mogelijk risico is dat herinneringen gecontamineerd geraken
2) Toelaatbare fouten: welke fouten ga je tolereren in beide contexten?
a. Hulpverlening: we vinden het erg als we mensen niet kunnen helpen,
als we een bepaalde diagnose hebben gemist
i. Soms onderliggende oorzaak bv psychiatrische oorzaak dat
we gemist hebben waardoor persoon niet nodige
