Milieubeleid
Inhoud
Examen...................................................................................................................................................4
Het vak................................................................................................................................................4
Les 1: Milieuproblemen als maatschappelijke vraagstukken..................................................................5
Compartimenteel begrippenkader.....................................................................................................5
Hoofdtypes ingrepen/effecten als begrippenkader............................................................................5
Procesmatig begrippenkader..............................................................................................................5
Geïntegreerd perspectief....................................................................................................................6
Besluit.................................................................................................................................................7
MILIEUPROBLEMEN ALS ‘MENS-MILIEU’PROBLEMEN........................................................................7
Milieuproblemen kennen een antropogene oorzaak......................................................................7
Milieu als fysiek systeem................................................................................................................7
Mens = sociaal systeem, samenleving............................................................................................8
DPSIR keten........................................................................................................................................9
Driving force...................................................................................................................................9
Pressure..........................................................................................................................................9
Response (R).................................................................................................................................10
Les 2: Discursieve evolutie van het milieubeleid en de milieubeginselen van het Vlaamse milieubeleid
..............................................................................................................................................................12
Wat is een (milieu)discours ?........................................................................................................12
Discursieve evolutie milieubeleid over 50 jaar:.............................................................................12
discours vs. Beleidsactie...............................................................................................................12
De drie grote milieudiscoursen.........................................................................................................13
1) Grenzen aan de groei................................................................................................................13
3) Duurzame ontwikkeling............................................................................................................14
Milieubeginselen van het Vlaamse milieubeleid...............................................................................16
3. De vervuiler betaalt..................................................................................................................16
4. Integratiebeginsel (§ 3 ! zie Memorie DABM, p. 21, 25)..........................................................17
5. Stand-still beginsel...................................................................................................................18
6. Hoog beschermingsniveau zonder de sociaal- economische gevolgen uit oog te verliezen......18
7. Voorzorgsbeginsel....................................................................................................................19
Les 3: Milieuvraagstukken als politieke vraagstukken...........................................................................20
De metafoor tragedy of the commons..............................................................................................20
, Politieke oplossingen....................................................................................................................20
Afwenteling (Externaliteiten) op Meerdere Niveaus.....................................................................20
Welke goederen lenen zich makkelijkst voor common pool beheer ?..........................................21
Milieuproblemen voor politiek en politici extra moeilijk door dilemma’s en trade-offs...............21
De spanning tussen eigen en collectief belang (sociale dillemas en speltheorie).............................22
Prisoners dillema..........................................................................................................................22
Vertrouwensdilemma (Trust dilemma - Assurance game)............................................................23
Chicken dilemma..........................................................................................................................23
Vrijwilligersdilemma.....................................................................................................................24
Het vraagstuk van de instrumentering..............................................................................................24
Juridische instrumenten...............................................................................................................25
Voorbeeld (toegepaste) examenvraag:.............................................................................................26
Les 4: HET DOELRATIONEEL PERSPECTIEF OP (MILIEU)BELEID EN DE BELEIDSCYCLUS.........................27
DRIE DOMINANTE PERSPECTIEVEN VOOR DE ANALYSE VAN MILIEUBELEID:....................................27
Doelrationeel perspectief op beleid.................................................................................................27
Veronderstellingen achter het perspectief....................................................................................27
Hoe verloopt beleid in dit perspectief..........................................................................................27
Examenvraag....................................................................................................................................30
Les 5: HET INTERACTIEPERSPECTIEF EN HET INSTITUTIONEEL PERSPECTIEF OP (MILIEU)BELEID.........32
Interactie-perspectief.......................................................................................................................32
Ten opzichte van het Doelrationele perspectief:...........................................................................32
De veronderstellingen achter het interactieperspectief:..............................................................32
Verloop van het interactieperspectief...........................................................................................32
STERKTES EN ZWAKTES INTERACTIEPERSPECTIEF.........................................................................34
Institutionele perspectief..................................................................................................................34
Stromingen in het institutioneel perspectief................................................................................35
Analysekader vanuit institutioneel perspectief.............................................................................35
Sterktes en zwaktes van institutioneel perspectief.......................................................................36
Examenvraag....................................................................................................................................36
Les 6: Milieubeleidsevaluatie................................................................................................................37
Onderscheid tussen een summatieve & formatieve evaluatie......................................................37
Waarom beleid evalueren?:..........................................................................................................37
Tijdstip en object van evalueren...................................................................................................37
Effectiviteit van beleid..................................................................................................................39
Milieubeleidsevaluatie doorheen de 3 perspectieven op milieubeleid........................................39
Les 7: Milieubeleidsplanning en transitiegovernance...........................................................................41
, Milieubeleidsplanning......................................................................................................................41
Groei, bloei en evolutie van strategische milieubeleidsplanning..................................................41
Visie, strategie, plan, actieplan.....................................................................................................41
De functies van een milieubeleidsplan: Waaraan moet een milieubeleidsplan idealiter voldoen ?
......................................................................................................................................................42
Nadelen van het instrument MBP.................................................................................................42
Transitiegovernance of: het (socio-technisch) systeemperspectief..................................................42
Uitgangspunt................................................................................................................................42
Alleen systeemverandering kan soelaas brengen.........................................................................42
Transitiemanagement...................................................................................................................43
Transitiegovernance de X-curve....................................................................................................43
Examenvragen..................................................................................................................................44
Les 9: Just transition.............................................................................................................................45
Rechtvaardigheid en just transition..................................................................................................45
Types van rechtvaardigheid..........................................................................................................45
Het concept regressiviteit.............................................................................................................45
Ongelijkheid in klimaatimpact..........................................................................................................45
Geografische ongelijkheid.............................................................................................................45
Intergenerationele ongelijkheid / afwenteling..............................................................................45
Individuele ongelijkheid................................................................................................................46
Ongelijkheid in klimaatbeleidsimpact: distributionele rechtvaardigheid..........................................46
Risico’s op regressiviteit / Mattheuseffect / reboundeffect..........................................................46
Just transition voor werknemers......................................................................................................48
Voorstel voor een policy mix voor een rechtvaardige klimaattransitie in België...............................48
Uitgangspunten............................................................................................................................48
4 principes....................................................................................................................................48
JTPP: Ondersteunende beleidsmaatregelen.................................................................................50
,Examen
Open boek en Mondeling Examen met 30 min schriftelijke voorbereiding op 3 vragen.
Vraag 3 groter dan Vraag 1 en 2 om tijdsdruk te creëren!
Dus: TO THE POINT zijn in totaal 45 min tijd voor 3 vragen
Toepassen op voorbeelden
Index maken = Woordenlijst met alle kernwoorden die verwijzen naar slides of samenvatting om zo
snel de pagina te vinden
1. Open boek mondeling examen: 90 % van de punten
Half uur schriftelijke voorbereiding, waarin vrij gebruik van uw cursusmateriaal en notities,
uitgezonderd audio’s en digitale dragers
2. Verplichte deelname groepsopdracht (per 6 à 10 studenten): 10 % van de punten
een casus analyseren aan de hand van concepten en inzichten uit de
cursus en inzichten uitwisselen met een andere groep
(peer beoordeling samenwerking in de eigen groep)
Het vak
We kijken in dit vak naar milieu- / omgevingsbeleid met een beleidswetenschappelijke bril !
= Kennis OVER beleid
Beleidswetenschappen = disciplines die kennis ontwikkelen over de inhoud (discours), de
organisatie en processen van beleid, zowel vanuit een politiek/bestuurlijk als
maatschappelijk perspectief, met doel die kennis te laten doorwerken in de beleidsvoering
Kenmerken:
- Probleemgericht (oplossingen bewerken voor problemen op de beleidsagenda)
- Multidisciplinair gevoed (sociologie, politicologie, sociaal-economische -, bestuurs-,
pedagogische-, communicatiewetenschappen, gedragswetenschappen, recht,
economie, sociale geografie, …)
Hoe milieuvraagstukken (en oplossingsrichtingen) te plaatsen in hun maatschappelijke,
politieke en beleidscontext.
,Les 1: Milieuproblemen als maatschappelijke
vraagstukken
Compartimenteel begrippenkader
Jaren 70’:
Milieubeleid per compartiment Milieuproblemen benoemd naar het milieu compartiment waarin
verstoring optreedt:
- luchtvervuiling (miv. ozonlaag = de atmosfeer)
- waterbezoedeling (oppervlaktewater + waterbodems)
- bodemverontreiniging (miv. grondwaterbederf)
- verstoring van fauna en flora (wild levende)
- verstoring van het landschap (en van ecosystemen)
Voordelen:
Men begon milieubeleid te voeren, de luchtkwaliteit is zeer slecht in die tijd
Naast emissieregels ook immissie- en kwaliteitsdoelstellingen voor het compartiment
Specialisatie van experten en overheden
Nadelen:
Versnippering bevoegdheden en beleid: Weinig contact tussen de verschillend eilandjes van
luchtexperten en bodemexperten bevoorbeeld
Risico op afwenteling milieuproblemen:
vb. Waterzuivering => vervuild slib => bodemvervuiling; of: Roetfilters => afval
vb. Bomenkap voor natuurherstel niet coherent met klimaatmitigatie
vb Afvalverbrandings installaties afval wordt netjes verbrand maar luchtkwaliteit gaat
achteruit: Afvalprobleem luchtprobleem Roetfilter maar wordt dan terug een
afvalprobleem
China produceert pc wij consumeren afval naar Afrika
Problemen moeilijk aan te pakken bij de bron,
bv. in een regio, of in een hele keten van processen
Hoofdtypes ingrepen/effecten als begrippenkader
Begin jaren 80:
- Verontreiniging door toevoeging van iets of emissie (verontreinigingsfactoren of polluenten),
zodanig dat schade wordt aangebracht, => milieuhygiënische problemen en normen)
- Uitputting door verwijdering van iets (onttrekking, Memorie p. 19) met een zodanige snelheid of
omvang, dat deze vorm van exploitatie zichzelf in gevaar brengt
- Aantasting, zowel omkeerbare als de niet-omkeerbare, een kwaliteitsvermindering, anders dan
door verontreiniging of aantasting, door verandering van iets) Bv. door stikstof niet minder
planten en dieren, maar wel minder biodiversiteit.
Procesmatig begrippenkader
Half jaren 80:
Benoemd als Centrale thema’s in milieubeleid Procesmatig (thematisch) begrippenkader:
‘VER-’ = problematisch effectproces of samen- hangend geheel van effectprocessen in milieu
– vergelijk met het kringloop-, ecosysteemdenken
, Voorbeeld van zo een centrale themas:
- Verandering van het klimaat
- Verspilling van eindige grondstoffen (van fossiele grondstoffen, van ertsen maar
ook van vruchtbare grond en genetisch materiaal)
- Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen (in bodem, water en lucht in
concentraties die negatief inwerken op plant, dier of mens)
- Verzuring van industriële regio's of continenten (zwavel- en stikstofoxides
(fossiele brandstoffen) en ammoniak (uit landbouw) verzuren lucht en bodem
- Vermesting van stroombekkens, grondwater en natuurgebieden (overmatige
verrijking van ecosystemen met voedingsstoffen, vooral stikstof- en
fosforverbindingen)
- Verwijdering van afval (hoofdzakelijk via storten en verbranding)
- Verdroging : door de ontginning van het grondwater voor allerlei doeleinden,
door de verharding van het oppervlak en de versnelde afvoer daalt
grondwatertafel. Ook rooien en ontginning.
- Versnippering van natuurgebieden : isolement en niet alleen de inkrimping
- Verstoring op lokaal niveau : hinderlijke effecten, welzijnsverlagende
verschijnselen als geluidshinder, geurhinder, visuele verstoring.
Voordelen:
Overstijgen klassieke bronnenindelingen en compartimentering
Integrale benadering en integrale aanpak
Kernachtige, scherpe diagnose en monitoring (indicatoren, zoals in de MIRA- en EEA-rapporten,
https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/)
Nadelen:
Redelijk moeilijk en abstract, operationaliseren in concreet beleid is moeilijk
Niet coherent: effect-processen + ingreep-processen ? => varianten: thema’s geschrapt /
toegevoegd
Bestuurlijke organisatie?
- Minder duidelijk dan compartimenten
- Toch oude en recente voorbeelden:
- EU 2010: nieuwe DG CLIMA naast DG ENVI
- VL 2020: nieuw Energie- en Klimaatagentschap
Geïntegreerd perspectief
Besef dat alles met alles samenhangt: integratie (cf. les 2) Zie discours DO: goede milieukwaliteit
hangt samen met een goede ruimtelijke ordening, een integraal waterbeleid, een verstandig
georganiseerde mobiliteit, met een duurzame land- en tuinbouw, …
Gevolg: milieudoelstellingen worden holistischer, ambitieuzer, Bril op systeemniveau
MAAR lastige operationalisering; is DO krachtig genoeg als concept van maatschappelijke
verandering?
Bestuurlijke hervorming: ‘milieubeleid’ en ‘Ruimtelijke ordeningsbeleid’ vloeien samen tot
‘Omgevingbeleid’ in NL, VL (2015-2018)
(Engels: ‘environment’) in het engels is dit woord omgeving en ruimtelijk niet opgesplitst maar
hebben ze er simpelweg maar 1 woord voor waardoor de opsplitsing daar niet gekomen is.
Inhoud
Examen...................................................................................................................................................4
Het vak................................................................................................................................................4
Les 1: Milieuproblemen als maatschappelijke vraagstukken..................................................................5
Compartimenteel begrippenkader.....................................................................................................5
Hoofdtypes ingrepen/effecten als begrippenkader............................................................................5
Procesmatig begrippenkader..............................................................................................................5
Geïntegreerd perspectief....................................................................................................................6
Besluit.................................................................................................................................................7
MILIEUPROBLEMEN ALS ‘MENS-MILIEU’PROBLEMEN........................................................................7
Milieuproblemen kennen een antropogene oorzaak......................................................................7
Milieu als fysiek systeem................................................................................................................7
Mens = sociaal systeem, samenleving............................................................................................8
DPSIR keten........................................................................................................................................9
Driving force...................................................................................................................................9
Pressure..........................................................................................................................................9
Response (R).................................................................................................................................10
Les 2: Discursieve evolutie van het milieubeleid en de milieubeginselen van het Vlaamse milieubeleid
..............................................................................................................................................................12
Wat is een (milieu)discours ?........................................................................................................12
Discursieve evolutie milieubeleid over 50 jaar:.............................................................................12
discours vs. Beleidsactie...............................................................................................................12
De drie grote milieudiscoursen.........................................................................................................13
1) Grenzen aan de groei................................................................................................................13
3) Duurzame ontwikkeling............................................................................................................14
Milieubeginselen van het Vlaamse milieubeleid...............................................................................16
3. De vervuiler betaalt..................................................................................................................16
4. Integratiebeginsel (§ 3 ! zie Memorie DABM, p. 21, 25)..........................................................17
5. Stand-still beginsel...................................................................................................................18
6. Hoog beschermingsniveau zonder de sociaal- economische gevolgen uit oog te verliezen......18
7. Voorzorgsbeginsel....................................................................................................................19
Les 3: Milieuvraagstukken als politieke vraagstukken...........................................................................20
De metafoor tragedy of the commons..............................................................................................20
, Politieke oplossingen....................................................................................................................20
Afwenteling (Externaliteiten) op Meerdere Niveaus.....................................................................20
Welke goederen lenen zich makkelijkst voor common pool beheer ?..........................................21
Milieuproblemen voor politiek en politici extra moeilijk door dilemma’s en trade-offs...............21
De spanning tussen eigen en collectief belang (sociale dillemas en speltheorie).............................22
Prisoners dillema..........................................................................................................................22
Vertrouwensdilemma (Trust dilemma - Assurance game)............................................................23
Chicken dilemma..........................................................................................................................23
Vrijwilligersdilemma.....................................................................................................................24
Het vraagstuk van de instrumentering..............................................................................................24
Juridische instrumenten...............................................................................................................25
Voorbeeld (toegepaste) examenvraag:.............................................................................................26
Les 4: HET DOELRATIONEEL PERSPECTIEF OP (MILIEU)BELEID EN DE BELEIDSCYCLUS.........................27
DRIE DOMINANTE PERSPECTIEVEN VOOR DE ANALYSE VAN MILIEUBELEID:....................................27
Doelrationeel perspectief op beleid.................................................................................................27
Veronderstellingen achter het perspectief....................................................................................27
Hoe verloopt beleid in dit perspectief..........................................................................................27
Examenvraag....................................................................................................................................30
Les 5: HET INTERACTIEPERSPECTIEF EN HET INSTITUTIONEEL PERSPECTIEF OP (MILIEU)BELEID.........32
Interactie-perspectief.......................................................................................................................32
Ten opzichte van het Doelrationele perspectief:...........................................................................32
De veronderstellingen achter het interactieperspectief:..............................................................32
Verloop van het interactieperspectief...........................................................................................32
STERKTES EN ZWAKTES INTERACTIEPERSPECTIEF.........................................................................34
Institutionele perspectief..................................................................................................................34
Stromingen in het institutioneel perspectief................................................................................35
Analysekader vanuit institutioneel perspectief.............................................................................35
Sterktes en zwaktes van institutioneel perspectief.......................................................................36
Examenvraag....................................................................................................................................36
Les 6: Milieubeleidsevaluatie................................................................................................................37
Onderscheid tussen een summatieve & formatieve evaluatie......................................................37
Waarom beleid evalueren?:..........................................................................................................37
Tijdstip en object van evalueren...................................................................................................37
Effectiviteit van beleid..................................................................................................................39
Milieubeleidsevaluatie doorheen de 3 perspectieven op milieubeleid........................................39
Les 7: Milieubeleidsplanning en transitiegovernance...........................................................................41
, Milieubeleidsplanning......................................................................................................................41
Groei, bloei en evolutie van strategische milieubeleidsplanning..................................................41
Visie, strategie, plan, actieplan.....................................................................................................41
De functies van een milieubeleidsplan: Waaraan moet een milieubeleidsplan idealiter voldoen ?
......................................................................................................................................................42
Nadelen van het instrument MBP.................................................................................................42
Transitiegovernance of: het (socio-technisch) systeemperspectief..................................................42
Uitgangspunt................................................................................................................................42
Alleen systeemverandering kan soelaas brengen.........................................................................42
Transitiemanagement...................................................................................................................43
Transitiegovernance de X-curve....................................................................................................43
Examenvragen..................................................................................................................................44
Les 9: Just transition.............................................................................................................................45
Rechtvaardigheid en just transition..................................................................................................45
Types van rechtvaardigheid..........................................................................................................45
Het concept regressiviteit.............................................................................................................45
Ongelijkheid in klimaatimpact..........................................................................................................45
Geografische ongelijkheid.............................................................................................................45
Intergenerationele ongelijkheid / afwenteling..............................................................................45
Individuele ongelijkheid................................................................................................................46
Ongelijkheid in klimaatbeleidsimpact: distributionele rechtvaardigheid..........................................46
Risico’s op regressiviteit / Mattheuseffect / reboundeffect..........................................................46
Just transition voor werknemers......................................................................................................48
Voorstel voor een policy mix voor een rechtvaardige klimaattransitie in België...............................48
Uitgangspunten............................................................................................................................48
4 principes....................................................................................................................................48
JTPP: Ondersteunende beleidsmaatregelen.................................................................................50
,Examen
Open boek en Mondeling Examen met 30 min schriftelijke voorbereiding op 3 vragen.
Vraag 3 groter dan Vraag 1 en 2 om tijdsdruk te creëren!
Dus: TO THE POINT zijn in totaal 45 min tijd voor 3 vragen
Toepassen op voorbeelden
Index maken = Woordenlijst met alle kernwoorden die verwijzen naar slides of samenvatting om zo
snel de pagina te vinden
1. Open boek mondeling examen: 90 % van de punten
Half uur schriftelijke voorbereiding, waarin vrij gebruik van uw cursusmateriaal en notities,
uitgezonderd audio’s en digitale dragers
2. Verplichte deelname groepsopdracht (per 6 à 10 studenten): 10 % van de punten
een casus analyseren aan de hand van concepten en inzichten uit de
cursus en inzichten uitwisselen met een andere groep
(peer beoordeling samenwerking in de eigen groep)
Het vak
We kijken in dit vak naar milieu- / omgevingsbeleid met een beleidswetenschappelijke bril !
= Kennis OVER beleid
Beleidswetenschappen = disciplines die kennis ontwikkelen over de inhoud (discours), de
organisatie en processen van beleid, zowel vanuit een politiek/bestuurlijk als
maatschappelijk perspectief, met doel die kennis te laten doorwerken in de beleidsvoering
Kenmerken:
- Probleemgericht (oplossingen bewerken voor problemen op de beleidsagenda)
- Multidisciplinair gevoed (sociologie, politicologie, sociaal-economische -, bestuurs-,
pedagogische-, communicatiewetenschappen, gedragswetenschappen, recht,
economie, sociale geografie, …)
Hoe milieuvraagstukken (en oplossingsrichtingen) te plaatsen in hun maatschappelijke,
politieke en beleidscontext.
,Les 1: Milieuproblemen als maatschappelijke
vraagstukken
Compartimenteel begrippenkader
Jaren 70’:
Milieubeleid per compartiment Milieuproblemen benoemd naar het milieu compartiment waarin
verstoring optreedt:
- luchtvervuiling (miv. ozonlaag = de atmosfeer)
- waterbezoedeling (oppervlaktewater + waterbodems)
- bodemverontreiniging (miv. grondwaterbederf)
- verstoring van fauna en flora (wild levende)
- verstoring van het landschap (en van ecosystemen)
Voordelen:
Men begon milieubeleid te voeren, de luchtkwaliteit is zeer slecht in die tijd
Naast emissieregels ook immissie- en kwaliteitsdoelstellingen voor het compartiment
Specialisatie van experten en overheden
Nadelen:
Versnippering bevoegdheden en beleid: Weinig contact tussen de verschillend eilandjes van
luchtexperten en bodemexperten bevoorbeeld
Risico op afwenteling milieuproblemen:
vb. Waterzuivering => vervuild slib => bodemvervuiling; of: Roetfilters => afval
vb. Bomenkap voor natuurherstel niet coherent met klimaatmitigatie
vb Afvalverbrandings installaties afval wordt netjes verbrand maar luchtkwaliteit gaat
achteruit: Afvalprobleem luchtprobleem Roetfilter maar wordt dan terug een
afvalprobleem
China produceert pc wij consumeren afval naar Afrika
Problemen moeilijk aan te pakken bij de bron,
bv. in een regio, of in een hele keten van processen
Hoofdtypes ingrepen/effecten als begrippenkader
Begin jaren 80:
- Verontreiniging door toevoeging van iets of emissie (verontreinigingsfactoren of polluenten),
zodanig dat schade wordt aangebracht, => milieuhygiënische problemen en normen)
- Uitputting door verwijdering van iets (onttrekking, Memorie p. 19) met een zodanige snelheid of
omvang, dat deze vorm van exploitatie zichzelf in gevaar brengt
- Aantasting, zowel omkeerbare als de niet-omkeerbare, een kwaliteitsvermindering, anders dan
door verontreiniging of aantasting, door verandering van iets) Bv. door stikstof niet minder
planten en dieren, maar wel minder biodiversiteit.
Procesmatig begrippenkader
Half jaren 80:
Benoemd als Centrale thema’s in milieubeleid Procesmatig (thematisch) begrippenkader:
‘VER-’ = problematisch effectproces of samen- hangend geheel van effectprocessen in milieu
– vergelijk met het kringloop-, ecosysteemdenken
, Voorbeeld van zo een centrale themas:
- Verandering van het klimaat
- Verspilling van eindige grondstoffen (van fossiele grondstoffen, van ertsen maar
ook van vruchtbare grond en genetisch materiaal)
- Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen (in bodem, water en lucht in
concentraties die negatief inwerken op plant, dier of mens)
- Verzuring van industriële regio's of continenten (zwavel- en stikstofoxides
(fossiele brandstoffen) en ammoniak (uit landbouw) verzuren lucht en bodem
- Vermesting van stroombekkens, grondwater en natuurgebieden (overmatige
verrijking van ecosystemen met voedingsstoffen, vooral stikstof- en
fosforverbindingen)
- Verwijdering van afval (hoofdzakelijk via storten en verbranding)
- Verdroging : door de ontginning van het grondwater voor allerlei doeleinden,
door de verharding van het oppervlak en de versnelde afvoer daalt
grondwatertafel. Ook rooien en ontginning.
- Versnippering van natuurgebieden : isolement en niet alleen de inkrimping
- Verstoring op lokaal niveau : hinderlijke effecten, welzijnsverlagende
verschijnselen als geluidshinder, geurhinder, visuele verstoring.
Voordelen:
Overstijgen klassieke bronnenindelingen en compartimentering
Integrale benadering en integrale aanpak
Kernachtige, scherpe diagnose en monitoring (indicatoren, zoals in de MIRA- en EEA-rapporten,
https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/)
Nadelen:
Redelijk moeilijk en abstract, operationaliseren in concreet beleid is moeilijk
Niet coherent: effect-processen + ingreep-processen ? => varianten: thema’s geschrapt /
toegevoegd
Bestuurlijke organisatie?
- Minder duidelijk dan compartimenten
- Toch oude en recente voorbeelden:
- EU 2010: nieuwe DG CLIMA naast DG ENVI
- VL 2020: nieuw Energie- en Klimaatagentschap
Geïntegreerd perspectief
Besef dat alles met alles samenhangt: integratie (cf. les 2) Zie discours DO: goede milieukwaliteit
hangt samen met een goede ruimtelijke ordening, een integraal waterbeleid, een verstandig
georganiseerde mobiliteit, met een duurzame land- en tuinbouw, …
Gevolg: milieudoelstellingen worden holistischer, ambitieuzer, Bril op systeemniveau
MAAR lastige operationalisering; is DO krachtig genoeg als concept van maatschappelijke
verandering?
Bestuurlijke hervorming: ‘milieubeleid’ en ‘Ruimtelijke ordeningsbeleid’ vloeien samen tot
‘Omgevingbeleid’ in NL, VL (2015-2018)
(Engels: ‘environment’) in het engels is dit woord omgeving en ruimtelijk niet opgesplitst maar
hebben ze er simpelweg maar 1 woord voor waardoor de opsplitsing daar niet gekomen is.
