Hoofdstuk 1: Er was eens, in een groot bos, een arme houthakster en een arme
houthakker. Nee, nee, nee, maak je geen zorgen, dit is Klein Duimpje niet!
Helemaal niet. Ik heb net als jij een hekel aan dit belachelijke verhaal. Waar en
wanneer hebben we gezien dat ouders hun kinderen in de steek lieten omdat ze
je niet konden voeden? Ik bedoel...
Dus, in dit grote bos, was er grote honger en grote kou. Vooral in de winter. In de
zomer zinderde het bos van de hitte, die de extreme kou verdreef. Honger
daarentegen was constant, vooral in een tijd waarin er een wereldoorlog woedde
rondom het bos.
Wereldoorlog, ja ja ja ja ja. Ze was een arme houthakker die van 's morgens
vroeg tot 's avonds laat door haar bos liep in de vaak teleurgestelde hoop in de
behoeften van haar schamele huishouden te kunnen voorzien.
Gelukkig - elke wolk heeft een zilveren randje - had de arme houthakker geen
kinderen om te voeden.
De arme houthakker dankte de hemel elke dag voor deze genade. De arme
houthakker betreurde het in het geheim.
Ze had zeker geen kinderen om te voeden, maar ze had ook geen kinderen om te
koesteren.
Dus bad ze tot de hemel, tot de goden, tot de wind, tot de regen, tot de bomen,
zelfs tot de zon wanneer haar stralen door het gebladerte priemden en haar
kreupelhout verlichtten met een sprookjesachtige transparantie. Ze smeekte alle
krachten van de hemel en de natuur om haar eindelijk de genade van een kind te
schenken.
Beetje bij beetje, naarmate ze ouder werd, besefte ze dat de hemelse, aardse en
sprookjeskrachten allemaal hadden samengespannen met haar houthakkersman
om haar van een kind te beroven.
Vanaf dat moment bad ze om een einde te maken aan de kou en de honger die
ze van 's morgens vroeg tot 's avonds laat, dag en nacht, leed.
De arme houthakker moest voor dag en dauw opstaan om al zijn tijd en energie
te steken in de bouw van militaire gebouwen van algemeen en zelfs lijfelijk
belang.
De arme houthakker, of het nu waaide, regende, sneeuwde of in de verstikkende
hitte was waarover ik je al heb verteld, deze arme houthakker liep door haar
bossen in alle richtingen, verzamelde elk takje, elk stukje dood hout, opgeraapt
en opgeborgen als een schat die vergeten was en weer teruggevonden. Ze
raapte ook de zeldzame vallen op die haar houthakkersman 's ochtends op weg
naar zijn werk zette.
De arme houthakker, dat zul je met me eens zijn, had weinig afleiding. Ze liep
verder, hongerig als ze was, haar hoofd vol wensen waarvan ze niet meer wist
hoe ze die moest formuleren. Ze nam er genoegen mee de hemel te smeken haar
te laten eten, al was het maar voor een dag.
Het bos, haar bos, haar woud, strekte zich wijd en bossig uit, onverschillig voor
kou en honger, en sinds het begin van de wereldoorlog hadden mannen met
,krachtige machines door de lengte van het bos geboord om rails in de loopgraaf
te leggen, en onlangs, zowel in de winter als in de zomer, reed er steeds weer
een trein, een enkele trein, over dit ene spoor.
De arme houthakker hield ervan om deze trein, haar trein, voorbij te zien rijden.
Ze keek er koortsachtig naar en stelde zich voor dat ze zelf ook reisde om te
ontsnappen aan de honger, de kou en de eenzaamheid.
Beetje bij beetje paste ze haar leven en haar schema aan aan het passeren van
de trein. Het was geen lachende trein. Het was een eenvoudige houten wagon
met een enkel getralied bovenlicht. Maar omdat de arme houthakker nog nooit
een andere trein had gezien, paste deze perfect bij haar, vooral omdat haar man,
als antwoord op haar vragen, op dwingende toon had verklaard dat het een
goederentrein was. Het woord 'goederen' sprak tot de verbeelding van de arme
houthakker.
Goederen'! Een goederentrein... Ze kon de trein nu vol zien stromen met voedsel,
kleren en voorwerpen; ze kon zichzelf erop zien reizen, zichzelf zien helpen en
haar buik vol hebben.
Langzamerhand maakte de opwinding plaats voor hoop. Op een dag, misschien
morgen, overmorgen of wanneer dan ook, zou de trein eindelijk medelijden
hebben met haar honger en haar daarbij wat van zijn kostbare goederen geven.
Al snel werd ze brutaler en kwam ze zo dicht mogelijk bij de trein, riep hem,
groette hem met een gebaar, maakte een punt met haar stem of zwaaide
gewoon als ze te ver weg was om op tijd te komen.
Soms stak er eindelijk een hand uit een van de dakramen die haar antwoordde.
Soms gooide een van die handen iets naar haar toe, dat ze dan opraapte en de
trein en de hand bedankte.
Meestal was het gewoon een stuk papier dat ze zorgvuldig en met enorm respect
verfrommelde voordat ze het opvouwde en over haar hart legde. Was het de
aankondiging van een geschenk dat zou komen?
Lang nadat de trein voorbij was, als de nacht viel, als de honger zich te veel liet
voelen, als de kou haar harder beet en haar hart niet te strak aanvoelde, vouwde
ze het papier weer open met religieuze eerbied en overwoog de onverstaanbare,
onleesbare krabbels. Ze kon in geen enkele taal lezen of schrijven. Haar
goedaardige echtgenoot wist wel iets, maar ze wilde niet met hem of iemand
anders delen wat zijn trein haar bood.
Hoofdstuk 2: Zodra hij de goederenwagon ontdekte - een veewagen, gezien het
stro op de vloer - wist hij dat hun geluk achter hen lag. Tot nu toe, van Pithiviers
tot Drancy, hadden ze tenminste het geluk gehad niet gescheiden te worden.
Helaas hadden ze alle anderen, de ongelukkigen, de een na de ander zien
vertrekken naar wie weet waarheen, en zij waren bij elkaar gebleven. Dit geluk
hadden ze te danken, dacht hij, aan de aanwezigheid van zijn geliefde tweeling,
Henri en Rose, Hershele en Rouhrele.
In werkelijkheid was de tweeling op het slechtst mogelijke moment verschenen,
in de lente van 1942. Was dit het moment om een Joods kind op de wereld te
zetten? Of erger nog, twee Joodse kinderen tegelijk? Hadden ze onder een gele
, ster geboren moeten worden? En toch, dankzij hen, daar was hij zeker van,
hadden ze Kerstmis 42 in het kamp Drancy samen doorgebracht, altijd.
En zelfs hun geluksster en de Joodse administratie van het kamp hadden een
baan voor hem gevonden! Hij was bijna klaar met zijn studie geneeskunde - hij
was gespecialiseerd in oog-, neus-, keel- en oorheelkunde - maar in Drancy, zo
was hem verteld, waren er veel dokters en ook veel zieke mensen, dat is waar -
overal waar Joden zijn, zijn er veel dokters en nog meer zieke mensen - maar
omdat twee van hun kappers net waren vertrokken...
Kapper? Het wordt kapper.
Het had geen zin om te muggenziften en te proberen het te begrijpen, er viel
niets meer te begrijpen.
Zolang er Franse gendarmes waren geweest om voor hen te zorgen, had hij hun
haar gedaan. Hij had zijn vader zo vaak met zijn schaar zien zwaaien, ermee in
de lucht zien klapperen alsof hij het haar van de klant wilde waarschuwen dat hij
op het punt stond het offensief in te zetten, en dan, geconcentreerd naar de nek
staren, neerduiken op de opstandige piek, het kleine plukje dat in één
beslissende beweging moest worden afgeschoren.
Zelfs de kappers beschouwden hem als een van hun eigen mensen.
Maar toen de nationale gendarmes vervangen waren door verdigris, had hij
alleen nog leden van de administratie en een paar geïnterneerden die een beroep
op zijn diensten deden, een relatief en wanhopig cliënteel, tegen wie hij moest
liegen en liegen. “Maar ja, maar ja, het komt goed, het komt goed, het komt
goed...”.
In de lente van 42, ja, ze hadden ze bijna doorgezet, zonder te weten dat het er
twee zouden zijn. Maar zijn vrouw wilde ze na enig nadenken toch houden.
Uiteindelijk beviel ze van twee kleine mensen die al Joods waren, al op de lijst
stonden, al geclassificeerd, al gezocht, al opgejaagd, een klein meisje en een
jongetje, die in koor riepen alsof ze het al wisten, alsof ze het begrepen. “Ze
hebben de ogen van je vader”, zei hun moeder. Ja, hun eerste kreten waren
verschrikkelijk. Alleen hun moeder, die overliep van melk en hoop, kon hen
kalmeren. Al snel hielden ze op met schreeuwen in koor en uiteindelijk gingen ze
vol vertrouwen verder met zogen in hun dromen.
In deze kleine, discrete kraamkliniek in de rue de Chabrol, op de hoek van de cité
d'Hauteville, werd hen zelfs aangeboden om de kinderen te houden en toe te
vertrouwen aan een veilig gezin. Wat is een veilig gezin? Welk gezin zou veiliger
voor hen kunnen zijn dan hun eigen vader en moeder? “riep Dinah uit, terwijl ze
haar tweeling trots tegen haar borsten hield. Zij die, ondanks de ontberingen,
ondanks Drancy, melk voor vier zou hebben. Ze liep over van melk, liefde en
vertrouwen. Zou God deze twee engeltjes het leven hebben geschonken zonder
de bedoeling ze te helpen opgroeien?
En nu, in die trein, lag ze daar, op het stro, haar kinderen vastgeklampt, zonder
melk om ze te voeden. Drancy had eindelijk haar melk, haar vertrouwen en haar
geloof gewonnen. Daar, in de haast, de paniek, het geschreeuw, de tranen, zocht
de vader, de echtgenoot, de nepkapper, de nog-niet-arts, maar wel al een echte
Jood, een plek om zijn gezin onder te brengen. Toen hij naar zijn reisgenoten
houthakker. Nee, nee, nee, maak je geen zorgen, dit is Klein Duimpje niet!
Helemaal niet. Ik heb net als jij een hekel aan dit belachelijke verhaal. Waar en
wanneer hebben we gezien dat ouders hun kinderen in de steek lieten omdat ze
je niet konden voeden? Ik bedoel...
Dus, in dit grote bos, was er grote honger en grote kou. Vooral in de winter. In de
zomer zinderde het bos van de hitte, die de extreme kou verdreef. Honger
daarentegen was constant, vooral in een tijd waarin er een wereldoorlog woedde
rondom het bos.
Wereldoorlog, ja ja ja ja ja. Ze was een arme houthakker die van 's morgens
vroeg tot 's avonds laat door haar bos liep in de vaak teleurgestelde hoop in de
behoeften van haar schamele huishouden te kunnen voorzien.
Gelukkig - elke wolk heeft een zilveren randje - had de arme houthakker geen
kinderen om te voeden.
De arme houthakker dankte de hemel elke dag voor deze genade. De arme
houthakker betreurde het in het geheim.
Ze had zeker geen kinderen om te voeden, maar ze had ook geen kinderen om te
koesteren.
Dus bad ze tot de hemel, tot de goden, tot de wind, tot de regen, tot de bomen,
zelfs tot de zon wanneer haar stralen door het gebladerte priemden en haar
kreupelhout verlichtten met een sprookjesachtige transparantie. Ze smeekte alle
krachten van de hemel en de natuur om haar eindelijk de genade van een kind te
schenken.
Beetje bij beetje, naarmate ze ouder werd, besefte ze dat de hemelse, aardse en
sprookjeskrachten allemaal hadden samengespannen met haar houthakkersman
om haar van een kind te beroven.
Vanaf dat moment bad ze om een einde te maken aan de kou en de honger die
ze van 's morgens vroeg tot 's avonds laat, dag en nacht, leed.
De arme houthakker moest voor dag en dauw opstaan om al zijn tijd en energie
te steken in de bouw van militaire gebouwen van algemeen en zelfs lijfelijk
belang.
De arme houthakker, of het nu waaide, regende, sneeuwde of in de verstikkende
hitte was waarover ik je al heb verteld, deze arme houthakker liep door haar
bossen in alle richtingen, verzamelde elk takje, elk stukje dood hout, opgeraapt
en opgeborgen als een schat die vergeten was en weer teruggevonden. Ze
raapte ook de zeldzame vallen op die haar houthakkersman 's ochtends op weg
naar zijn werk zette.
De arme houthakker, dat zul je met me eens zijn, had weinig afleiding. Ze liep
verder, hongerig als ze was, haar hoofd vol wensen waarvan ze niet meer wist
hoe ze die moest formuleren. Ze nam er genoegen mee de hemel te smeken haar
te laten eten, al was het maar voor een dag.
Het bos, haar bos, haar woud, strekte zich wijd en bossig uit, onverschillig voor
kou en honger, en sinds het begin van de wereldoorlog hadden mannen met
,krachtige machines door de lengte van het bos geboord om rails in de loopgraaf
te leggen, en onlangs, zowel in de winter als in de zomer, reed er steeds weer
een trein, een enkele trein, over dit ene spoor.
De arme houthakker hield ervan om deze trein, haar trein, voorbij te zien rijden.
Ze keek er koortsachtig naar en stelde zich voor dat ze zelf ook reisde om te
ontsnappen aan de honger, de kou en de eenzaamheid.
Beetje bij beetje paste ze haar leven en haar schema aan aan het passeren van
de trein. Het was geen lachende trein. Het was een eenvoudige houten wagon
met een enkel getralied bovenlicht. Maar omdat de arme houthakker nog nooit
een andere trein had gezien, paste deze perfect bij haar, vooral omdat haar man,
als antwoord op haar vragen, op dwingende toon had verklaard dat het een
goederentrein was. Het woord 'goederen' sprak tot de verbeelding van de arme
houthakker.
Goederen'! Een goederentrein... Ze kon de trein nu vol zien stromen met voedsel,
kleren en voorwerpen; ze kon zichzelf erop zien reizen, zichzelf zien helpen en
haar buik vol hebben.
Langzamerhand maakte de opwinding plaats voor hoop. Op een dag, misschien
morgen, overmorgen of wanneer dan ook, zou de trein eindelijk medelijden
hebben met haar honger en haar daarbij wat van zijn kostbare goederen geven.
Al snel werd ze brutaler en kwam ze zo dicht mogelijk bij de trein, riep hem,
groette hem met een gebaar, maakte een punt met haar stem of zwaaide
gewoon als ze te ver weg was om op tijd te komen.
Soms stak er eindelijk een hand uit een van de dakramen die haar antwoordde.
Soms gooide een van die handen iets naar haar toe, dat ze dan opraapte en de
trein en de hand bedankte.
Meestal was het gewoon een stuk papier dat ze zorgvuldig en met enorm respect
verfrommelde voordat ze het opvouwde en over haar hart legde. Was het de
aankondiging van een geschenk dat zou komen?
Lang nadat de trein voorbij was, als de nacht viel, als de honger zich te veel liet
voelen, als de kou haar harder beet en haar hart niet te strak aanvoelde, vouwde
ze het papier weer open met religieuze eerbied en overwoog de onverstaanbare,
onleesbare krabbels. Ze kon in geen enkele taal lezen of schrijven. Haar
goedaardige echtgenoot wist wel iets, maar ze wilde niet met hem of iemand
anders delen wat zijn trein haar bood.
Hoofdstuk 2: Zodra hij de goederenwagon ontdekte - een veewagen, gezien het
stro op de vloer - wist hij dat hun geluk achter hen lag. Tot nu toe, van Pithiviers
tot Drancy, hadden ze tenminste het geluk gehad niet gescheiden te worden.
Helaas hadden ze alle anderen, de ongelukkigen, de een na de ander zien
vertrekken naar wie weet waarheen, en zij waren bij elkaar gebleven. Dit geluk
hadden ze te danken, dacht hij, aan de aanwezigheid van zijn geliefde tweeling,
Henri en Rose, Hershele en Rouhrele.
In werkelijkheid was de tweeling op het slechtst mogelijke moment verschenen,
in de lente van 1942. Was dit het moment om een Joods kind op de wereld te
zetten? Of erger nog, twee Joodse kinderen tegelijk? Hadden ze onder een gele
, ster geboren moeten worden? En toch, dankzij hen, daar was hij zeker van,
hadden ze Kerstmis 42 in het kamp Drancy samen doorgebracht, altijd.
En zelfs hun geluksster en de Joodse administratie van het kamp hadden een
baan voor hem gevonden! Hij was bijna klaar met zijn studie geneeskunde - hij
was gespecialiseerd in oog-, neus-, keel- en oorheelkunde - maar in Drancy, zo
was hem verteld, waren er veel dokters en ook veel zieke mensen, dat is waar -
overal waar Joden zijn, zijn er veel dokters en nog meer zieke mensen - maar
omdat twee van hun kappers net waren vertrokken...
Kapper? Het wordt kapper.
Het had geen zin om te muggenziften en te proberen het te begrijpen, er viel
niets meer te begrijpen.
Zolang er Franse gendarmes waren geweest om voor hen te zorgen, had hij hun
haar gedaan. Hij had zijn vader zo vaak met zijn schaar zien zwaaien, ermee in
de lucht zien klapperen alsof hij het haar van de klant wilde waarschuwen dat hij
op het punt stond het offensief in te zetten, en dan, geconcentreerd naar de nek
staren, neerduiken op de opstandige piek, het kleine plukje dat in één
beslissende beweging moest worden afgeschoren.
Zelfs de kappers beschouwden hem als een van hun eigen mensen.
Maar toen de nationale gendarmes vervangen waren door verdigris, had hij
alleen nog leden van de administratie en een paar geïnterneerden die een beroep
op zijn diensten deden, een relatief en wanhopig cliënteel, tegen wie hij moest
liegen en liegen. “Maar ja, maar ja, het komt goed, het komt goed, het komt
goed...”.
In de lente van 42, ja, ze hadden ze bijna doorgezet, zonder te weten dat het er
twee zouden zijn. Maar zijn vrouw wilde ze na enig nadenken toch houden.
Uiteindelijk beviel ze van twee kleine mensen die al Joods waren, al op de lijst
stonden, al geclassificeerd, al gezocht, al opgejaagd, een klein meisje en een
jongetje, die in koor riepen alsof ze het al wisten, alsof ze het begrepen. “Ze
hebben de ogen van je vader”, zei hun moeder. Ja, hun eerste kreten waren
verschrikkelijk. Alleen hun moeder, die overliep van melk en hoop, kon hen
kalmeren. Al snel hielden ze op met schreeuwen in koor en uiteindelijk gingen ze
vol vertrouwen verder met zogen in hun dromen.
In deze kleine, discrete kraamkliniek in de rue de Chabrol, op de hoek van de cité
d'Hauteville, werd hen zelfs aangeboden om de kinderen te houden en toe te
vertrouwen aan een veilig gezin. Wat is een veilig gezin? Welk gezin zou veiliger
voor hen kunnen zijn dan hun eigen vader en moeder? “riep Dinah uit, terwijl ze
haar tweeling trots tegen haar borsten hield. Zij die, ondanks de ontberingen,
ondanks Drancy, melk voor vier zou hebben. Ze liep over van melk, liefde en
vertrouwen. Zou God deze twee engeltjes het leven hebben geschonken zonder
de bedoeling ze te helpen opgroeien?
En nu, in die trein, lag ze daar, op het stro, haar kinderen vastgeklampt, zonder
melk om ze te voeden. Drancy had eindelijk haar melk, haar vertrouwen en haar
geloof gewonnen. Daar, in de haast, de paniek, het geschreeuw, de tranen, zocht
de vader, de echtgenoot, de nepkapper, de nog-niet-arts, maar wel al een echte
Jood, een plek om zijn gezin onder te brengen. Toen hij naar zijn reisgenoten
