GENDER EN DIVERSITEIT IN EU EN
INTERNATIONALE POLITIEK
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS GENDERGEKLIJKHEIDSBELEID IN EU
HOOFDSTUK 3: IMPLEMENTATIE VAN GELIJKHEIDSWETGEVING
HOOFDSTUK 4: INTERSECTIONALITEIT IN POLITIEK EN PRAKTIJK
HOOFDSTUK 5: ANTI-GENDER BACKLASH
HOOFDSTUK 6: DE VERENIGDE NATIES: DE WPS-AGENDA
HOOFDSTUK 7: GEEN LES
HOOFDSTUK 8: GENDER EN DIVERSITEIT IN IFI’S
HOOFDSTUK 9: GENDER, SEKSUALITEIT EN INTERNATIONALE HIËRARCHIEËN
HOOFDSTUK 10: NORMDIFFUSIE
HOOFDSTUK 11: TRANSNATIONALE BEWEGINGEN
HOOFDSTUK 12: POLITIEKE HOMOFOBIE
1
, HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.1. CARVER
De tekst bespreekt gender als onderdeel van een politiek project, waarbij het niet alleen om
mannen en vrouwen gaat, maar ook om genderhiërarchieën tussen landen. Carver benadrukt dat
concepten zoals gender vaak door mannen worden gedefinieerd, vooral door witte mannen uit
hogere sociale klassen. Deze dominante groep bepaalt hoe we naar gender kijken en wat als
"normaal" wordt beschouwd. Carver stelt dat gender niet enkel een ideologie is, maar ook een
politiek project dat bepaalde doelen kan dienen. Een belangrijk kritiekpunt is dat
gendergelijkheid problematisch kan zijn, omdat het vaak binaire opvattingen van gender
versterkt. Om gendergelijkheid te bereiken, worden soms stereotypen benadrukt, wat de
behoefte aan een meer transformatieve verandering benadrukt: een herziening van het gehele
systeem is noodzakelijk.
Shepherd benadert gender vanuit de fysieke dimensie van lichamen in de internationale politiek.
Gender wordt gezien als een lens waardoor we naar wereldpolitiek kunnen kijken. Het idee van
dimorfisme (de veronderstelling van twee geslachten) is problematisch omdat het uitsluit wat
daarvan afwijkt. Stereotype dreigingen kunnen ontstaan wanneer mensen niet voldoen aan de
norm. Er zijn drie grote stromingen in het denken over sekse en gender:
1. Constructivisme: Sekse is biologisch, maar gender wordt sociaal geconstrueerd. Dit
betekent dat hoewel biologische verschillen tussen mannen en vrouwen bestaan, de manier
waarop we gender begrijpen en uitdrukken door de samenleving wordt gevormd.
2. Essentialisme: Verschillen tussen mannen en vrouwen zijn verankerd in de natuur, wat
betekent dat de biologische basis van gender onvermijdelijk is en dat deze verschillen
fundamenteel en onveranderlijk zijn.
3. Queer theory: Gender en sekse zijn performatief. Dit betekent dat gender niet een
vaststaand gegeven is, maar eerder een reeks van gedragingen en uitdrukkingen die door
individuen en culturen gecreëerd worden.
Performativity verwijst naar het idee dat taal de realiteit creëert. Wanneer we bijvoorbeeld
zeggen "het is een jongen", plaatsen we het lichaam in een categorie en creëren we nieuwe
verwachtingen en realiteiten. Deze termen zijn door onszelf bedacht, maar ze kunnen nooit de
volledige complexiteit van de werkelijkheid vangen. Er blijft altijd iets buiten de taal. Judith
Butler bespreekt het concept van een matrix van begrijpbaarheid, waarbinnen je moet
opereren om begrepen te worden. Als je afwijkt van deze matrix, val je buiten de categorieën
van begrip. Dit is een queer perspectief, dat aangeeft dat afwijkingen van normatieve sekse-
rollen vaak niet geaccepteerd of erkend worden.
Butler benadrukt dat sekse niet ontkent wordt, maar dat de nadruk ligt op wat we niet kunnen
begrijpen, omdat we als talige wezens gebonden zijn aan de beperkingen van taal. Door het
herhalen van gegenderd gedrag lijkt sekse natuurlijk, hoewel dit een sociaal geconstrueerd idee
is. Biologie wordt niet ontkend, maar de nadruk ligt op de beperkte manier waarop we sekse
2
,kunnen begrijpen. Een voorbeeld hiervan is de behandeling van intersekse mensen, die lange
tijd als afwijking werden beschouwd, zoals besproken door auteurs als Cordelia Fine en Angela
Saini.
Cynthia Enloe richt zich op hoe de wereldpolitiek vaak wordt gepresenteerd door de lens van
mannelijke leiders, zonder de vrouwen achter hen te erkennen. Ze pleit voor een feministische
nieuwsgierigheid, waarbij we ook de onzichtbare vrouwen en hun rol in de politiek moeten
onderzoeken, wat een ander inzicht in de werking van politiek zou geven. Bijvoorbeeld, de term
"natuurlijk" roept vragen op: wanneer beschouwen we iets als natuurlijk en waarom? De
vraag is waarom we bepaalde zaken als inherent of natuurlijk beschouwen, terwijl ze sociaal
geconstrueerd kunnen zijn.
1.2. SHEPHERD: MOEDERS VAN PLAZA DE MAYO & GREENHAM
COMMON
De "Dwaze Moeders" van de Plaza de Mayo en de actie van de Greenham Common-vrouwen
illustreren hoe gender, moederschap en politieke actie met elkaar verweven zijn. De Dwaze
Moeders streden tegen de verdwijning van hun kinderen in Argentinië, terwijl de vrouwen van
Greenham Common zich verzetten tegen nucleaire wapens in de jaren '80. Beide groepen
werden bekritiseerd voor hun acties, maar de manier waarop ze werden beoordeeld, was
verschillend. De vrouwen van Greenham Common werden als "slechte moeders" gezien, omdat
ze hun kinderen achterlieten, terwijl de vrouwen van Plaza de Mayo werden geprezen om hun
moederschap. Deze verschillen reflecteren verschillende ideeën over biologisch separatisme,
grenzen en politieke ruimte en de rol van het kind als symbool voor kwetsbaarheid en onschuld,
zoals te zien in de symbolen van luiers, kinderspeelgoed en witte sluiers.
1.3. KIRBY
1. Hegemonische mannelijkheid: de geïdealiseerde en geprezen versie van
mannelijkheid.
2. Subordinated mannelijkheid: mannen die niet voldoen aan het ideaal van
hegemonische mannelijkheid en daardoor als inferieur worden gezien.
3. Compliciete mannelijkheid: mannen die akkoord gaan met het hegemonische ideaal,
maar niet volledig eraan voldoen.
4. Marginalisatie: mannen uit lagere klassen of van kleur die als inferieur worden
beschouwd.
Deze mannelijkheid beïnvloedt de wereldpolitiek, bijvoorbeeld in de context van soldaten. Het
idee van "mannelijkheid" wordt versterkt in de soldatenopleiding, maar het legt ook druk op
mannen, omdat de kwetsbaarheid van mannen in de patriarchy blijft, terwijl ze boven vrouwen
staan. Het benadrukt dat mannelijkheid in de politiek niet alleen over vrouwen gaat, maar ook
hoe verschillende vormen van mannelijkheid zich tot elkaar verhouden en invloed hebben.
3
, HOOFDSTUK 2 – GESCHIEDENIS GENDERGELIJKHEIDSBELEID EU
EU Wetgeving: De EU heeft verschillende wetgevingshandelingen:
• Verordeningen zijn bindend en gelden automatisch in alle lidstaten zonder nationale
aanpassing.
• Richtlijnen stellen doelen vast, maar laten lidstaten vrij om te kiezen hoe ze die doelen
bereiken, mits ze binnen een bepaalde termijn de richtlijn omzetten in nationale
wetgeving.
• Besluiten zijn bindend in al hun onderdelen en gelden direct.
Fases van Gelijke Behandeling:
• Equal treatment (jaren '70): Focus op gelijke behandeling van mannen en vrouwen,
voornamelijk in de economische sector.
• Positive action (jaren '80): Acties om ongelijkheden actief te corrigeren.
• Gender mainstreaming (late jaren '90): Gender wordt in alle beleidsterreinen
geïntegreerd.
• Breder gelijkheidsbeleid (nieuwe gelijkheidspolitiek): Gelijkheidsbeleid breidt zich
uit naar andere groepen en domeinen.
WOLLSTONECRAFT’S DILEMMA:
Het dilemma, genoemd naar Mary Wollstonecraft, stelt dat om gelijkheid te bereiken, je vaak
het verschil tussen mannen en vrouwen moet benadrukken, wat de ongelijkheid kan versterken
door de focus op verschillen in plaats van op gelijkheid.
FEMINISTISCH HISTORISCH INSTITUTIONALISME (FHI):
Deze theorie onderzoekt hoe gender en macht zich door de tijd heen binnen instellingen
ontwikkelen, en wie er invloed heeft op beleid. Het helpt verklaren waarom
gendergelijkheidsbeleid soms stagneert of vooruitgaat.
BEGRIPPEN FHI:
• Institutional layering: Veranderingen in instellingen die nieuwe ideeën boven
bestaande structuren leggen, zonder fundamentele veranderingen.
• Path dependency: Beleid wordt beïnvloed door eerdere keuzes en is moeilijk
omkeerbaar.
• Critical juncture: Belangrijke breukmomenten (zoals de val van de Berlijnse muur)
die nieuwe beleidsrichtingen mogelijk maken.
• Ratchet effect: Bepaalde vooruitgangen in genderbeleid kunnen niet meer volledig
teruggedraaid worden, zelfs niet tijdens crisissen.
4
INTERNATIONALE POLITIEK
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 2: GESCHIEDENIS GENDERGEKLIJKHEIDSBELEID IN EU
HOOFDSTUK 3: IMPLEMENTATIE VAN GELIJKHEIDSWETGEVING
HOOFDSTUK 4: INTERSECTIONALITEIT IN POLITIEK EN PRAKTIJK
HOOFDSTUK 5: ANTI-GENDER BACKLASH
HOOFDSTUK 6: DE VERENIGDE NATIES: DE WPS-AGENDA
HOOFDSTUK 7: GEEN LES
HOOFDSTUK 8: GENDER EN DIVERSITEIT IN IFI’S
HOOFDSTUK 9: GENDER, SEKSUALITEIT EN INTERNATIONALE HIËRARCHIEËN
HOOFDSTUK 10: NORMDIFFUSIE
HOOFDSTUK 11: TRANSNATIONALE BEWEGINGEN
HOOFDSTUK 12: POLITIEKE HOMOFOBIE
1
, HOOFDSTUK 1 – INLEIDING
1.1. CARVER
De tekst bespreekt gender als onderdeel van een politiek project, waarbij het niet alleen om
mannen en vrouwen gaat, maar ook om genderhiërarchieën tussen landen. Carver benadrukt dat
concepten zoals gender vaak door mannen worden gedefinieerd, vooral door witte mannen uit
hogere sociale klassen. Deze dominante groep bepaalt hoe we naar gender kijken en wat als
"normaal" wordt beschouwd. Carver stelt dat gender niet enkel een ideologie is, maar ook een
politiek project dat bepaalde doelen kan dienen. Een belangrijk kritiekpunt is dat
gendergelijkheid problematisch kan zijn, omdat het vaak binaire opvattingen van gender
versterkt. Om gendergelijkheid te bereiken, worden soms stereotypen benadrukt, wat de
behoefte aan een meer transformatieve verandering benadrukt: een herziening van het gehele
systeem is noodzakelijk.
Shepherd benadert gender vanuit de fysieke dimensie van lichamen in de internationale politiek.
Gender wordt gezien als een lens waardoor we naar wereldpolitiek kunnen kijken. Het idee van
dimorfisme (de veronderstelling van twee geslachten) is problematisch omdat het uitsluit wat
daarvan afwijkt. Stereotype dreigingen kunnen ontstaan wanneer mensen niet voldoen aan de
norm. Er zijn drie grote stromingen in het denken over sekse en gender:
1. Constructivisme: Sekse is biologisch, maar gender wordt sociaal geconstrueerd. Dit
betekent dat hoewel biologische verschillen tussen mannen en vrouwen bestaan, de manier
waarop we gender begrijpen en uitdrukken door de samenleving wordt gevormd.
2. Essentialisme: Verschillen tussen mannen en vrouwen zijn verankerd in de natuur, wat
betekent dat de biologische basis van gender onvermijdelijk is en dat deze verschillen
fundamenteel en onveranderlijk zijn.
3. Queer theory: Gender en sekse zijn performatief. Dit betekent dat gender niet een
vaststaand gegeven is, maar eerder een reeks van gedragingen en uitdrukkingen die door
individuen en culturen gecreëerd worden.
Performativity verwijst naar het idee dat taal de realiteit creëert. Wanneer we bijvoorbeeld
zeggen "het is een jongen", plaatsen we het lichaam in een categorie en creëren we nieuwe
verwachtingen en realiteiten. Deze termen zijn door onszelf bedacht, maar ze kunnen nooit de
volledige complexiteit van de werkelijkheid vangen. Er blijft altijd iets buiten de taal. Judith
Butler bespreekt het concept van een matrix van begrijpbaarheid, waarbinnen je moet
opereren om begrepen te worden. Als je afwijkt van deze matrix, val je buiten de categorieën
van begrip. Dit is een queer perspectief, dat aangeeft dat afwijkingen van normatieve sekse-
rollen vaak niet geaccepteerd of erkend worden.
Butler benadrukt dat sekse niet ontkent wordt, maar dat de nadruk ligt op wat we niet kunnen
begrijpen, omdat we als talige wezens gebonden zijn aan de beperkingen van taal. Door het
herhalen van gegenderd gedrag lijkt sekse natuurlijk, hoewel dit een sociaal geconstrueerd idee
is. Biologie wordt niet ontkend, maar de nadruk ligt op de beperkte manier waarop we sekse
2
,kunnen begrijpen. Een voorbeeld hiervan is de behandeling van intersekse mensen, die lange
tijd als afwijking werden beschouwd, zoals besproken door auteurs als Cordelia Fine en Angela
Saini.
Cynthia Enloe richt zich op hoe de wereldpolitiek vaak wordt gepresenteerd door de lens van
mannelijke leiders, zonder de vrouwen achter hen te erkennen. Ze pleit voor een feministische
nieuwsgierigheid, waarbij we ook de onzichtbare vrouwen en hun rol in de politiek moeten
onderzoeken, wat een ander inzicht in de werking van politiek zou geven. Bijvoorbeeld, de term
"natuurlijk" roept vragen op: wanneer beschouwen we iets als natuurlijk en waarom? De
vraag is waarom we bepaalde zaken als inherent of natuurlijk beschouwen, terwijl ze sociaal
geconstrueerd kunnen zijn.
1.2. SHEPHERD: MOEDERS VAN PLAZA DE MAYO & GREENHAM
COMMON
De "Dwaze Moeders" van de Plaza de Mayo en de actie van de Greenham Common-vrouwen
illustreren hoe gender, moederschap en politieke actie met elkaar verweven zijn. De Dwaze
Moeders streden tegen de verdwijning van hun kinderen in Argentinië, terwijl de vrouwen van
Greenham Common zich verzetten tegen nucleaire wapens in de jaren '80. Beide groepen
werden bekritiseerd voor hun acties, maar de manier waarop ze werden beoordeeld, was
verschillend. De vrouwen van Greenham Common werden als "slechte moeders" gezien, omdat
ze hun kinderen achterlieten, terwijl de vrouwen van Plaza de Mayo werden geprezen om hun
moederschap. Deze verschillen reflecteren verschillende ideeën over biologisch separatisme,
grenzen en politieke ruimte en de rol van het kind als symbool voor kwetsbaarheid en onschuld,
zoals te zien in de symbolen van luiers, kinderspeelgoed en witte sluiers.
1.3. KIRBY
1. Hegemonische mannelijkheid: de geïdealiseerde en geprezen versie van
mannelijkheid.
2. Subordinated mannelijkheid: mannen die niet voldoen aan het ideaal van
hegemonische mannelijkheid en daardoor als inferieur worden gezien.
3. Compliciete mannelijkheid: mannen die akkoord gaan met het hegemonische ideaal,
maar niet volledig eraan voldoen.
4. Marginalisatie: mannen uit lagere klassen of van kleur die als inferieur worden
beschouwd.
Deze mannelijkheid beïnvloedt de wereldpolitiek, bijvoorbeeld in de context van soldaten. Het
idee van "mannelijkheid" wordt versterkt in de soldatenopleiding, maar het legt ook druk op
mannen, omdat de kwetsbaarheid van mannen in de patriarchy blijft, terwijl ze boven vrouwen
staan. Het benadrukt dat mannelijkheid in de politiek niet alleen over vrouwen gaat, maar ook
hoe verschillende vormen van mannelijkheid zich tot elkaar verhouden en invloed hebben.
3
, HOOFDSTUK 2 – GESCHIEDENIS GENDERGELIJKHEIDSBELEID EU
EU Wetgeving: De EU heeft verschillende wetgevingshandelingen:
• Verordeningen zijn bindend en gelden automatisch in alle lidstaten zonder nationale
aanpassing.
• Richtlijnen stellen doelen vast, maar laten lidstaten vrij om te kiezen hoe ze die doelen
bereiken, mits ze binnen een bepaalde termijn de richtlijn omzetten in nationale
wetgeving.
• Besluiten zijn bindend in al hun onderdelen en gelden direct.
Fases van Gelijke Behandeling:
• Equal treatment (jaren '70): Focus op gelijke behandeling van mannen en vrouwen,
voornamelijk in de economische sector.
• Positive action (jaren '80): Acties om ongelijkheden actief te corrigeren.
• Gender mainstreaming (late jaren '90): Gender wordt in alle beleidsterreinen
geïntegreerd.
• Breder gelijkheidsbeleid (nieuwe gelijkheidspolitiek): Gelijkheidsbeleid breidt zich
uit naar andere groepen en domeinen.
WOLLSTONECRAFT’S DILEMMA:
Het dilemma, genoemd naar Mary Wollstonecraft, stelt dat om gelijkheid te bereiken, je vaak
het verschil tussen mannen en vrouwen moet benadrukken, wat de ongelijkheid kan versterken
door de focus op verschillen in plaats van op gelijkheid.
FEMINISTISCH HISTORISCH INSTITUTIONALISME (FHI):
Deze theorie onderzoekt hoe gender en macht zich door de tijd heen binnen instellingen
ontwikkelen, en wie er invloed heeft op beleid. Het helpt verklaren waarom
gendergelijkheidsbeleid soms stagneert of vooruitgaat.
BEGRIPPEN FHI:
• Institutional layering: Veranderingen in instellingen die nieuwe ideeën boven
bestaande structuren leggen, zonder fundamentele veranderingen.
• Path dependency: Beleid wordt beïnvloed door eerdere keuzes en is moeilijk
omkeerbaar.
• Critical juncture: Belangrijke breukmomenten (zoals de val van de Berlijnse muur)
die nieuwe beleidsrichtingen mogelijk maken.
• Ratchet effect: Bepaalde vooruitgangen in genderbeleid kunnen niet meer volledig
teruggedraaid worden, zelfs niet tijdens crisissen.
4
