Koude Oorlog – Geschiedenis – VWO
Communisme in de Sovjetunie
Rusland tijdens Eerste Wereldoorlog:
- Zware verliezen in de oorlog
- Voedseltekorten etc.
1917: Russische revolutie
- Februari: afzetten, instellen voorlopige regering
- Oktober: communisten zetten voorlopige regering af
Communistische partij streeft naar een klasseloze samenleving: gemeenschappelijk
bezit van productiemiddelen en dus in de ogen van de communisten ‘gelijkheid’.
Communistische partij streeft naar communistische wereldrevolutie. → 1919:
Oprichting Komintern: Bevordering van wereldrevolutie door steun aan
communistische partijen in andere landen.
Stalin volgt Lenin op als leider. Onder Stalin wordt de Sovjet-Unie een totalitaire
staat.
- Communistische partijdictatuur:
o Censuur van de media
o Grootschalig gebruik van propaganda
o Onderdrukking van politieke tegenstanders
- Economische staatscontrole:
o Collectivisatie van de landbouw
o Invoering van de vijfjarenplannen
Sovjetunie: weinig individuele vrijheid Westerse landen: veel individuele
- Klasseloze samenleving vrijheid
- Dictatuur van één partij - Gelaagde samenleving op basis
- Door staat geleide van inkomen en bezit
(plan)economie - Parlementaire democratie
- Kapitalistische vrije
markteconomie
Wantrouwen in de Tweede Wereldoorlog
Vijandbeeld van de Sovjetunie over de Verenigde Staten:
Westers imperialisme:
- Vernietiging communisme
- Hele wereld economisch afhankelijk maken van de VS
Vijandbeeld van de VS over de SU:
Communistische wereldrevolutie
,Vanaf 1941: Ondanks wederzijds wantrouwen ontstaat er een samenwerking tussen
de VS en SU tegen de asmogendheden (Du, It, Jap) in WO2.
Geallieerden winnen steeds meer terrein op de asmogendheden, maar de spanning
tussen de VS en de SU loopt op.
- Vredesregeling met Duitsland
- Nieuwe machtsverhouding in Europa
Mei 1945: Einde Tweede Wereldoorlog in Europa
Juli 1945: Conferentie van Potsdam (VS, SU, GB)
Tijdelijke besluiten:
- Verdeling van Duitsland en Berlijn in vier bezettingszones (VS, SU, GB, FR)
- Bezettingszones vormen samen één economische eenheid
- Vervolging nazi’s
- Duits grondgebied moet worden afgestaan aan Polen
- Duitsland moet herstelbetalingen gaan betalen (vooral aan de SU)
Onenigheid over:
- Economische eenheid:
o VS: vrije markt en economisch herstel
o SU: planeconomie en herstelbetalingen
- Machtsverdeling in Europa:
o VS: vrije verkiezingen in heel Europa
o SU: Geen vrije verkiezingen in de landen die door de SU waren bevrijd
- Duits-Poolse grens
Invloedsferen in Europa
Europa raakt verdeeld in twee invloedsferen:
- VS bevrijden West-Europa:
o Parlementaire democratie met vrije verkiezingen
o Vrije markteconomie
- SU bevrijdt Oost-Europa:
o Volksdemocratie met communistische partij onder toezicht van de SU
o Planeconomie
Het streven naar invloedsferen bevestigt de vijandbeelden die de VS en de SU van
elkaar hebben.
1947: Amerikaanse president Truman wil uitbreiding van het communisme
voorkomen.
- Stimuleren van de Europese eenwording
- Trumandoctrine: economische en militaire steun aan landen die bedreigd
worden door het communisme (containmentpolitiek)
Angst van Truman: Door armoede in Europa zal het communisme meer aanhang
krijgen. → 1948: Marshallplan: Economische steun van de VS aan alle Europese
landen.
, Stalin weigert de Marshallhulp voor de landen in de invloedsfeer van de SU. Hij ziet
de hulp als westers imperialisme.
1948: Invoering van een nieuwe munt (D-mark) in de westerse bezettingszones,
omdat de westerse landen en de SU niet tot economische eenheid kwamen. →
Blokkade van Berlijn: Toegangswegen vanuit het westen naar West-Berlijn worden
afgesloten. Je kon niet meer over land naar West-Berlijn komen. → Bevoorrading
van West-Berlijn via luchtbrug door het westen. → Na 11 maanden geeft Stalin de
blokkade op.
1949: Duitsland raakt verdeeld in West-Duitsland (BRD) en Oost-Duitsland (DDR).
Europa raakt verdeeld in twee ideologische machtsblokken. → Vorming van militaire
bondgenootschappen:
- 1949: NAVO
- 1955: Warschaupact
Hiroshima en de wapenwedloop
Augustus 1945: Atoombom op Hiroshima en Nagasaki
- Directe gevolgen:
o 240.000 slachtoffers en verwoeste steden
o Overgave van Japen en einde van WO2
- Indirecte gevolgen:
o Wapenwedloop tussen de VS en de SU
De wapenwedloop vergroot de kans op een atoomoorlog, maar zorgt ook voor
wederzijdse afschrikking.
McCarthyisme in de VS
1950: Angst voor communistische wereldrevolutie wordt versterkt door redevoering
van senator McCarthy.
McCarthy beweert een lijst te hebben met daarop de namen van Amerikaanse
communisten die bij de Amerikaanse overheid werken. → McCarthy komt
voortdurend met nieuwe beschuldigingen. → Heksenjacht op ‘vermeende’
communisten. → Ondanks gebrek aan bewijs raken verdachten hun baan kwijt of
kregen een gevangenisstraf.
1954: McCarthy beschuldigt ook Republikeinen (zijn eigen partij) → Publieke opinie
keert zich tegen McCarthy.
Dekolonisatie in Azië
In de jaren ’20 en ’30 groeide het verzet in de koloniën tegen de westerse
overheersing. → Na WO2 begint een proces van dekolonisatie in Zuidoost-Azië.
Belangrijke oorzaak:
Communisme in de Sovjetunie
Rusland tijdens Eerste Wereldoorlog:
- Zware verliezen in de oorlog
- Voedseltekorten etc.
1917: Russische revolutie
- Februari: afzetten, instellen voorlopige regering
- Oktober: communisten zetten voorlopige regering af
Communistische partij streeft naar een klasseloze samenleving: gemeenschappelijk
bezit van productiemiddelen en dus in de ogen van de communisten ‘gelijkheid’.
Communistische partij streeft naar communistische wereldrevolutie. → 1919:
Oprichting Komintern: Bevordering van wereldrevolutie door steun aan
communistische partijen in andere landen.
Stalin volgt Lenin op als leider. Onder Stalin wordt de Sovjet-Unie een totalitaire
staat.
- Communistische partijdictatuur:
o Censuur van de media
o Grootschalig gebruik van propaganda
o Onderdrukking van politieke tegenstanders
- Economische staatscontrole:
o Collectivisatie van de landbouw
o Invoering van de vijfjarenplannen
Sovjetunie: weinig individuele vrijheid Westerse landen: veel individuele
- Klasseloze samenleving vrijheid
- Dictatuur van één partij - Gelaagde samenleving op basis
- Door staat geleide van inkomen en bezit
(plan)economie - Parlementaire democratie
- Kapitalistische vrije
markteconomie
Wantrouwen in de Tweede Wereldoorlog
Vijandbeeld van de Sovjetunie over de Verenigde Staten:
Westers imperialisme:
- Vernietiging communisme
- Hele wereld economisch afhankelijk maken van de VS
Vijandbeeld van de VS over de SU:
Communistische wereldrevolutie
,Vanaf 1941: Ondanks wederzijds wantrouwen ontstaat er een samenwerking tussen
de VS en SU tegen de asmogendheden (Du, It, Jap) in WO2.
Geallieerden winnen steeds meer terrein op de asmogendheden, maar de spanning
tussen de VS en de SU loopt op.
- Vredesregeling met Duitsland
- Nieuwe machtsverhouding in Europa
Mei 1945: Einde Tweede Wereldoorlog in Europa
Juli 1945: Conferentie van Potsdam (VS, SU, GB)
Tijdelijke besluiten:
- Verdeling van Duitsland en Berlijn in vier bezettingszones (VS, SU, GB, FR)
- Bezettingszones vormen samen één economische eenheid
- Vervolging nazi’s
- Duits grondgebied moet worden afgestaan aan Polen
- Duitsland moet herstelbetalingen gaan betalen (vooral aan de SU)
Onenigheid over:
- Economische eenheid:
o VS: vrije markt en economisch herstel
o SU: planeconomie en herstelbetalingen
- Machtsverdeling in Europa:
o VS: vrije verkiezingen in heel Europa
o SU: Geen vrije verkiezingen in de landen die door de SU waren bevrijd
- Duits-Poolse grens
Invloedsferen in Europa
Europa raakt verdeeld in twee invloedsferen:
- VS bevrijden West-Europa:
o Parlementaire democratie met vrije verkiezingen
o Vrije markteconomie
- SU bevrijdt Oost-Europa:
o Volksdemocratie met communistische partij onder toezicht van de SU
o Planeconomie
Het streven naar invloedsferen bevestigt de vijandbeelden die de VS en de SU van
elkaar hebben.
1947: Amerikaanse president Truman wil uitbreiding van het communisme
voorkomen.
- Stimuleren van de Europese eenwording
- Trumandoctrine: economische en militaire steun aan landen die bedreigd
worden door het communisme (containmentpolitiek)
Angst van Truman: Door armoede in Europa zal het communisme meer aanhang
krijgen. → 1948: Marshallplan: Economische steun van de VS aan alle Europese
landen.
, Stalin weigert de Marshallhulp voor de landen in de invloedsfeer van de SU. Hij ziet
de hulp als westers imperialisme.
1948: Invoering van een nieuwe munt (D-mark) in de westerse bezettingszones,
omdat de westerse landen en de SU niet tot economische eenheid kwamen. →
Blokkade van Berlijn: Toegangswegen vanuit het westen naar West-Berlijn worden
afgesloten. Je kon niet meer over land naar West-Berlijn komen. → Bevoorrading
van West-Berlijn via luchtbrug door het westen. → Na 11 maanden geeft Stalin de
blokkade op.
1949: Duitsland raakt verdeeld in West-Duitsland (BRD) en Oost-Duitsland (DDR).
Europa raakt verdeeld in twee ideologische machtsblokken. → Vorming van militaire
bondgenootschappen:
- 1949: NAVO
- 1955: Warschaupact
Hiroshima en de wapenwedloop
Augustus 1945: Atoombom op Hiroshima en Nagasaki
- Directe gevolgen:
o 240.000 slachtoffers en verwoeste steden
o Overgave van Japen en einde van WO2
- Indirecte gevolgen:
o Wapenwedloop tussen de VS en de SU
De wapenwedloop vergroot de kans op een atoomoorlog, maar zorgt ook voor
wederzijdse afschrikking.
McCarthyisme in de VS
1950: Angst voor communistische wereldrevolutie wordt versterkt door redevoering
van senator McCarthy.
McCarthy beweert een lijst te hebben met daarop de namen van Amerikaanse
communisten die bij de Amerikaanse overheid werken. → McCarthy komt
voortdurend met nieuwe beschuldigingen. → Heksenjacht op ‘vermeende’
communisten. → Ondanks gebrek aan bewijs raken verdachten hun baan kwijt of
kregen een gevangenisstraf.
1954: McCarthy beschuldigt ook Republikeinen (zijn eigen partij) → Publieke opinie
keert zich tegen McCarthy.
Dekolonisatie in Azië
In de jaren ’20 en ’30 groeide het verzet in de koloniën tegen de westerse
overheersing. → Na WO2 begint een proces van dekolonisatie in Zuidoost-Azië.
Belangrijke oorzaak:
