MODULE 2: Spraak- en taalstoornissen
1 Inleiding
Dit is vooral voor de logopedist, maar ook een kine moet er weet van hebben.
Er is een onderscheid tussen spraakstoornissen (bv. dysartrie) en taalstoornissen (bv. afasie). Spraak
impliceert het gecoördineerde gebruik van de ademhaling, de larynx met de stembanden, het
gehemelte, de tong en de lippen.
- Spraakstoornissen
- Coördinatiestoornissen
- Stemstoornissen
- Centrale sturingsuitval of perifere uitval
- Structurele of organisatorische uitval stemapparaat
Afasie = stoornis in het taalgebruik. het wijst op een laesie aan de dominante hemisfeer (bij meeste
mensen links). Er is vaak minder last bij emotionele taal, en meer bij cognitieve taal.
Een taalstoornis kan deels gecompenseerd worden door intonatie, melodie, mimiek en gebaren.
2 Onderzoek van de spraak
2.1 Dysfonie (heesheid) en afonie
Heesheid: kan door laryngitis, slechte stemtechniek, uitval N. Recurrens (=tak van N. Vagus)
(stembandverlamming) of bij hysterie
Afonie: enkel bij hysterie, dan klinkt stem wel normaal tijdens hoesten, of bij bilaterale uitval N.
Vagus, dan soms ook sissend ademhalingsgeluid (= stridor). Stembanden staan overdreven in
mediaanstand.
2.2 Dysartrie
Articulatie kan getest worden door bepaalde woorden na te zeggen, zie tongbrekers. Je moet ook
letten op ademhaling, luidheid, toonhoogte en kwaliteit van de stem. Dysartrie kan wijzen op letsel
aan craniale zenuwen V, VII, IX, X, XII (lower motor neuron-laesie of LMN-laesie) of door upper motor
neuron (UMN)-laesie, laesie van het extrapiramidale of cerebellaire systeem. (zie infra).
Afhankelijk van de lokalisatie verschillende types:
Bulbaire dysartrie (slappe dysartrie of LMN-dysartrie):
- Bij dubbelzijdige, perifere, slappe parese van bulbaire musculatuur
- Kenmerken: slechte articulatie van p en k, nasale spraak en zwakke en hese stem.
- Bv. bij Guillain-Barré-syndroom
1
, Pseudobulbaire dysartrie (spastische dysartrie of UMN-dysartrie)
- Bij dubbelzijdige, centrale, spastische parese van bulbaire musculatuur
- Kenmerken: gering aantal lettergrepen per ademstoot, piepend stemgeluid, vaak
dwanglachen en -huilen
- Bv. bij basilaristrombose
- Kan ook unilateraal zijn
Cerebellaire dysartrie (atactische dysartrie)
- = slecht gecoördineerde spraak, wel nog verstaanbaar, maar spraak is explosief en
scanderend.
- Bv. bij letsels cerebellum
Extrapiramidale dysartrie
- vaak bij ziekte van Parkinson
- kenmerken: zachte stem, monotone spraak, murmelen, soms traag en soms snel spreken,
soms met palilalie of echolalie
Gemengde vorm van dysartrie
bv. bij ALS of MS
3 Onderzoek van de taal
3.1 Corticale zones die betrokken zijn bij taalstoornissen
De cortex heeft plooien (gyri of windingen) die het oppervlak vergroten. Bepaalde zones hebben een
bepaalde functie. (zie animatie 2.2)
Indien beschadiging:
- Gyrus angularis of zone 39: alexie (niet meer kunnen lezen)
- Primaire gehoorzone (41 en 42): beschadiging primair gehoor
- Zone van Wernicke (zone 22): afasie van Wernicke (de P hoort klanken zonder betekenis)
- Zone van Broca: 2 delen
o Pars triangularis
o Pars opercularis
2
1 Inleiding
Dit is vooral voor de logopedist, maar ook een kine moet er weet van hebben.
Er is een onderscheid tussen spraakstoornissen (bv. dysartrie) en taalstoornissen (bv. afasie). Spraak
impliceert het gecoördineerde gebruik van de ademhaling, de larynx met de stembanden, het
gehemelte, de tong en de lippen.
- Spraakstoornissen
- Coördinatiestoornissen
- Stemstoornissen
- Centrale sturingsuitval of perifere uitval
- Structurele of organisatorische uitval stemapparaat
Afasie = stoornis in het taalgebruik. het wijst op een laesie aan de dominante hemisfeer (bij meeste
mensen links). Er is vaak minder last bij emotionele taal, en meer bij cognitieve taal.
Een taalstoornis kan deels gecompenseerd worden door intonatie, melodie, mimiek en gebaren.
2 Onderzoek van de spraak
2.1 Dysfonie (heesheid) en afonie
Heesheid: kan door laryngitis, slechte stemtechniek, uitval N. Recurrens (=tak van N. Vagus)
(stembandverlamming) of bij hysterie
Afonie: enkel bij hysterie, dan klinkt stem wel normaal tijdens hoesten, of bij bilaterale uitval N.
Vagus, dan soms ook sissend ademhalingsgeluid (= stridor). Stembanden staan overdreven in
mediaanstand.
2.2 Dysartrie
Articulatie kan getest worden door bepaalde woorden na te zeggen, zie tongbrekers. Je moet ook
letten op ademhaling, luidheid, toonhoogte en kwaliteit van de stem. Dysartrie kan wijzen op letsel
aan craniale zenuwen V, VII, IX, X, XII (lower motor neuron-laesie of LMN-laesie) of door upper motor
neuron (UMN)-laesie, laesie van het extrapiramidale of cerebellaire systeem. (zie infra).
Afhankelijk van de lokalisatie verschillende types:
Bulbaire dysartrie (slappe dysartrie of LMN-dysartrie):
- Bij dubbelzijdige, perifere, slappe parese van bulbaire musculatuur
- Kenmerken: slechte articulatie van p en k, nasale spraak en zwakke en hese stem.
- Bv. bij Guillain-Barré-syndroom
1
, Pseudobulbaire dysartrie (spastische dysartrie of UMN-dysartrie)
- Bij dubbelzijdige, centrale, spastische parese van bulbaire musculatuur
- Kenmerken: gering aantal lettergrepen per ademstoot, piepend stemgeluid, vaak
dwanglachen en -huilen
- Bv. bij basilaristrombose
- Kan ook unilateraal zijn
Cerebellaire dysartrie (atactische dysartrie)
- = slecht gecoördineerde spraak, wel nog verstaanbaar, maar spraak is explosief en
scanderend.
- Bv. bij letsels cerebellum
Extrapiramidale dysartrie
- vaak bij ziekte van Parkinson
- kenmerken: zachte stem, monotone spraak, murmelen, soms traag en soms snel spreken,
soms met palilalie of echolalie
Gemengde vorm van dysartrie
bv. bij ALS of MS
3 Onderzoek van de taal
3.1 Corticale zones die betrokken zijn bij taalstoornissen
De cortex heeft plooien (gyri of windingen) die het oppervlak vergroten. Bepaalde zones hebben een
bepaalde functie. (zie animatie 2.2)
Indien beschadiging:
- Gyrus angularis of zone 39: alexie (niet meer kunnen lezen)
- Primaire gehoorzone (41 en 42): beschadiging primair gehoor
- Zone van Wernicke (zone 22): afasie van Wernicke (de P hoort klanken zonder betekenis)
- Zone van Broca: 2 delen
o Pars triangularis
o Pars opercularis
2
