S1
Psychodiagnostisch werken 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
,Inhoud
I. Bijkomende tekst Digitap HC1 (betreffende H1 boek) : Algemene intersectorale richtlijn diagnostiek - leidraad voor een
kwaliteitsvolle diagnostische praktijk ................................................................................................................................................5
A. Diagnostiek: definitie en begrippen ................................................................................................................................. 5
B. Visie op kwaliteitsvolle diagnostiek .................................................................................................................................. 7
C. Deelfasen handelingsgerichte diagnostiek ..................................................................................................................... 11
D. Werken volgens richtlijnen ............................................................................................................................................. 13
1) Inleiding – wat is psychodiagnostiek? .............................................................................................................................................14
1.1 het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving ................................................................................... 15
1.2 Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen ........................................................................................... 15
1.2.1 Beschrijven .......................................................................................................................................................................... 16
1.2.2 Ordenen .............................................................................................................................................................................. 16
1.2.3 Verklaren ............................................................................................................................................................................. 17
1.2.4 Voorspellen.......................................................................................................................................................................... 17
1.3 Op een gefundeerde manier................................................................................................................................................ 18
1.3.1 Psychodiagnostische methoden .......................................................................................................................................... 18
1.3.2 Wetenschappelijke onderbouwing ...................................................................................................................................... 21
2) H2 boek professioneel observeren – Tekst digitap Verschillende benaderingen binnen de psychodiagnostiek .................................21
2.1 Professioneel observeren .................................................................................................................................................... 21
2.1.1 Waarom ga je observeren? .................................................................................................................................................. 22
2.1.2 Bij wie en wanneer ga je observeren? ................................................................................................................................. 22
2.1.3 Hoe ga je observeren? ......................................................................................................................................................... 22
2.1.4 Wat ga je observeren, en wat kun je er uit afleiden? ........................................................................................................... 24
2.1.5 Wat is de kwaliteit van je observatie? ................................................................................................................................. 25
a. Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................................................... 25
b. Validiteit .................................................................................................................................................................................... 26
2.2 Benaderingswijzen ............................................................................................................................................................... 26
2.2.1 Klinische benadering ........................................................................................................................................................... 27
2.2.2 Statistische benadering ....................................................................................................................................................... 28
2.2.3 Benaderingswijzen, de vergelijking ...................................................................................................................................... 28
3) H3 boek geschiedenis van de testpsychologie – tekst digitap een kort historisch perspectief op psychodiagnostiek .........................29
3.1 Geschiedenis van de testpsychologie .................................................................................................................................. 29
3.2.1 De vroege voorlopers ...................................................................................................................................................................... 29
a. De eerste sporen ....................................................................................................................................................................... 29
3.1.2 Fysiognomie ........................................................................................................................................................................ 31
3.1.3 Cranioscopie = frenologie .................................................................................................................................................... 31
3.2 Een aarzelende start ............................................................................................................................................................ 31
3.2.1 Moderne psychiatrie............................................................................................................................................................ 31
3.2.2 Experimentele psychologie: ................................................................................................................................................. 32
3.2.3 Eugenetica en sociaal darwinisme ....................................................................................................................................... 33
3.2.4 Individuele verschillen tussen individuen ............................................................................................................................ 34
3.3 De eerste echte intelligentietest .......................................................................................................................................... 35
3.3.1 Intelligentie, een Europese uitvinding ................................................................................................................................. 35
3.3.2 Een Amerikaanse heroriëntering ......................................................................................................................................... 36
3.3.3 De verdere evolutie ............................................................................................................................................................. 37
a. Van individuele naar collectieve tests ........................................................................................................................................ 37
1
, b. Nieuwe verwerkingswijzen in het intelligentieonderzoek .......................................................................................................... 38
c. Het meten van andere eigenschappen ...................................................................................................................................... 41
3.2.4 Hedendaagse testpraktijk .................................................................................................................................................... 42
a. Een exponentiële groei .............................................................................................................................................................. 42
b. Kwaliteitsbewaking ................................................................................................................................................................... 43
4) H3 boek De testbenadering – tekst digitap een psychologische test is… ..........................................................................................44
4.1 Een psychologische test is… ..................................................................................................................................................................... 44
4.1.1 Een test is een beoordelingsprocedure ........................................................................................................................................... 44
a. Beoordeling van individuen ....................................................................................................................................................... 44
b. Beoordeling van groepen .......................................................................................................................................................... 45
c. Beoordelingen van de invloed van situaties en methoden ........................................................................................................ 46
4.1.2 Een registratie van psychologische eigenschappen ............................................................................................................. 46
4.1.3 Een operationalisering van psychologische eigenschappen ................................................................................................. 46
4.1.4 Een test levert een psychometrisch onderbouwde meetresultaat op ................................................................................. 47
a. Psychometrische kwaliteiten ..................................................................................................................................................... 47
b. De psychometrische kwaliteiten worden beschreven in een testhandleiding ............................................................................ 47
4.1.5 Andere kenmerken van een test .......................................................................................................................................... 48
a. Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................................................... 48
b. Validiteit .................................................................................................................................................................................... 48
c. Standaardisatie ......................................................................................................................................................................... 49
d. Objectieve scoring ..................................................................................................................................................................... 49
e. Normering ................................................................................................................................................................................. 49
f. Reikwijdte ................................................................................................................................................................................. 49
g. Psychologische eigenschappen ................................................................................................................................................. 49
h. Soorten mensen ........................................................................................................................................................................ 49
i. Aanvaardbaarheid .................................................................................................................................................................... 49
j. Onpartijdigheid ......................................................................................................................................................................... 50
k. Praktische aspecten .................................................................................................................................................................. 51
l. Objectiviteit............................................................................................................................................................................... 51
m. Efficiëntie .................................................................................................................................................................................. 51
5) H3 boek Domeinen van psychologische testen ...............................................................................................................................52
5.1 Domeinen van psychologische testen ...................................................................................................................................................... 52
5.1.1 Eerst wat basis ................................................................................................................................................................................. 52
5.1.2 Prestatieniveau testen ..................................................................................................................................................................... 53
a. Algemene niveautesten ............................................................................................................................................................. 53
b. Specifiek/speciale niveautesten................................................................................................................................................. 53
c. Vorderingstesten ....................................................................................................................................................................... 54
5.1.3 Testen voor gedragswijze................................................................................................................................................................. 55
a. Observatietesten ....................................................................................................................................................................... 55
b. Somato-fysiologische metingen ................................................................................................................................................ 56
c. Zelfbeoordelingen ..................................................................................................................................................................... 56
d. Projectieve technieken .............................................................................................................................................................. 57
6) H4 boek Schaleren – Tekst digitap antwoord schalen in psychologische testen ................................................................................60
6.1 Waarom antwoordschalen? ..................................................................................................................................................................... 60
6.2 Het gebruik van antwoordschalen ............................................................................................................................................................ 60
6.2.1 Stap 1: van waarneembaar gedrag psychologische eigenschappen (AHC) .................................................................................. 60
6.2.2 Stap 2: objectief vastleggen v. waarneembaar gedrag..................................................................................................................... 60
2
, 6.2.3 Stap 3: interpreteren van waarneembaar gedrag ............................................................................................................................ 61
6.3 Soorten antwoordschalen ........................................................................................................................................................................ 61
6.3.1 Open antwoordschalen ................................................................................................................................................................... 62
6.3.2 Gesloten antwoordschalen .............................................................................................................................................................. 62
a. Meerkeuzevragen ~ multiple choice ......................................................................................................................................... 62
b. Checklist .................................................................................................................................................................................... 63
c. Beoordelingsschalen ~ rating scales ......................................................................................................................................... 63
d. Likertschalen ............................................................................................................................................................................. 63
e. Semantische differentiaalschalen .............................................................................................................................................. 65
f. Grafische responsschalen .......................................................................................................................................................... 65
g. Gedwongen keuzevragen .......................................................................................................................................................... 66
6.3.3 Welke antwoordschaal wordt het best gekozen? ............................................................................................................................ 66
7) H4 normen in psychologische testen, H5 vergelijkingsschalen & H6 betrouwbaarheidsinterval boek – Tekst digitap ........................67
7.1 Vergelijkingsschalen............................................................................................................................................................. 67
7.1.1 Normgerelateerde vergelijkingsschalen............................................................................................................................... 67
7.1.2 Criteriumgeralteerde vergelijkingsschalen........................................................................................................................... 68
7.1.3 Persoonsgerelateerde vergelijkingsschalen ......................................................................................................................... 68
7.2 Interpreteren van waarneembaar gedrag ............................................................................................................................ 68
7.3 Beschrijving van de ruwe scores van de normgroep ............................................................................................................ 68
7.3.1 Frequentieverdeling ............................................................................................................................................................ 69
7.3.2 Grafische voorstelling .......................................................................................................................................................... 69
7.3.3 Scheve en normale verdeling............................................................................................................................................... 70
7.4 Berekening van de centrale tendentie ................................................................................................................................. 70
7.5 Iemands positie berekenen in de groep............................................................................................................................... 71
7.6 Berekenen van de spreiding ................................................................................................................................................ 72
7.7 Standaardscores .................................................................................................................................................................. 73
7.8 Betrouwbaarheidsintervallen .............................................................................................................................................. 74
8) H5 betrouwbaarheidsinterval, H6 theoretische uitgangspunten en betrouwbaarheidsinterval & H8 item-responstheorie boek .......75
8.1 Theoretische uitgangspunten betrouwbaarheid ...................................................................................................................................... 75
8.1.1 Herhaalbaarheid van de metingen .................................................................................................................................................. 75
8.1.2 Betrouwbaarheid op een werpbord ................................................................................................................................................ 75
8.1.3 De uitdaging van meetfouten .......................................................................................................................................................... 76
8.1.4 De klassieke testtheorie KTT ............................................................................................................................................................ 77
8.1.5 De standaardmeetfout .................................................................................................................................................................... 77
8.2 Betrouwbaarheidsintervallen ................................................................................................................................................................... 78
8.3 De item responstheorie............................................................................................................................................................................ 78
8.3.1 Ontwikkeling van psychologische testen ......................................................................................................................................... 78
8.3.2 Vergelijking v. testtheorieën ............................................................................................................................................................ 79
a. Vertrekbasis .............................................................................................................................................................................. 79
b. Achterliggende theorie .............................................................................................................................................................. 80
c. Basis van de berekening en interpretatie van de uitslagen ....................................................................................................... 80
d. Precisie van de uitslagen ........................................................................................................................................................... 80
e. Herwerking, update en de testafname ...................................................................................................................................... 81
8.4 Item-responstheorie ................................................................................................................................................................................ 81
8.4.1 Opbouw item-responstheorie ......................................................................................................................................................... 82
a. Latent continuüm ...................................................................................................................................................................... 82
b. Vaardigheidsniveau ................................................................................................................................................................... 83
c. Moeilijkheidsgraad ................................................................................................................................................................... 83
3
, d. Discriminerend vermogen ......................................................................................................................................................... 84
e. Samengevat .............................................................................................................................................................................. 84
8.4.2 Werken met een IRT-test ................................................................................................................................................................. 85
9) H6 betrouwbaarheid – Tekst digitap ...............................................................................................................................................85
9.1 Meten van betrouwbaarheid ................................................................................................................................................................... 85
9.1.1 Pearson correlatie ........................................................................................................................................................................... 85
9.1.2 Berekenen van betrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
a. Test-hertestbetrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
b. Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid .......................................................................................................................................... 86
c. Paralleltestbetrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
d. Splitsingsbetrouwbaarheid ....................................................................................................................................................... 87
e. Interne consistentie ................................................................................................................................................................... 87
9.2 Hoe betrouwbaar moet een test zijn........................................................................................................................................................ 88
9.2.1 Interpretatie betrouwbaarheid ....................................................................................................................................................... 88
9.2.2 De soort betrouwbaarheid .............................................................................................................................................................. 89
9.3 betrouwbaarheid vs validiteit................................................................................................................................................................... 89
10) H7 Validiteit – tekst digitap ............................................................................................................................................................89
10.1 Validiteit? What the… ............................................................................................................................................................................. 89
10.2 Betrouwbaarheid + validiteit = .............................................................................................................................................................. 89
10.3 Meten van validiteit ............................................................................................................................................................................... 90
10.3.1 Berekenen van validiteit ................................................................................................................................................................ 90
a. Inhoudsvaliditeit ....................................................................................................................................................................... 90
b. Indruksvaliditeit ........................................................................................................................................................................ 90
c. Begrips-/ constructvaliditeit ...................................................................................................................................................... 91
d. Criterium/predictieve validiteit ................................................................................................................................................. 93
10.4 Hoe valide moet een test zijn ................................................................................................................................................................. 94
10.4.1 Interpretatie validiteit ................................................................................................................................................................... 94
10.4.2 Het onderzoeksdoel ...................................................................................................................................................................... 94
10.4.3 De soort validiteit .......................................................................................................................................................................... 94
10.4.4 Het aantal testinstrumenten ......................................................................................................................................................... 94
4
,I. Bijkomende tekst Digitap HC1 (betreffende H1 boek) : Algemene
intersectorale richtlijn diagnostiek - leidraad voor een kwaliteitsvolle
diagnostische praktijk
A. Diagnostiek: definitie en begrippen
Diagnostiek: Er is sprake v/e hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht en geanalyseerd, om
zo zorg te kunnen waarmaken. => beschikbare relevante gegevens worden verzameld, geordend
en verwerkt.
Gemeenschappelijke zaken in onderstaande beschrijvingen vormen wat diagnostiek is:
➢ Indicatiestelling: het proces waarbij wordt bepaald welke zorg of ondersteuning iemand
nodig heeft. Het helpt om te beslissen welke hulp het beste past bij de behoeften van
een persoon.
➢ Zorginschaling: zorgt ervoor dat de juiste zorg op het juiste moment en op de juiste
manier wordt geleverd.
➢ Handelingsgerichte diagnostiek: focust zich op het begrijpen van problemen en het
geven van praktische adviezen om deze aan te pakken. Het is een
samenwerkingsgerichte (ouders, leraren en hulpverleners) en oplossingsgerichte
methode die sterke punten en mogelijkheden benadrukt.
Figuur 1 geeft de versch. stappen tss aanmelding en advies weer = geheel v. deelprocessen
diagnostiek
5
, • Klachtenanalyse = fase v. verhelderende diagnostiek
-> klachten cliënt worden verduidelijkt en hulpvraag extra toegelicht
• Probleemanalyse = onderkennende (=identificerende) diagnostiek
-> neg. En pos. Gedragingen inventariseren gegevens, beschrijven en benoemen,
ernst probleemgedrag inschatten of beoordelen
• Verklaringsanalyse = verklarende diagnostiek
-> formuleren v. alternatieve verklaringen voor probleemgedrag en vormen v.
integratief (=omvattend) beeld.
• Indicatieanalyse = indicerende (= vaststellende) diagnostiek
-> nagaan v. best passende aanpak, formuleren v. interventiedoelen en prioriteren.
inzetbaarheid v. bep. Interventies beoordelen
Classificatie vs. Diagnostiek:
→ Classificatie: zoeken naar een algemeen beeld, persoon wordt o.b.v. overeenkomsten
met anderen beoordeeld en ingedeeld a.h.v. een systeem = enkel beschrijvend.
→ Diagnostiek = a.h.v. diagnostische cyclus een gedetailleerd & uniek beeld vormen v.
individuele probleemsituatie
Verklaringsanalyse
Probleemanalyse => kan aanleiding geven tot classificatie = niet perse
het geval
Bestaande uit categoriale en dimensionale classificatie -> zie 1.2.2
Handelingsgerichte diagnostiek
7 principes v. handelingsgerichte diagnostiek:
• = doelgericht
• Gericht op behoefte v. cliënt en de opvoeders/hulpverleners
• Betrokkenheid v. omgeving v/d cliënt en aandacht voor ondersteuningsbehoeften
• Hanteren v/e transactioneel referentiekader (= elke interactie is wisselwerking tss
individuen)
• Samenwerken met cliënt en context = cruciaal
• Aandacht voor positieve factoren
• Verloop = systematisch & transparant
6
,5 fasen in handelingsgerichte diagnostiek:
Info en inzichten in ene fase = invloed op beslissingen in andere fase
Belangrijk om geïndividualiseerd advies te vormen is:
• Sterkte-zwakte profiel op te stellen
• Zicht krijgen op adaptief functioneren (effectiviteit om om te gaan met eisen en
uitdagingen v/h dagelijks leven)
• Participatieproblemen (moeilijkheid bij deelnemen aan sociale, maatschappelijke en
dagelijkse activiteiten)
• Ondersteunings- en leerbehoeften
Dynamisch-interactief assesment: onderzoekt de nodig ondersteuning tijdens het
diagnostisch traject, door testomstandigheden aan te passen en het effect van de
aanpassingen in kaart te brengen door individuele prestaties te vergelijken.
B. Visie op kwaliteitsvolle diagnostiek
7 pijlers bij het benaderen v/d kwaliteit v/d diagnostiek:
• Biopsychosociale visie op het menselijk functioneren
• Idiografisch karakter
• Integratief beeld vormen over cliënt
• Participatie in context cliënt
• Gebruik v. kwaliteitsvolle methodieken en instrumenten
• Reflexiviteit diagnosticus en diagnostisch team
• Aandacht voor interdisciplinaire samenwerking
Primair doel kwaliteitsvolle diagnostiek = advies geven op maat v. cliënt over meest geschikte
zorg.
7
, i. Biopsychosociaal kader
= complexe interactie tss biologische, psychologische en sociale factoren. -> mens benadert als
systeem, met subsystemen die elks invloed hebben op elkaar
ii. Idiografisch kader
Idiografisch onderzoek = het beschrijven en begrijpen v. individuele casussen
Gebruik makend v. geïndividualiseerde methodieken, instrumenten en/of metingen =>
= uniek en relevant voor cliënt
Idiografische beschrijving:
• Perspectief diagnosticus, cliënt en zijn omgeving op problemen en biopsychosociale
factoren
• Positieve kenmerken cliënt
• Verwachtingen over herstel en gezondheidsvordering
➔ Maakt zo link tss diagnostiek v/d hulpverlener en verhaal cliënt
iii. Integratief beeld
Integratief beeld: overkoepelend beeld of theorie over cliënt waarin alle verzamelde
diagnostische gegevens een plaats krijgen en in relatie tot elkaar worden gebracht.
Hypotheses worden afgetoetst
Integratie v. alle info
Opgesteld vanuit biopsychosociaal perspectief
8
, iv. Participatie van cliënt en context
Vertrekt vanuit vraag cliënt of zijn context => diagnostisch onderzoek moet aansluiten bij
wensen, behoeften en mogelijkheden cliënt.
= werken vanuit perspectief cliënt -> kennis, ervaringen en verwachtingen v. cliënt nemen
centrale plaats in bij het proces => er wordt met de cliënt in gesprek gegaan.
v. Gebruik van kwaliteitsvolle methodieken en instrumenten
Methodisch te werk gaan = verwijzing naar manier waarop info-verzameling gebeurd
Diagnostici wapenen tegen oordeelsfouten hypothese toetsende methode en
systematische methodiek.
Basishouding diagnosticus = kritisch opstellen t.o.v.
o Gegenereerde hypothese
o Verzamelde data
o Conclusies die worden gemaakt uit verzamelde data
Besluitvorming = gebaseerd op kwaliteitsvol diagnostisch materiaal
Kwaliteitscriteria:
1. Instrumenten correct hanteren => juiste keuze van instrument
2. Beschikbare instrumenten die wetenschappelijk onderbouwd zijn met goede
psychometrische eigenschappen => instrument = valide, betrouwbaar en
bevat goede normering
vi. Reflexiviteit van de diagnosticus en het diagnostisch team
Klinisch oordeel = feilbaarder & minder optimaal dan statistische voorspellingen
mens = gevoelig bij verwerken v. info door versch. valkuilen
Valkuilen in het menselijke informatieverwerkingsvermogen:
• Beschikbaarheidsheuristiek: Mate waarin gebeurtenis als waarschijnlijk wordt
beoordeeld => afh. v. hoe gemakkelijk voorbeelden v. gebeurtenis herinneren
• Waarschijnlijkheid stellen v. bep. Diagnose = hoe recent diagnose in verleden gesteld is
geweest
• Primacy- en recency-effect => info die eerst en/of laatste vernomen = best onthouden
• Hoe representatief gebeurtenis is met prototype
9
Psychodiagnostisch werken 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
,Inhoud
I. Bijkomende tekst Digitap HC1 (betreffende H1 boek) : Algemene intersectorale richtlijn diagnostiek - leidraad voor een
kwaliteitsvolle diagnostische praktijk ................................................................................................................................................5
A. Diagnostiek: definitie en begrippen ................................................................................................................................. 5
B. Visie op kwaliteitsvolle diagnostiek .................................................................................................................................. 7
C. Deelfasen handelingsgerichte diagnostiek ..................................................................................................................... 11
D. Werken volgens richtlijnen ............................................................................................................................................. 13
1) Inleiding – wat is psychodiagnostiek? .............................................................................................................................................14
1.1 het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving ................................................................................... 15
1.2 Gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen ........................................................................................... 15
1.2.1 Beschrijven .......................................................................................................................................................................... 16
1.2.2 Ordenen .............................................................................................................................................................................. 16
1.2.3 Verklaren ............................................................................................................................................................................. 17
1.2.4 Voorspellen.......................................................................................................................................................................... 17
1.3 Op een gefundeerde manier................................................................................................................................................ 18
1.3.1 Psychodiagnostische methoden .......................................................................................................................................... 18
1.3.2 Wetenschappelijke onderbouwing ...................................................................................................................................... 21
2) H2 boek professioneel observeren – Tekst digitap Verschillende benaderingen binnen de psychodiagnostiek .................................21
2.1 Professioneel observeren .................................................................................................................................................... 21
2.1.1 Waarom ga je observeren? .................................................................................................................................................. 22
2.1.2 Bij wie en wanneer ga je observeren? ................................................................................................................................. 22
2.1.3 Hoe ga je observeren? ......................................................................................................................................................... 22
2.1.4 Wat ga je observeren, en wat kun je er uit afleiden? ........................................................................................................... 24
2.1.5 Wat is de kwaliteit van je observatie? ................................................................................................................................. 25
a. Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................................................... 25
b. Validiteit .................................................................................................................................................................................... 26
2.2 Benaderingswijzen ............................................................................................................................................................... 26
2.2.1 Klinische benadering ........................................................................................................................................................... 27
2.2.2 Statistische benadering ....................................................................................................................................................... 28
2.2.3 Benaderingswijzen, de vergelijking ...................................................................................................................................... 28
3) H3 boek geschiedenis van de testpsychologie – tekst digitap een kort historisch perspectief op psychodiagnostiek .........................29
3.1 Geschiedenis van de testpsychologie .................................................................................................................................. 29
3.2.1 De vroege voorlopers ...................................................................................................................................................................... 29
a. De eerste sporen ....................................................................................................................................................................... 29
3.1.2 Fysiognomie ........................................................................................................................................................................ 31
3.1.3 Cranioscopie = frenologie .................................................................................................................................................... 31
3.2 Een aarzelende start ............................................................................................................................................................ 31
3.2.1 Moderne psychiatrie............................................................................................................................................................ 31
3.2.2 Experimentele psychologie: ................................................................................................................................................. 32
3.2.3 Eugenetica en sociaal darwinisme ....................................................................................................................................... 33
3.2.4 Individuele verschillen tussen individuen ............................................................................................................................ 34
3.3 De eerste echte intelligentietest .......................................................................................................................................... 35
3.3.1 Intelligentie, een Europese uitvinding ................................................................................................................................. 35
3.3.2 Een Amerikaanse heroriëntering ......................................................................................................................................... 36
3.3.3 De verdere evolutie ............................................................................................................................................................. 37
a. Van individuele naar collectieve tests ........................................................................................................................................ 37
1
, b. Nieuwe verwerkingswijzen in het intelligentieonderzoek .......................................................................................................... 38
c. Het meten van andere eigenschappen ...................................................................................................................................... 41
3.2.4 Hedendaagse testpraktijk .................................................................................................................................................... 42
a. Een exponentiële groei .............................................................................................................................................................. 42
b. Kwaliteitsbewaking ................................................................................................................................................................... 43
4) H3 boek De testbenadering – tekst digitap een psychologische test is… ..........................................................................................44
4.1 Een psychologische test is… ..................................................................................................................................................................... 44
4.1.1 Een test is een beoordelingsprocedure ........................................................................................................................................... 44
a. Beoordeling van individuen ....................................................................................................................................................... 44
b. Beoordeling van groepen .......................................................................................................................................................... 45
c. Beoordelingen van de invloed van situaties en methoden ........................................................................................................ 46
4.1.2 Een registratie van psychologische eigenschappen ............................................................................................................. 46
4.1.3 Een operationalisering van psychologische eigenschappen ................................................................................................. 46
4.1.4 Een test levert een psychometrisch onderbouwde meetresultaat op ................................................................................. 47
a. Psychometrische kwaliteiten ..................................................................................................................................................... 47
b. De psychometrische kwaliteiten worden beschreven in een testhandleiding ............................................................................ 47
4.1.5 Andere kenmerken van een test .......................................................................................................................................... 48
a. Betrouwbaarheid ...................................................................................................................................................................... 48
b. Validiteit .................................................................................................................................................................................... 48
c. Standaardisatie ......................................................................................................................................................................... 49
d. Objectieve scoring ..................................................................................................................................................................... 49
e. Normering ................................................................................................................................................................................. 49
f. Reikwijdte ................................................................................................................................................................................. 49
g. Psychologische eigenschappen ................................................................................................................................................. 49
h. Soorten mensen ........................................................................................................................................................................ 49
i. Aanvaardbaarheid .................................................................................................................................................................... 49
j. Onpartijdigheid ......................................................................................................................................................................... 50
k. Praktische aspecten .................................................................................................................................................................. 51
l. Objectiviteit............................................................................................................................................................................... 51
m. Efficiëntie .................................................................................................................................................................................. 51
5) H3 boek Domeinen van psychologische testen ...............................................................................................................................52
5.1 Domeinen van psychologische testen ...................................................................................................................................................... 52
5.1.1 Eerst wat basis ................................................................................................................................................................................. 52
5.1.2 Prestatieniveau testen ..................................................................................................................................................................... 53
a. Algemene niveautesten ............................................................................................................................................................. 53
b. Specifiek/speciale niveautesten................................................................................................................................................. 53
c. Vorderingstesten ....................................................................................................................................................................... 54
5.1.3 Testen voor gedragswijze................................................................................................................................................................. 55
a. Observatietesten ....................................................................................................................................................................... 55
b. Somato-fysiologische metingen ................................................................................................................................................ 56
c. Zelfbeoordelingen ..................................................................................................................................................................... 56
d. Projectieve technieken .............................................................................................................................................................. 57
6) H4 boek Schaleren – Tekst digitap antwoord schalen in psychologische testen ................................................................................60
6.1 Waarom antwoordschalen? ..................................................................................................................................................................... 60
6.2 Het gebruik van antwoordschalen ............................................................................................................................................................ 60
6.2.1 Stap 1: van waarneembaar gedrag psychologische eigenschappen (AHC) .................................................................................. 60
6.2.2 Stap 2: objectief vastleggen v. waarneembaar gedrag..................................................................................................................... 60
2
, 6.2.3 Stap 3: interpreteren van waarneembaar gedrag ............................................................................................................................ 61
6.3 Soorten antwoordschalen ........................................................................................................................................................................ 61
6.3.1 Open antwoordschalen ................................................................................................................................................................... 62
6.3.2 Gesloten antwoordschalen .............................................................................................................................................................. 62
a. Meerkeuzevragen ~ multiple choice ......................................................................................................................................... 62
b. Checklist .................................................................................................................................................................................... 63
c. Beoordelingsschalen ~ rating scales ......................................................................................................................................... 63
d. Likertschalen ............................................................................................................................................................................. 63
e. Semantische differentiaalschalen .............................................................................................................................................. 65
f. Grafische responsschalen .......................................................................................................................................................... 65
g. Gedwongen keuzevragen .......................................................................................................................................................... 66
6.3.3 Welke antwoordschaal wordt het best gekozen? ............................................................................................................................ 66
7) H4 normen in psychologische testen, H5 vergelijkingsschalen & H6 betrouwbaarheidsinterval boek – Tekst digitap ........................67
7.1 Vergelijkingsschalen............................................................................................................................................................. 67
7.1.1 Normgerelateerde vergelijkingsschalen............................................................................................................................... 67
7.1.2 Criteriumgeralteerde vergelijkingsschalen........................................................................................................................... 68
7.1.3 Persoonsgerelateerde vergelijkingsschalen ......................................................................................................................... 68
7.2 Interpreteren van waarneembaar gedrag ............................................................................................................................ 68
7.3 Beschrijving van de ruwe scores van de normgroep ............................................................................................................ 68
7.3.1 Frequentieverdeling ............................................................................................................................................................ 69
7.3.2 Grafische voorstelling .......................................................................................................................................................... 69
7.3.3 Scheve en normale verdeling............................................................................................................................................... 70
7.4 Berekening van de centrale tendentie ................................................................................................................................. 70
7.5 Iemands positie berekenen in de groep............................................................................................................................... 71
7.6 Berekenen van de spreiding ................................................................................................................................................ 72
7.7 Standaardscores .................................................................................................................................................................. 73
7.8 Betrouwbaarheidsintervallen .............................................................................................................................................. 74
8) H5 betrouwbaarheidsinterval, H6 theoretische uitgangspunten en betrouwbaarheidsinterval & H8 item-responstheorie boek .......75
8.1 Theoretische uitgangspunten betrouwbaarheid ...................................................................................................................................... 75
8.1.1 Herhaalbaarheid van de metingen .................................................................................................................................................. 75
8.1.2 Betrouwbaarheid op een werpbord ................................................................................................................................................ 75
8.1.3 De uitdaging van meetfouten .......................................................................................................................................................... 76
8.1.4 De klassieke testtheorie KTT ............................................................................................................................................................ 77
8.1.5 De standaardmeetfout .................................................................................................................................................................... 77
8.2 Betrouwbaarheidsintervallen ................................................................................................................................................................... 78
8.3 De item responstheorie............................................................................................................................................................................ 78
8.3.1 Ontwikkeling van psychologische testen ......................................................................................................................................... 78
8.3.2 Vergelijking v. testtheorieën ............................................................................................................................................................ 79
a. Vertrekbasis .............................................................................................................................................................................. 79
b. Achterliggende theorie .............................................................................................................................................................. 80
c. Basis van de berekening en interpretatie van de uitslagen ....................................................................................................... 80
d. Precisie van de uitslagen ........................................................................................................................................................... 80
e. Herwerking, update en de testafname ...................................................................................................................................... 81
8.4 Item-responstheorie ................................................................................................................................................................................ 81
8.4.1 Opbouw item-responstheorie ......................................................................................................................................................... 82
a. Latent continuüm ...................................................................................................................................................................... 82
b. Vaardigheidsniveau ................................................................................................................................................................... 83
c. Moeilijkheidsgraad ................................................................................................................................................................... 83
3
, d. Discriminerend vermogen ......................................................................................................................................................... 84
e. Samengevat .............................................................................................................................................................................. 84
8.4.2 Werken met een IRT-test ................................................................................................................................................................. 85
9) H6 betrouwbaarheid – Tekst digitap ...............................................................................................................................................85
9.1 Meten van betrouwbaarheid ................................................................................................................................................................... 85
9.1.1 Pearson correlatie ........................................................................................................................................................................... 85
9.1.2 Berekenen van betrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
a. Test-hertestbetrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
b. Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid .......................................................................................................................................... 86
c. Paralleltestbetrouwbaarheid .................................................................................................................................................... 86
d. Splitsingsbetrouwbaarheid ....................................................................................................................................................... 87
e. Interne consistentie ................................................................................................................................................................... 87
9.2 Hoe betrouwbaar moet een test zijn........................................................................................................................................................ 88
9.2.1 Interpretatie betrouwbaarheid ....................................................................................................................................................... 88
9.2.2 De soort betrouwbaarheid .............................................................................................................................................................. 89
9.3 betrouwbaarheid vs validiteit................................................................................................................................................................... 89
10) H7 Validiteit – tekst digitap ............................................................................................................................................................89
10.1 Validiteit? What the… ............................................................................................................................................................................. 89
10.2 Betrouwbaarheid + validiteit = .............................................................................................................................................................. 89
10.3 Meten van validiteit ............................................................................................................................................................................... 90
10.3.1 Berekenen van validiteit ................................................................................................................................................................ 90
a. Inhoudsvaliditeit ....................................................................................................................................................................... 90
b. Indruksvaliditeit ........................................................................................................................................................................ 90
c. Begrips-/ constructvaliditeit ...................................................................................................................................................... 91
d. Criterium/predictieve validiteit ................................................................................................................................................. 93
10.4 Hoe valide moet een test zijn ................................................................................................................................................................. 94
10.4.1 Interpretatie validiteit ................................................................................................................................................................... 94
10.4.2 Het onderzoeksdoel ...................................................................................................................................................................... 94
10.4.3 De soort validiteit .......................................................................................................................................................................... 94
10.4.4 Het aantal testinstrumenten ......................................................................................................................................................... 94
4
,I. Bijkomende tekst Digitap HC1 (betreffende H1 boek) : Algemene
intersectorale richtlijn diagnostiek - leidraad voor een kwaliteitsvolle
diagnostische praktijk
A. Diagnostiek: definitie en begrippen
Diagnostiek: Er is sprake v/e hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht en geanalyseerd, om
zo zorg te kunnen waarmaken. => beschikbare relevante gegevens worden verzameld, geordend
en verwerkt.
Gemeenschappelijke zaken in onderstaande beschrijvingen vormen wat diagnostiek is:
➢ Indicatiestelling: het proces waarbij wordt bepaald welke zorg of ondersteuning iemand
nodig heeft. Het helpt om te beslissen welke hulp het beste past bij de behoeften van
een persoon.
➢ Zorginschaling: zorgt ervoor dat de juiste zorg op het juiste moment en op de juiste
manier wordt geleverd.
➢ Handelingsgerichte diagnostiek: focust zich op het begrijpen van problemen en het
geven van praktische adviezen om deze aan te pakken. Het is een
samenwerkingsgerichte (ouders, leraren en hulpverleners) en oplossingsgerichte
methode die sterke punten en mogelijkheden benadrukt.
Figuur 1 geeft de versch. stappen tss aanmelding en advies weer = geheel v. deelprocessen
diagnostiek
5
, • Klachtenanalyse = fase v. verhelderende diagnostiek
-> klachten cliënt worden verduidelijkt en hulpvraag extra toegelicht
• Probleemanalyse = onderkennende (=identificerende) diagnostiek
-> neg. En pos. Gedragingen inventariseren gegevens, beschrijven en benoemen,
ernst probleemgedrag inschatten of beoordelen
• Verklaringsanalyse = verklarende diagnostiek
-> formuleren v. alternatieve verklaringen voor probleemgedrag en vormen v.
integratief (=omvattend) beeld.
• Indicatieanalyse = indicerende (= vaststellende) diagnostiek
-> nagaan v. best passende aanpak, formuleren v. interventiedoelen en prioriteren.
inzetbaarheid v. bep. Interventies beoordelen
Classificatie vs. Diagnostiek:
→ Classificatie: zoeken naar een algemeen beeld, persoon wordt o.b.v. overeenkomsten
met anderen beoordeeld en ingedeeld a.h.v. een systeem = enkel beschrijvend.
→ Diagnostiek = a.h.v. diagnostische cyclus een gedetailleerd & uniek beeld vormen v.
individuele probleemsituatie
Verklaringsanalyse
Probleemanalyse => kan aanleiding geven tot classificatie = niet perse
het geval
Bestaande uit categoriale en dimensionale classificatie -> zie 1.2.2
Handelingsgerichte diagnostiek
7 principes v. handelingsgerichte diagnostiek:
• = doelgericht
• Gericht op behoefte v. cliënt en de opvoeders/hulpverleners
• Betrokkenheid v. omgeving v/d cliënt en aandacht voor ondersteuningsbehoeften
• Hanteren v/e transactioneel referentiekader (= elke interactie is wisselwerking tss
individuen)
• Samenwerken met cliënt en context = cruciaal
• Aandacht voor positieve factoren
• Verloop = systematisch & transparant
6
,5 fasen in handelingsgerichte diagnostiek:
Info en inzichten in ene fase = invloed op beslissingen in andere fase
Belangrijk om geïndividualiseerd advies te vormen is:
• Sterkte-zwakte profiel op te stellen
• Zicht krijgen op adaptief functioneren (effectiviteit om om te gaan met eisen en
uitdagingen v/h dagelijks leven)
• Participatieproblemen (moeilijkheid bij deelnemen aan sociale, maatschappelijke en
dagelijkse activiteiten)
• Ondersteunings- en leerbehoeften
Dynamisch-interactief assesment: onderzoekt de nodig ondersteuning tijdens het
diagnostisch traject, door testomstandigheden aan te passen en het effect van de
aanpassingen in kaart te brengen door individuele prestaties te vergelijken.
B. Visie op kwaliteitsvolle diagnostiek
7 pijlers bij het benaderen v/d kwaliteit v/d diagnostiek:
• Biopsychosociale visie op het menselijk functioneren
• Idiografisch karakter
• Integratief beeld vormen over cliënt
• Participatie in context cliënt
• Gebruik v. kwaliteitsvolle methodieken en instrumenten
• Reflexiviteit diagnosticus en diagnostisch team
• Aandacht voor interdisciplinaire samenwerking
Primair doel kwaliteitsvolle diagnostiek = advies geven op maat v. cliënt over meest geschikte
zorg.
7
, i. Biopsychosociaal kader
= complexe interactie tss biologische, psychologische en sociale factoren. -> mens benadert als
systeem, met subsystemen die elks invloed hebben op elkaar
ii. Idiografisch kader
Idiografisch onderzoek = het beschrijven en begrijpen v. individuele casussen
Gebruik makend v. geïndividualiseerde methodieken, instrumenten en/of metingen =>
= uniek en relevant voor cliënt
Idiografische beschrijving:
• Perspectief diagnosticus, cliënt en zijn omgeving op problemen en biopsychosociale
factoren
• Positieve kenmerken cliënt
• Verwachtingen over herstel en gezondheidsvordering
➔ Maakt zo link tss diagnostiek v/d hulpverlener en verhaal cliënt
iii. Integratief beeld
Integratief beeld: overkoepelend beeld of theorie over cliënt waarin alle verzamelde
diagnostische gegevens een plaats krijgen en in relatie tot elkaar worden gebracht.
Hypotheses worden afgetoetst
Integratie v. alle info
Opgesteld vanuit biopsychosociaal perspectief
8
, iv. Participatie van cliënt en context
Vertrekt vanuit vraag cliënt of zijn context => diagnostisch onderzoek moet aansluiten bij
wensen, behoeften en mogelijkheden cliënt.
= werken vanuit perspectief cliënt -> kennis, ervaringen en verwachtingen v. cliënt nemen
centrale plaats in bij het proces => er wordt met de cliënt in gesprek gegaan.
v. Gebruik van kwaliteitsvolle methodieken en instrumenten
Methodisch te werk gaan = verwijzing naar manier waarop info-verzameling gebeurd
Diagnostici wapenen tegen oordeelsfouten hypothese toetsende methode en
systematische methodiek.
Basishouding diagnosticus = kritisch opstellen t.o.v.
o Gegenereerde hypothese
o Verzamelde data
o Conclusies die worden gemaakt uit verzamelde data
Besluitvorming = gebaseerd op kwaliteitsvol diagnostisch materiaal
Kwaliteitscriteria:
1. Instrumenten correct hanteren => juiste keuze van instrument
2. Beschikbare instrumenten die wetenschappelijk onderbouwd zijn met goede
psychometrische eigenschappen => instrument = valide, betrouwbaar en
bevat goede normering
vi. Reflexiviteit van de diagnosticus en het diagnostisch team
Klinisch oordeel = feilbaarder & minder optimaal dan statistische voorspellingen
mens = gevoelig bij verwerken v. info door versch. valkuilen
Valkuilen in het menselijke informatieverwerkingsvermogen:
• Beschikbaarheidsheuristiek: Mate waarin gebeurtenis als waarschijnlijk wordt
beoordeeld => afh. v. hoe gemakkelijk voorbeelden v. gebeurtenis herinneren
• Waarschijnlijkheid stellen v. bep. Diagnose = hoe recent diagnose in verleden gesteld is
geweest
• Primacy- en recency-effect => info die eerst en/of laatste vernomen = best onthouden
• Hoe representatief gebeurtenis is met prototype
9
