CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE (C03C6a/C9XA9A)
AJ 2023-2024
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers: (Internationaal)
William Stern
Duitse roets bij de toepassing op het recht. In Amerika zijn onderzoek verder zetten. Onderzoek in het
geheugen (ervaringen, herinneringen) -> verklaringen (kunnen we op het geheugen vertrouwen?)
=> obv experimenten (misdrijf in scène zetten -> gevecht in scène zetten)
Getuigendeskundige binnen de rechtbank
Hugo Münsterberg
“Claimde de grondlegger te zijn in de VS”
Bouwde verder op de onderzoeken van William, publiceerde een belangrijk werk over allemaal inzichten vh
geheugen. Hij stelde zich heel neg op dus dit had ook consequenties (psychologie <-> justitie).
Franz von Liszt
“Bedenker vd geïntegreerde strafrecht wetenschap”, psychologie betrekken binnen de justitie.
Empirisch onderzoek
Hans Gross
Criminoloog, in Europa (de rest zat ook in Amerika)
Vr het eerst “criminologische psychologie” aanbod gekomen.
Hoe komen rechters tot hun beslissingen? -> daar deed hij onderzoek naar.
Gustav Aschaffenburg
Kijken binnen de hoofden vd daders, de psychologie vd criminologie.
Hilde Kaufmann
Erich Wulffen
Grondleggers: (Leuven)
Louis Braffort
“Oprichten vd criminologische school in Leuven”
Jurist
Etienne Degreeff
Opvolger van Louis, werkervaring gebruiken vr onderzoeken (gepassioneerde moorden plegen)
“Oprichter vd klinische behandeling van daders”
René Dellaert
Page 1 of 73
, Binnen de gevangeniscontext, kijken nr het globaal mensbeeld (wat brengt dat iem C gaan plegen)
Psychologische vakken binnen de opleiding gebracht, voorstander vd klinische behandeling van daders.
Steven De Batselier
C werd gezien als een product vd maatschappij, meer kijken nr de maatschappij dus afstand doen vd
klinische en wat er in het hoofd afspeelt.
Psychopathologische … vd mens
Johan Goethals
“Pleitte vr een geïntegreerde benadering”
Onderzoek nr al dan niet wrm mensen stoppen met C en de onveiligheidsgevoelens binnen de maatschappij.
1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Forensische psychologie
Individuele zaken (individuele rechtszaken)
=> wat is de kans dat die persoon dat opnieuw gaat doen? ( = risico taxatie).
Straftoemeting
Heeft wortels binnen de klinische behandeling
Rechtspsychologie
“Breedste van ze allemaal”
Groepsniveau
Alles van gedrag dat onder invloed vd wet staat, kan hier onder vallen -> heel erg breed ‘elke vorm van
gedrag’. Focus op getuigen en slachtoffers niet enkel op de daders. Hoe zij beslissingen nemen en zich
gedragen (advocatuur, getuigen en justitiële autoriteiten => unieke kenmerken vd rechtspsychologie
tegenover de andere vormen).
(!!) NIET ENKEL STRAFRECHT
Investigative psychologie
Obv psychologische inzichten de dader vinden => dader profilering
Police psychologie
Toepassing van psychologische inzichten binnen de training en het aannemen binnen de politie.
Correctional psychologie
Gevangenis, psychiatrische instellingen
Inzichten inzetten vr de behandeling van die mensen
Criminologische psychologie
Daders en verdachten van misdrijven, niet op slachtoffers of getuigen
“Strafrechtelijke sfeer”
1.3. Wat is criminologische psychologie?
Geen haarscherp afgelijnde discipline, raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines.
Page 2 of 73
,Er is geen eenduidigheid, mr wel enkele gemene delers:
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
- Verklaringen vr het plegen van crimineel gedrag (focus op psychologische verklaringen)
- Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Pleger = zekerheid dat hij/zij het heeft gedaan
Verdachten = een vermoeden
Vragen die hierbij centraal staan:
- Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
- Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
- Wrm zijn er verschillen tss mensen/ periodes/ landen/ plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader vr de
criminologische psychologie
Geen eenduidigheid, het evolueert heel de tijd. Het begrip is heel dynamisch en evolutief.
In se slecht vinden <-> gedrag dat verboden is
=> waarop gaan we focussen => op gedrag dat strafbaar is
Je kan het gedrag op verschillende manieren benaderen:
- Recht
- Moraal
- Sociaal
- Psychologisch
Hangt vh perspectief af, meestal vanuit het recht benaderd.
Deviant gedrag: afwijkend gedrag
Antisociaal gedrag: een vorm van afwijkend gedrag
Crimineel gedrag: ‘intentionele handelingen die schade berokkenen en veroordeeld worden dr de omgeving en/of
gestraft worden dr de staat’
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Vn eenzijdige verklaringsmodellen nr geintegreerde verklaringsmodellen vr crimineel gedrag. We gaan
focussen op biologische factoren mr die gaan niet direct alles verklaren. De psychologische en
omgevingsfactoren spelen ook een rol
Aandacht vr complex samenspel van factoren
Biopsychosociaaal verklaringsmodel vr C
Erkenning vd interactie (en overlap) tss nature & nurture
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring
voor crimineel gedrag
Page 3 of 73
, 2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
Op zoek nr link tss specifieke biologische kenmerken van plegers van crimineel gedrag
Ultieme doel;
- Voorkomen, beperken en/of stoppen van crimineel gedrag
- Inzicht in (vaak medische) interventies
Liefst willen we een specifieke link vinden dat het crimineel gedrag kan bepalen
- Geboren criminelen en appels en bomen
- Bv. Jeffrey Landrigan
Op jonge leeftijd dr moeder in steek gelaten en biologische vader nooit gekend
Als ze nr gesch keken, kwam hij van criminele familie mr is geadopteerd en kwam dus in goede
omgeving, mr hij had op jonge leeftijd gedragsproblemen; impulsief, aggresief. Hij toonde verkeerd
gedrag en raakte op t slechte pad, hij werd veroordeeld omdat hij een moord had gepleegd en
kwam in de dodencel. Toen bleek dat zijn vader ook doodstraf heeft gekregen en zijn opa ook in het
criminele milieu zat
= vb dat genen een rol kunnen spelen
2.2.2. Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen
Niet onomstreden
Betekent niet dat da gebeurd is, dat da door de genen kwam
Problemen met causaliteit en correlatie
->het is niet omdat 2 zaken samen voorkomen, dat de ene de andere opwekt
Neurobiologische factoren wel aanvaard als relevant perspectief (hersenen)
Een testje; 2D:4D ratio:
Wijsvinger kleiner als ringvinger -> meer aanleg vr C
Lombroso:
- Atavisme & l’uomo delinquente
- Plegers van C: primitiever evolutiestadium
- Herkenbare primitieve uiterlijke kenmerken (gelijkend op Neanderthalers)
Bertillon:
- Geinspireerd dr Lombroso
- Antropometrie
Onderdeel van antropologie
Bestuderen van kenmerken vh menselijk lichaam
o Hoofd, lichaam meten & littekens
Goddard:
- Gevalstudie vd Familie Kallikak
Page 4 of 73
AJ 2023-2024
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
Enkele belangrijke grondleggers: (Internationaal)
William Stern
Duitse roets bij de toepassing op het recht. In Amerika zijn onderzoek verder zetten. Onderzoek in het
geheugen (ervaringen, herinneringen) -> verklaringen (kunnen we op het geheugen vertrouwen?)
=> obv experimenten (misdrijf in scène zetten -> gevecht in scène zetten)
Getuigendeskundige binnen de rechtbank
Hugo Münsterberg
“Claimde de grondlegger te zijn in de VS”
Bouwde verder op de onderzoeken van William, publiceerde een belangrijk werk over allemaal inzichten vh
geheugen. Hij stelde zich heel neg op dus dit had ook consequenties (psychologie <-> justitie).
Franz von Liszt
“Bedenker vd geïntegreerde strafrecht wetenschap”, psychologie betrekken binnen de justitie.
Empirisch onderzoek
Hans Gross
Criminoloog, in Europa (de rest zat ook in Amerika)
Vr het eerst “criminologische psychologie” aanbod gekomen.
Hoe komen rechters tot hun beslissingen? -> daar deed hij onderzoek naar.
Gustav Aschaffenburg
Kijken binnen de hoofden vd daders, de psychologie vd criminologie.
Hilde Kaufmann
Erich Wulffen
Grondleggers: (Leuven)
Louis Braffort
“Oprichten vd criminologische school in Leuven”
Jurist
Etienne Degreeff
Opvolger van Louis, werkervaring gebruiken vr onderzoeken (gepassioneerde moorden plegen)
“Oprichter vd klinische behandeling van daders”
René Dellaert
Page 1 of 73
, Binnen de gevangeniscontext, kijken nr het globaal mensbeeld (wat brengt dat iem C gaan plegen)
Psychologische vakken binnen de opleiding gebracht, voorstander vd klinische behandeling van daders.
Steven De Batselier
C werd gezien als een product vd maatschappij, meer kijken nr de maatschappij dus afstand doen vd
klinische en wat er in het hoofd afspeelt.
Psychopathologische … vd mens
Johan Goethals
“Pleitte vr een geïntegreerde benadering”
Onderzoek nr al dan niet wrm mensen stoppen met C en de onveiligheidsgevoelens binnen de maatschappij.
1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
Forensische psychologie
Individuele zaken (individuele rechtszaken)
=> wat is de kans dat die persoon dat opnieuw gaat doen? ( = risico taxatie).
Straftoemeting
Heeft wortels binnen de klinische behandeling
Rechtspsychologie
“Breedste van ze allemaal”
Groepsniveau
Alles van gedrag dat onder invloed vd wet staat, kan hier onder vallen -> heel erg breed ‘elke vorm van
gedrag’. Focus op getuigen en slachtoffers niet enkel op de daders. Hoe zij beslissingen nemen en zich
gedragen (advocatuur, getuigen en justitiële autoriteiten => unieke kenmerken vd rechtspsychologie
tegenover de andere vormen).
(!!) NIET ENKEL STRAFRECHT
Investigative psychologie
Obv psychologische inzichten de dader vinden => dader profilering
Police psychologie
Toepassing van psychologische inzichten binnen de training en het aannemen binnen de politie.
Correctional psychologie
Gevangenis, psychiatrische instellingen
Inzichten inzetten vr de behandeling van die mensen
Criminologische psychologie
Daders en verdachten van misdrijven, niet op slachtoffers of getuigen
“Strafrechtelijke sfeer”
1.3. Wat is criminologische psychologie?
Geen haarscherp afgelijnde discipline, raakvlakken en overlap met aanverwante disciplines.
Page 2 of 73
,Er is geen eenduidigheid, mr wel enkele gemene delers:
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
- Verklaringen vr het plegen van crimineel gedrag (focus op psychologische verklaringen)
- Hoe met plegers en verdachten moet worden omgegaan in strafrechtspleging
Pleger = zekerheid dat hij/zij het heeft gedaan
Verdachten = een vermoeden
Vragen die hierbij centraal staan:
- Welke factoren dragen bij tot crimineel gedrag?
- Hoe kunnen we crimineel gedrag verminderen?
- Wrm zijn er verschillen tss mensen/ periodes/ landen/ plaatsen/… op vlak van crimineel gedrag?
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader vr de
criminologische psychologie
Geen eenduidigheid, het evolueert heel de tijd. Het begrip is heel dynamisch en evolutief.
In se slecht vinden <-> gedrag dat verboden is
=> waarop gaan we focussen => op gedrag dat strafbaar is
Je kan het gedrag op verschillende manieren benaderen:
- Recht
- Moraal
- Sociaal
- Psychologisch
Hangt vh perspectief af, meestal vanuit het recht benaderd.
Deviant gedrag: afwijkend gedrag
Antisociaal gedrag: een vorm van afwijkend gedrag
Crimineel gedrag: ‘intentionele handelingen die schade berokkenen en veroordeeld worden dr de omgeving en/of
gestraft worden dr de staat’
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Vn eenzijdige verklaringsmodellen nr geintegreerde verklaringsmodellen vr crimineel gedrag. We gaan
focussen op biologische factoren mr die gaan niet direct alles verklaren. De psychologische en
omgevingsfactoren spelen ook een rol
Aandacht vr complex samenspel van factoren
Biopsychosociaaal verklaringsmodel vr C
Erkenning vd interactie (en overlap) tss nature & nurture
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als verklaring
voor crimineel gedrag
Page 3 of 73
, 2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
Op zoek nr link tss specifieke biologische kenmerken van plegers van crimineel gedrag
Ultieme doel;
- Voorkomen, beperken en/of stoppen van crimineel gedrag
- Inzicht in (vaak medische) interventies
Liefst willen we een specifieke link vinden dat het crimineel gedrag kan bepalen
- Geboren criminelen en appels en bomen
- Bv. Jeffrey Landrigan
Op jonge leeftijd dr moeder in steek gelaten en biologische vader nooit gekend
Als ze nr gesch keken, kwam hij van criminele familie mr is geadopteerd en kwam dus in goede
omgeving, mr hij had op jonge leeftijd gedragsproblemen; impulsief, aggresief. Hij toonde verkeerd
gedrag en raakte op t slechte pad, hij werd veroordeeld omdat hij een moord had gepleegd en
kwam in de dodencel. Toen bleek dat zijn vader ook doodstraf heeft gekregen en zijn opa ook in het
criminele milieu zat
= vb dat genen een rol kunnen spelen
2.2.2. Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen
Niet onomstreden
Betekent niet dat da gebeurd is, dat da door de genen kwam
Problemen met causaliteit en correlatie
->het is niet omdat 2 zaken samen voorkomen, dat de ene de andere opwekt
Neurobiologische factoren wel aanvaard als relevant perspectief (hersenen)
Een testje; 2D:4D ratio:
Wijsvinger kleiner als ringvinger -> meer aanleg vr C
Lombroso:
- Atavisme & l’uomo delinquente
- Plegers van C: primitiever evolutiestadium
- Herkenbare primitieve uiterlijke kenmerken (gelijkend op Neanderthalers)
Bertillon:
- Geinspireerd dr Lombroso
- Antropometrie
Onderdeel van antropologie
Bestuderen van kenmerken vh menselijk lichaam
o Hoofd, lichaam meten & littekens
Goddard:
- Gevalstudie vd Familie Kallikak
Page 4 of 73
