Amammar Nora 1ste Master VUB
Samenvatting Psychodynamische therapie
1 ste master Vrije Universiteit Brussel 2024-2025
1
,Amammar Nora 1ste Master VUB
Inhoud
Inleiding: les 1......................................................................................................................................4
1. Waarom is PDT van belang .......................................................................................................4
1.1 Kader, doelen interventies en technieken… ..............................................................................5
2. Evidence base van PDT (niet te kennen) ...................................................................................5
2.1 Effectiviteit van PDT bij volwassenen: Luyten & Lowyck (2016) ...................................................5
2.2 Effectiviteit van PDT bij kinderen en jongeren ............................................................................6
3. De basics: basisassumpties van PDT ........................................................................................7
3.1 Basisassumptie 1: ..................................................................................................................7
3.2 Basisassumptie 2: ..................................................................................................................8
3.3 Basisassumptie 3: ..................................................................................................................8
3.4 Basisassumptie 4: ..................................................................................................................9
3.5 Basisassumptie 5: ................................................................................................................ 10
3.6 Basisassumptie 6: ................................................................................................................ 10
3.7 Basisassumptie 7:................................................................................................................. 10
Les 2: De basisprincipes van PDT: Mensbeeld ...................................................................................... 12
1. mensbeeld ................................................................................................................................. 12
1.1 Psychische “gelaagdheid” ..................................................................................................... 12
1.2 Trias verborgen gevoel – angst – afweer .................................................................................. 13
Les 3: Basisprincipes van PDT: Kader .................................................................................................. 23
2. Kader ......................................................................................................................................... 23
2.1 In de praktijk ......................................................................................................................... 23
2.2 Op deze manier… .................................................................................................................. 27
2.3 Terug naar de praktijk… ......................................................................................................... 29
Les 4: Basisprincipes van PDT: Relatie kader........................................................................................ 31
1. Relatie ....................................................................................................................................... 31
1.1 De twee basisingrediënten van de therapeutische relatie ........................................................ 31
1.2 Twee theoretische perspectieven op de therapeutische relatie ................................................ 35
Les 5: Basisprincipes van PDT: Veranderingsprocessen en mentaliserend construct .............................. 44
1. Basisprincipes van PDT ............................................................................................................... 45
1.1 Veranderingsprocessen ......................................................................................................... 45
2. Mentaliseren .............................................................................................................................. 46
2.1 construct ............................................................................................................................. 46
Les 6: Basisprincipes van PDT: ontwikkeling van mentaliseren .............................................................. 54
1. Ontwikkeling ......................................................................................................................... 54
2. Ontwikkelingslijn ................................................................................................................... 55
1. Ontwikkeling ......................................................................................................................... 61
Les 7: Mentaliseren: De ontwikkeling ................................................................................................... 64
2
,Amammar Nora 1ste Master VUB
1. Mentaliseren .............................................................................................................................. 64
1.1 Factoren die de ontwikkeling van mentaliseren beïnvloeden .................................................... 64
1.2 Construct ............................................................................................................................. 76
Les 8: Prototype 1 (MBT-C) .................................................................................................................. 77
1. Doelstelling en Opbouw .............................................................................................................. 77
2 Assessment/ Initiële fase ............................................................................................................. 78
2.1 Doelstelling .......................................................................................................................... 78
2.2 Eerste sessie ........................................................................................................................ 79
2.3 Sessie met kind .................................................................................................................... 80
2.4 Sessies met ouders ............................................................................................................... 84
Les 9: Prototype 1 (MBT-C): Vervolg ..................................................................................................... 87
3. Individuele kindertherapie ........................................................................................................... 87
3.1 Individueel kindertherapeutisch spoor ................................................................................... 87
Les 10: Prototype 2: Dynamic Interpersonal Therapy (DIT) ..................................................................... 97
1. Dynamic Interpersonal Therapy (DIT) ........................................................................................... 97
1.1 Achtergrond.......................................................................................................................... 97
1.2 Kern ..................................................................................................................................... 99
1.3 Initiële fase ......................................................................................................................... 102
Les 11: Middenfase (DIT vervolg) ....................................................................................................... 114
1. Middenfase .............................................................................................................................. 114
1.1 Aanhouden van de focus op de IPAF ..................................................................................... 114
1.2 Technieken ......................................................................................................................... 116
1.3 Inzichtgevende/explorerende technieken ............................................................................. 116
1.4 Steungevende technieken: geruststelling, steun, empathie ................................................... 119
1.5 Werken met verdedigingsmechanismen ............................................................................... 120
Les 12: Afrondingsfase (DIT vervolg) .................................................................................................. 123
1. Rationale ................................................................................................................................. 123
2. Voorbereiden op afronden ......................................................................................................... 124
3. Voortijdige en verlengde afrondingen ......................................................................................... 125
3.1 ‘Weerstand’ in de afrondingsfase ......................................................................................... 125
3.2 Strategieën ......................................................................................................................... 126
4. De afscheidsbrief ..................................................................................................................... 126
4.1 Rationale ............................................................................................................................ 126
4.2 In de praktijk ....................................................................................................................... 126
3
, Amammar Nora 1ste Master VUB
Inleiding: les 1
1. Waarom is PDT van belang
Sinds Rozensweig (1936) en zeker vanaf Luborsky,
Singer, en Luborsky (1975): heeft gezegd dat alle
therapieën even effectief zijn voor een positieve
uitkomst van een bepaalde behandeling. Dit heeft een
onderliggende basis (de reden hiervoor):
❖ belang van non-specifieke factoren: factoren en
processen die niet specifiek zijn aan de soort
therapiestroom, dus factoren die ze juist
gemeenschappelijk hebben.
❖ belang van therapie-specifieke factoren in
bepalen van therapie-uitkomst
taartdiagram afbeelding:
❖ 40% van de therapie uitkomst wordt bepaald door factoren die niet de oorzaak
zijn van de therapie zelf. Bv iemand at verlies meemaakt is iets dat je als
therapeut niet kan controleren, het is iets dat gebeurt buiten de context van de
therapie zelf, het ligt niet aan de therapie zelf (als oorzaak).
❖ 30% van datgeen dat in de therapie gebeurt, heeft de therapeut heel veel invloed
op. Het bepaalt dus de helft van hetgeen dat je wel invloed op hebt.
❖ De dodo-bird-verdict gaat over het rood en groen stukje ! (dus niet over die 15%
therapie specifieke dingen, het paarse)
Dit impliceert ook dat psychodynamische therapie, zoals andere psychotherapeutische
stromingen, voor verschillende vormen van psychopathologie een effectieve, en dus te
overwegen, optie kan zijn
➢ Als therapeut/organisatie wil je dus voldoende aanbod bieden zodat de cliënt zelf
mag kiezen welk soort therapie die het liefste heeft.
4
Samenvatting Psychodynamische therapie
1 ste master Vrije Universiteit Brussel 2024-2025
1
,Amammar Nora 1ste Master VUB
Inhoud
Inleiding: les 1......................................................................................................................................4
1. Waarom is PDT van belang .......................................................................................................4
1.1 Kader, doelen interventies en technieken… ..............................................................................5
2. Evidence base van PDT (niet te kennen) ...................................................................................5
2.1 Effectiviteit van PDT bij volwassenen: Luyten & Lowyck (2016) ...................................................5
2.2 Effectiviteit van PDT bij kinderen en jongeren ............................................................................6
3. De basics: basisassumpties van PDT ........................................................................................7
3.1 Basisassumptie 1: ..................................................................................................................7
3.2 Basisassumptie 2: ..................................................................................................................8
3.3 Basisassumptie 3: ..................................................................................................................8
3.4 Basisassumptie 4: ..................................................................................................................9
3.5 Basisassumptie 5: ................................................................................................................ 10
3.6 Basisassumptie 6: ................................................................................................................ 10
3.7 Basisassumptie 7:................................................................................................................. 10
Les 2: De basisprincipes van PDT: Mensbeeld ...................................................................................... 12
1. mensbeeld ................................................................................................................................. 12
1.1 Psychische “gelaagdheid” ..................................................................................................... 12
1.2 Trias verborgen gevoel – angst – afweer .................................................................................. 13
Les 3: Basisprincipes van PDT: Kader .................................................................................................. 23
2. Kader ......................................................................................................................................... 23
2.1 In de praktijk ......................................................................................................................... 23
2.2 Op deze manier… .................................................................................................................. 27
2.3 Terug naar de praktijk… ......................................................................................................... 29
Les 4: Basisprincipes van PDT: Relatie kader........................................................................................ 31
1. Relatie ....................................................................................................................................... 31
1.1 De twee basisingrediënten van de therapeutische relatie ........................................................ 31
1.2 Twee theoretische perspectieven op de therapeutische relatie ................................................ 35
Les 5: Basisprincipes van PDT: Veranderingsprocessen en mentaliserend construct .............................. 44
1. Basisprincipes van PDT ............................................................................................................... 45
1.1 Veranderingsprocessen ......................................................................................................... 45
2. Mentaliseren .............................................................................................................................. 46
2.1 construct ............................................................................................................................. 46
Les 6: Basisprincipes van PDT: ontwikkeling van mentaliseren .............................................................. 54
1. Ontwikkeling ......................................................................................................................... 54
2. Ontwikkelingslijn ................................................................................................................... 55
1. Ontwikkeling ......................................................................................................................... 61
Les 7: Mentaliseren: De ontwikkeling ................................................................................................... 64
2
,Amammar Nora 1ste Master VUB
1. Mentaliseren .............................................................................................................................. 64
1.1 Factoren die de ontwikkeling van mentaliseren beïnvloeden .................................................... 64
1.2 Construct ............................................................................................................................. 76
Les 8: Prototype 1 (MBT-C) .................................................................................................................. 77
1. Doelstelling en Opbouw .............................................................................................................. 77
2 Assessment/ Initiële fase ............................................................................................................. 78
2.1 Doelstelling .......................................................................................................................... 78
2.2 Eerste sessie ........................................................................................................................ 79
2.3 Sessie met kind .................................................................................................................... 80
2.4 Sessies met ouders ............................................................................................................... 84
Les 9: Prototype 1 (MBT-C): Vervolg ..................................................................................................... 87
3. Individuele kindertherapie ........................................................................................................... 87
3.1 Individueel kindertherapeutisch spoor ................................................................................... 87
Les 10: Prototype 2: Dynamic Interpersonal Therapy (DIT) ..................................................................... 97
1. Dynamic Interpersonal Therapy (DIT) ........................................................................................... 97
1.1 Achtergrond.......................................................................................................................... 97
1.2 Kern ..................................................................................................................................... 99
1.3 Initiële fase ......................................................................................................................... 102
Les 11: Middenfase (DIT vervolg) ....................................................................................................... 114
1. Middenfase .............................................................................................................................. 114
1.1 Aanhouden van de focus op de IPAF ..................................................................................... 114
1.2 Technieken ......................................................................................................................... 116
1.3 Inzichtgevende/explorerende technieken ............................................................................. 116
1.4 Steungevende technieken: geruststelling, steun, empathie ................................................... 119
1.5 Werken met verdedigingsmechanismen ............................................................................... 120
Les 12: Afrondingsfase (DIT vervolg) .................................................................................................. 123
1. Rationale ................................................................................................................................. 123
2. Voorbereiden op afronden ......................................................................................................... 124
3. Voortijdige en verlengde afrondingen ......................................................................................... 125
3.1 ‘Weerstand’ in de afrondingsfase ......................................................................................... 125
3.2 Strategieën ......................................................................................................................... 126
4. De afscheidsbrief ..................................................................................................................... 126
4.1 Rationale ............................................................................................................................ 126
4.2 In de praktijk ....................................................................................................................... 126
3
, Amammar Nora 1ste Master VUB
Inleiding: les 1
1. Waarom is PDT van belang
Sinds Rozensweig (1936) en zeker vanaf Luborsky,
Singer, en Luborsky (1975): heeft gezegd dat alle
therapieën even effectief zijn voor een positieve
uitkomst van een bepaalde behandeling. Dit heeft een
onderliggende basis (de reden hiervoor):
❖ belang van non-specifieke factoren: factoren en
processen die niet specifiek zijn aan de soort
therapiestroom, dus factoren die ze juist
gemeenschappelijk hebben.
❖ belang van therapie-specifieke factoren in
bepalen van therapie-uitkomst
taartdiagram afbeelding:
❖ 40% van de therapie uitkomst wordt bepaald door factoren die niet de oorzaak
zijn van de therapie zelf. Bv iemand at verlies meemaakt is iets dat je als
therapeut niet kan controleren, het is iets dat gebeurt buiten de context van de
therapie zelf, het ligt niet aan de therapie zelf (als oorzaak).
❖ 30% van datgeen dat in de therapie gebeurt, heeft de therapeut heel veel invloed
op. Het bepaalt dus de helft van hetgeen dat je wel invloed op hebt.
❖ De dodo-bird-verdict gaat over het rood en groen stukje ! (dus niet over die 15%
therapie specifieke dingen, het paarse)
Dit impliceert ook dat psychodynamische therapie, zoals andere psychotherapeutische
stromingen, voor verschillende vormen van psychopathologie een effectieve, en dus te
overwegen, optie kan zijn
➢ Als therapeut/organisatie wil je dus voldoende aanbod bieden zodat de cliënt zelf
mag kiezen welk soort therapie die het liefste heeft.
4
