Samenvatting - Belgisch publiekrecht (AJ 24-25)

BELGISCH PUBLIEKRECHT
INLEIDING

Recht = rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties afdwingbare normen
die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de openbare orde

- Rationeel opgebouwd geheel van regels op verschillende niveaus bv. Vlaamse regering, Vlaams
gewest… moeten regels uit grondwet ook respecteren en uitvoeren
o Vertoont onderlinge samenhang
o Systeem met eigen begrippenkader, onderlinge basiswaarden
- Geïntegreerd systeem die onze maatschappij ordent
o Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht
o Evenwicht rechtszekerheid en billijkheid
- Regel schenden = sanctie, bv. moord is niet enkel een morele regel, maar staat ook in het
strafwetboek
o Kan worden afgedwongen =/ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband…
- Recht in interactie met mpp!
o Probeert in te grijpen op mpp
o Maar mpp heeft even goed constante invloed op recht
 Zoals mpp reacties bv. boeren op klimaatwetgeving etc.  kan invloed hebben op
recht

Hoogste onderscheid/summa divisio tussen:

1. Privaatrecht = beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen

Bv. verhoudingen tussen burgers onderling zoals vennootschappen, huwelijken…

2. Publiekrecht = beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling

Top-down benadering waarin de overheid zaken dwingend gaat opleggen aan bepaalde (categorieën
van) burgers bv. belastingen, omgevingsrecht…

 onderscheid is niet altijd duidelijk:

- Gerechtelijk recht: bevat (procedure)regels over organisatie rechtbanken  beide dimensies
- Huis kopen: zowel privaatrecht (relatie koper - verkoper) en publiekrecht (belastingen…)

Onder publiekrecht behoort ook het:

- Staatsrecht: grondwettelijk recht (= basiswet), maar ook bijzondere wetten zoals scheiding der
machten
- Bestuursrecht: regels met betrekking tot uitvoerende macht sensu lato
- Mensenrechtenrecht
- Strafrecht
- Sociaal recht…

,KERNBOODSCHAP

België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa

- Meergelaagd: op verschillende niveaus zoals het Belgische niveau, supranationale niveau,
internationale verplichtingen, maar ook binnen België (WM en UM, gemeenten…)
- Democratisch: verkiezingen
- Rechtsstaat: overheid is ook onderworpen aan het recht en staat dus niet boven het recht
- Europa: we maken deel uit van de EU

DE GRONDWET ALS BASIS: TIJDLOOS, MAAR EV OLUTIEF

Grondwet als werkwoord: er moet altijd aan de grondwet gewerkt worden om die vrijheden overeind te
houden  maatschappij op democratische manier ordenen

- Persoonlijke vrijheid
- Persvrijheid
- Vrijheid van verenigingen
- Vrijheid van godsdienst
- …

1. DE BELGISCHE STAAT

1.1. HET ONTSTAAN VAN STA TEN

Juridisch gezien zijn er verschillende mogelijkheden voor het ontstaan van een staat (m.u.v. Zuidpool)

Heerschappijen evolueren en ontwikkelen bepaalde machten  staten

- Oorspronkelijk ontstaan
o Lap grond dat van niemand was (nu is dit niet meer mogelijk; alles is geclaimd)
- Afgeleid ontstaan
o Dekolonisatie
 Vooral in de 20e E: België had Congo, VS waren Engelse kolonie… het werd
gepercipieerd als heerschappij van niemandsland  nieuwe machtsevenwichten in
de wereld
 Kolonies die afhankelijk worden
o Secessie (= afscheiding)
 Bepaalde onderdelen van een staat worden autonoom/onafhankelijk, scheuren zich
af van de staat bv. Kosovo heeft zich afgescheurd van Servië, Zuid-Soedan van
Soedan…
 Oorspronkelijke staat blijft bestaan
 België is ook zo ontstaan
o Dismembratio
 Uiteenvallen van staten in onafhankelijke staten, afscheuren van bepaalde landen
bv. Slovenië, Tsjechoslowakije
 Oorspronkelijke staat splitst zich op in nieuwe staten
o Fusie
 2 of meerdere afzonderlijke landen die 1 nieuw land vormen

,  Bv. Duitse eenmaking na val Berlijnse muur  terug souvereine staat (
dismembratio)

1.2. HET ONTSTAAN VAN BELGIË (1830)

- Congres van Wenen (1814)
o Men wou de macht van de Fransen beperken en vermijden dat er terug een scenario zoals die
van Napoleon tot stand zou komen = oorlogen. Op het congres heeft men dan de beslissing
gemaakt om bufferstaten te creëren, met de bedoeling om een neutrale staat te vormen
o Stuk van Frankrijk tegen Nederland geplakt om een sterker land te vormen en bepaalde
stukken van Duitsland

- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)  officieel bufferstaat tot stand gekomen
o Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden samen onder het gezag van vorst Willem I, met zijn
eigen wetten  frustraties in het Zuiden op verschillende domeinen

- MAAR zuidelijke provincies snel ontevreden
o Fricties door Willem I: zeer autoritair
o Economische tegenstellingen: zuidelijk was industrialisatie, noordelijk handel
o Politieke ondervertegenwoordiging van zuidelijke provincies i.t.t. noordelijk
o Inmenging in Kerk (onderwijs): noorden was protestants, zuiden katholiek
o Beknotting persvrijheid: kranten die negatief waren moesten stoppen
o Toen reeds: taalconflict (hij wou het zuiden vernederlandsen)

- Gevolg: monsterverbond van zuidelijke elites (katholieken en liberalen)
o Culminatie van spanningen: protest tegen beleid Willem I
o Voorlopig bewind: onafhankelijkheid 4 oktober 1830
 Te danken aan opera ‘De Stomme van Portici’
 Afscheiding zuidelijke provincies
 Maar nog geen juridisch bindend ontstaan van staat

- Na onafhankelijkheid heeft nationaal congres ook grondwet opgesteld in ’31 als tegenreactie op
Willem I: met scheiding der machten, uitvoerende macht, vrijheden…
 Leopold was van oorsprong Duits en had goede connecties met de Britten  nieuw
koninkrijk België werd snel erkend door Duitsland enz.

 1831: grondwet en eedaflegging Leopold I

Samenloop van historische elementen die leiden tot onvrede  staatsvorming

1.3. DE BELGISCHE STAAT

4 constitutieve kenmerken van een staat:

1. Permanente bevolking
o 1/01/’24 +11 miljoen inwoners
o Verband persoon – staat via nationaliteit

2. Afgebakend gebied
o Waarop je (overheids)gezag kunt uitoefenen; “dit grondgebied is van mij”

, o Verdrag van Maastricht (1843) voor België
o Veranderlijk (bij wet)

3. Effectieve overheid (wetgeven, besturen, rechtspreken)
o Federale staat, deelstaten, steden, rechtscolleges…

4. Onafhankelijkheid
o Diplomatie, lidmaatschap VN, talloze verdragen…

 Staten = lid worden van internationale organisaties + erkend worden daartoe

Maar ook een 5de declaratieve voorwaarde:

5. Internationale erkenning
o Declaratieve handeling: staat is voldaan aan die 4 kenmerken
  constitutief karakter: men vestigt het
o Bevestigen bestaan van nieuwe staat
 Bevestiging internationale instellingen met gezag
o Erkenning van staten, niet van regeringen
o België: Verdrag van Londen (1839)

Gevolgen van kwalificatie als staat:

- Rechtspersoonlijkheid
= juridische entiteit die kan functioneren in het rechtsverkeer. Staten kunnen autonoom in
het rechtsverkeer optreden
 Extern: t.o.v. andere landen, kan internationaal optreden in rechtsverkeer/ter
verantwoording worden gehouden, bv. België bestaat juridisch gezien
 Intern: gezag uitoefenen binnen rechtsorde bv. belastingen, regels aan onderdanen
opleggen… maar ook aansprakelijk worden gesteld voor fouten

 De staat heeft de rechtspersoonlijkheid, ministerie is slechts een orgaan!

- Soevereiniteit

= eigen baas als staat, niemand kan iets opleggen en omgekeerd ook niet

 Extern: gelijkheid tussen staten, dus non-interventiebeginsel waarbij je niemand
anders iets kunt opleggen
 Intern: staat mag eigen rechtsorde bepalen; institutionele keuzes die een andere
staat niet mag opleggen
 Art. 33 Gw: “alle machten gaan uit van de Natie”  soevereiniteitsgedachte, natie
slaat op bevolking uit het verleden, heden en toekomst
 Art. 34 Gw: bevoegdheidsoverdracht aan internationale organisaties toegelaten 
laat wetgever toe om machten over te dragen naar andere supranationale
instellingen

- Rechtsmacht
= uitvoeringshandelingen zijn territoriaal
 m.u.v. diplomatieke posten of consulaten die zich bevinden op het grondgebied,
maar eigenlijk worden beschouwd als deel van de staat waarvan ze zijn