Bronnen en beginselen van het
recht
1. ONTSTAAN EN ONTWIKKELING VAN HET RECHT
Recht is zo oud als de mensheid
Het is ontstaan sinds mensen samenleven
o Mensen maken afspraken over het samenleven
o Willen dat deze afspraken bij iedereen bekend zijn
o Willen dat deze afspraken worden nageleefd
Oorspronkelijk afspraken tussen individuen
In complexere samenlevingen wordt “wetgevende bevoegdheid” overgedragen aan
een vertegenwoordigend orgaan
Afdwingen van afspraken gebeurde oorspronkelijk door primaire dwang (geweld)
door leden van de groep
o Doodstraf, steniging
o Hand afhakken, lijfstraffen
o Dwangarbeid (economisch geweld)
o Opsluiting in mensonwaardige omstandigheden
Evolutie naar meer geciviliseerde dwang:
o Afwijkend gedrag wordt beoordeeld door rechtbanken
o Dwangmiddelen evolueren van louter fysiek, moreel economisch geweld naar
meer humane vormen van bestraffing (afschaffing doodstraf, lijfstraffen)
(1792)
o Evolutie naar alternatieve straffen (werkstraffen, elektronisch toezicht)
Belgisch recht is in oorsprong gebaseerd op Code Napoleon (1804): geboorte van ons
rechtssysteem
Samensmelting van:
o Romeins recht
o Kerkelijk recht
o Gewoonterecht (costuymen Parijs)
Tot op de dag van vandaag belang
Maar ondertussen uiteraard modernisering onder invloed van
o Mensenrechtenverdragen
o Toenemende internationale wetgeving onder andere van de EU
o Gewijzigde inzichten op vlak van economie, ethiek, religie, maatschappijvisie
1
, 2. WAT IS RECHT?
= een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen met als doel
de samenleving te ordenen
2.1. GEHEEL VAN REGELS
= veelheid van bronnen van recht:
- Wetten
- Rechtspraak
- Gewoonte
2.1.1. GEHEEL VAN AFDWINGBARE REGELS
Recht is afdwingbaar. Afdwingen gebeurt via rechtbanken door:
- Straffen bij misdrijven
- Dwingen iets te betalen
- Dwingen iets te doen
- Verbieden iets te doen
Recht is op iedereen van toepassing ongeacht geloof, politieke overtuiging
Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheidt recht
van andere ‘normeringsstelsels’
Die door de samenleving in stand komen:
- In oorsprong onderlinge afspraken
- Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
2.2. PARLEMENT
6 parlementen
Wat is een parlement: wetgevende macht
Wat doen ze? Regels maken die van toepassing zijn per gebied
2.3. MET ALS DOEL DE SAMENLEVING TE ORDENEN
Zonder recht is er chaos en geldt het recht van de sterkste
Dat veronderstelt:
o Objectiviteit
o Algemeenheid
o Rechtszekerheid
Recht is een instrument om beleid te maken
Beleid = politiek gebeuren
Recht = rechtvaardig?
Recht is veranderbaar
2
recht
1. ONTSTAAN EN ONTWIKKELING VAN HET RECHT
Recht is zo oud als de mensheid
Het is ontstaan sinds mensen samenleven
o Mensen maken afspraken over het samenleven
o Willen dat deze afspraken bij iedereen bekend zijn
o Willen dat deze afspraken worden nageleefd
Oorspronkelijk afspraken tussen individuen
In complexere samenlevingen wordt “wetgevende bevoegdheid” overgedragen aan
een vertegenwoordigend orgaan
Afdwingen van afspraken gebeurde oorspronkelijk door primaire dwang (geweld)
door leden van de groep
o Doodstraf, steniging
o Hand afhakken, lijfstraffen
o Dwangarbeid (economisch geweld)
o Opsluiting in mensonwaardige omstandigheden
Evolutie naar meer geciviliseerde dwang:
o Afwijkend gedrag wordt beoordeeld door rechtbanken
o Dwangmiddelen evolueren van louter fysiek, moreel economisch geweld naar
meer humane vormen van bestraffing (afschaffing doodstraf, lijfstraffen)
(1792)
o Evolutie naar alternatieve straffen (werkstraffen, elektronisch toezicht)
Belgisch recht is in oorsprong gebaseerd op Code Napoleon (1804): geboorte van ons
rechtssysteem
Samensmelting van:
o Romeins recht
o Kerkelijk recht
o Gewoonterecht (costuymen Parijs)
Tot op de dag van vandaag belang
Maar ondertussen uiteraard modernisering onder invloed van
o Mensenrechtenverdragen
o Toenemende internationale wetgeving onder andere van de EU
o Gewijzigde inzichten op vlak van economie, ethiek, religie, maatschappijvisie
1
, 2. WAT IS RECHT?
= een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen met als doel
de samenleving te ordenen
2.1. GEHEEL VAN REGELS
= veelheid van bronnen van recht:
- Wetten
- Rechtspraak
- Gewoonte
2.1.1. GEHEEL VAN AFDWINGBARE REGELS
Recht is afdwingbaar. Afdwingen gebeurt via rechtbanken door:
- Straffen bij misdrijven
- Dwingen iets te betalen
- Dwingen iets te doen
- Verbieden iets te doen
Recht is op iedereen van toepassing ongeacht geloof, politieke overtuiging
Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheidt recht
van andere ‘normeringsstelsels’
Die door de samenleving in stand komen:
- In oorsprong onderlinge afspraken
- Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
2.2. PARLEMENT
6 parlementen
Wat is een parlement: wetgevende macht
Wat doen ze? Regels maken die van toepassing zijn per gebied
2.3. MET ALS DOEL DE SAMENLEVING TE ORDENEN
Zonder recht is er chaos en geldt het recht van de sterkste
Dat veronderstelt:
o Objectiviteit
o Algemeenheid
o Rechtszekerheid
Recht is een instrument om beleid te maken
Beleid = politiek gebeuren
Recht = rechtvaardig?
Recht is veranderbaar
2
