Zintuigen
Sensorische cellen
- Kennis wereld beperkt tot prikkels die zintuigen stimuleren
à onvolledig beeld van omgeving
à zintuigen bedriegen ons
- Alle sensorische informatie wordt opgepikt door zintuigen
à gespecialiseerde cellen of celuitlopers die omstandigheden binnen en buiten lichaam
registreren
à vrije zenuwuiteinden= dendrieten (eenvoudigste vorm van zintuig)
o Gevoelig voor verscheidene typen prikkels
o Gevoelig voor 1 type prikkel
- Ingewikkelde zintuigcellen
- Receptorveld
o Gebied dat informatie levert aan sensorische cel/ zintuigcel
o Groter veld, moelijker lokaliseerbaar de prikkel
o Hoe kleiner veld, hoe makkelijker te lokaliseren
- Adaptatie
o Afname gevoeligheid in aanwezigheid van continue prikkel
o Minder infogeleiding naar hersenschors
- 2-puntsdiscriminatie
= minimale afstand waarbij 2 verschillende punten ook als echt 2 verschillende punten worden
gepercipieerd
à vingertopjes zeer gevoelig
Alle sensorische informatie gaat naar CZS (= centraal zenuwstelsel) o.v.v. een AP (=actieportaal) via
een sensibele afferente zenuwcel
1
,Sensorische transductie
= omzetting van sensorisch signaal à elektrisch signaal
o Naarmate prikkel sterker is, frequentie van AP hoger
o Afhankelijk soort informatie, andere plaats in CZS
Gewaarwording Aankomende informatie
Waarneming Bewustwording van gewaarwording
Sensorische informatie
99% 1%
centra in ruggenmerg en hersenstam hersenschors
= onwillekeurige reflex = willekeurig
= Niet bewust = bewust
Speciale zintuigcellen
Geconcentreerd in 5 gespecialiseerde organen
Bv:
Reuk, smaak, zicht, evenwicht en gehoor
Algemene zintuigcellen
= verspreid over ganse lichaam
Bv: temperatuur, pijn, aanraking, druk, proprioceptie (= houding)
Soorten cellen:
- NOCIreceptoren (pijn)
o Vrije zenuwuiteinden
o Huid- gewrichtskapsels- beenvliezen- BVwanden
o Grote receptorvelden
o Gevoelig voor:
1) Mechanische beschadigende prikkels (snijwonden)
2) Extrame thermische prikkels (kokend water)
3) Opgeloste chemsiche prikkels (ontsteking)
o 2 types axonen
1) Gemyeliniseerde vezels: snelle vezels voor waarneming stekende & goed
gelokaliseerde pijn
2) Ongeyeliniseerde vezels: trage vezels voor waarneming brandende en slecht
lokaliseerde pijn
o via tractus spinothalamicus à primaire sensorische cortex
o pijnreceptoren blijven pijnprikkels doorgeven zolang prikkel aanwezig is
o gerefereerde pijn
2
, o pijngewaarwording in ingewanden lijken soms afkmstig van lichaamsoppervlak,
meestal van gebieden die door dezelfde spinale zenuw geïnnerveerd worden
= pijn in delen van lichaam die niet geprikkeld worden
Bv: linker arm bij hartlijden, schouderpijn bij diafragmaprikkelin
- THERMOreceptoren (temperatuur)
o Vrije zenuwuiteinden
o Huid- skeletspieren- lever- hypothalamus
o Koude receptoren 3-4 keer meer aanwezig dan warmtereceptoren
o Via tr.spinothalamicus naar prim. Sensorische cortex (idem pijn)
o Zeer actief bij veranderingen van temperatuur
o Zeer passief bij stabiele temperaturen à prikkelgeleiding neemt snel af
- MECHANOreceptoren (aanraking, proprioceptie)
o Tastreceptoren (aanraking + trilling)
§ Fijne aanraking à oorsprong goed gekend
§ Grove aanraking à geen lokalisatie
§ Vrije zenuwuiteinden tot gespecialiseerde complexe cellen
1- Vrije zenuwuiteinden
Rond haarwortels, tussen epidermiscellen, structureel identiek aan vrije zenuwuiteinden bij
t°/pijn
2- Gespecialiseerde zenuwuiteinden
2.1 tastlichaampjes van Meissner
Bv: oogleden- lippen- vingertippen- tepels- uitwendige geslachtsorganen
à lichte aanraking (oppervlakkig, vibraties)
2.2 tactiele schijfjes of tastlichaampjes van Merkel
Bv: dieper in onbehaarde huid
à aanhoudende aanraking
2.3 lichaampjes van Vater-Pacini
Bv: dieper in lichaam: borsten, huid vinger, uitwendige geslachtsorganen,
gewrichtskapsel, pancreas, urinebuis, blaas
à vibraties
2.4 lichaampjes van Ruffini
Bv: diepste laat remis
Via dorsale banen naar PSC (= primaire sensorische cortex)
3
, o Baroreceptoren (druk)
§ Vrije zenuwuiteinden in elastisch weefsels in wanden rekbare organen bv: BV,
LW, GIS, Urin S
§ Snelle reactie & adaptatie
§ Met sensorische informatie treedt er regulatie op van autonome activiteit
§ Bv: baroreceptoren in:
Grote BV à regelen BD
Longen à regelen AH frequentie
GIS-US à regelen viscerale reflexen
o Proprioreceptoren (houding)
Registratie van: positie gewricht, mate van spanning in pezen, mate van spiercontractie
Soorten:
§ Vrije zenuwuiteinden in gewrichtskapsels
§ Peeslichaampjes tussen SS en pees om spanning op pees tijd spiercontractie te meten
§ Spierspoeltjes in SS op lengte van spier waar te nemen
à nooit adaptatie
à meestal onbewuste prikkeloverdracht, soms bewust
4
Sensorische cellen
- Kennis wereld beperkt tot prikkels die zintuigen stimuleren
à onvolledig beeld van omgeving
à zintuigen bedriegen ons
- Alle sensorische informatie wordt opgepikt door zintuigen
à gespecialiseerde cellen of celuitlopers die omstandigheden binnen en buiten lichaam
registreren
à vrije zenuwuiteinden= dendrieten (eenvoudigste vorm van zintuig)
o Gevoelig voor verscheidene typen prikkels
o Gevoelig voor 1 type prikkel
- Ingewikkelde zintuigcellen
- Receptorveld
o Gebied dat informatie levert aan sensorische cel/ zintuigcel
o Groter veld, moelijker lokaliseerbaar de prikkel
o Hoe kleiner veld, hoe makkelijker te lokaliseren
- Adaptatie
o Afname gevoeligheid in aanwezigheid van continue prikkel
o Minder infogeleiding naar hersenschors
- 2-puntsdiscriminatie
= minimale afstand waarbij 2 verschillende punten ook als echt 2 verschillende punten worden
gepercipieerd
à vingertopjes zeer gevoelig
Alle sensorische informatie gaat naar CZS (= centraal zenuwstelsel) o.v.v. een AP (=actieportaal) via
een sensibele afferente zenuwcel
1
,Sensorische transductie
= omzetting van sensorisch signaal à elektrisch signaal
o Naarmate prikkel sterker is, frequentie van AP hoger
o Afhankelijk soort informatie, andere plaats in CZS
Gewaarwording Aankomende informatie
Waarneming Bewustwording van gewaarwording
Sensorische informatie
99% 1%
centra in ruggenmerg en hersenstam hersenschors
= onwillekeurige reflex = willekeurig
= Niet bewust = bewust
Speciale zintuigcellen
Geconcentreerd in 5 gespecialiseerde organen
Bv:
Reuk, smaak, zicht, evenwicht en gehoor
Algemene zintuigcellen
= verspreid over ganse lichaam
Bv: temperatuur, pijn, aanraking, druk, proprioceptie (= houding)
Soorten cellen:
- NOCIreceptoren (pijn)
o Vrije zenuwuiteinden
o Huid- gewrichtskapsels- beenvliezen- BVwanden
o Grote receptorvelden
o Gevoelig voor:
1) Mechanische beschadigende prikkels (snijwonden)
2) Extrame thermische prikkels (kokend water)
3) Opgeloste chemsiche prikkels (ontsteking)
o 2 types axonen
1) Gemyeliniseerde vezels: snelle vezels voor waarneming stekende & goed
gelokaliseerde pijn
2) Ongeyeliniseerde vezels: trage vezels voor waarneming brandende en slecht
lokaliseerde pijn
o via tractus spinothalamicus à primaire sensorische cortex
o pijnreceptoren blijven pijnprikkels doorgeven zolang prikkel aanwezig is
o gerefereerde pijn
2
, o pijngewaarwording in ingewanden lijken soms afkmstig van lichaamsoppervlak,
meestal van gebieden die door dezelfde spinale zenuw geïnnerveerd worden
= pijn in delen van lichaam die niet geprikkeld worden
Bv: linker arm bij hartlijden, schouderpijn bij diafragmaprikkelin
- THERMOreceptoren (temperatuur)
o Vrije zenuwuiteinden
o Huid- skeletspieren- lever- hypothalamus
o Koude receptoren 3-4 keer meer aanwezig dan warmtereceptoren
o Via tr.spinothalamicus naar prim. Sensorische cortex (idem pijn)
o Zeer actief bij veranderingen van temperatuur
o Zeer passief bij stabiele temperaturen à prikkelgeleiding neemt snel af
- MECHANOreceptoren (aanraking, proprioceptie)
o Tastreceptoren (aanraking + trilling)
§ Fijne aanraking à oorsprong goed gekend
§ Grove aanraking à geen lokalisatie
§ Vrije zenuwuiteinden tot gespecialiseerde complexe cellen
1- Vrije zenuwuiteinden
Rond haarwortels, tussen epidermiscellen, structureel identiek aan vrije zenuwuiteinden bij
t°/pijn
2- Gespecialiseerde zenuwuiteinden
2.1 tastlichaampjes van Meissner
Bv: oogleden- lippen- vingertippen- tepels- uitwendige geslachtsorganen
à lichte aanraking (oppervlakkig, vibraties)
2.2 tactiele schijfjes of tastlichaampjes van Merkel
Bv: dieper in onbehaarde huid
à aanhoudende aanraking
2.3 lichaampjes van Vater-Pacini
Bv: dieper in lichaam: borsten, huid vinger, uitwendige geslachtsorganen,
gewrichtskapsel, pancreas, urinebuis, blaas
à vibraties
2.4 lichaampjes van Ruffini
Bv: diepste laat remis
Via dorsale banen naar PSC (= primaire sensorische cortex)
3
, o Baroreceptoren (druk)
§ Vrije zenuwuiteinden in elastisch weefsels in wanden rekbare organen bv: BV,
LW, GIS, Urin S
§ Snelle reactie & adaptatie
§ Met sensorische informatie treedt er regulatie op van autonome activiteit
§ Bv: baroreceptoren in:
Grote BV à regelen BD
Longen à regelen AH frequentie
GIS-US à regelen viscerale reflexen
o Proprioreceptoren (houding)
Registratie van: positie gewricht, mate van spanning in pezen, mate van spiercontractie
Soorten:
§ Vrije zenuwuiteinden in gewrichtskapsels
§ Peeslichaampjes tussen SS en pees om spanning op pees tijd spiercontractie te meten
§ Spierspoeltjes in SS op lengte van spier waar te nemen
à nooit adaptatie
à meestal onbewuste prikkeloverdracht, soms bewust
4
