Samenvatting Gastcolleges van het (straf)recht

GRONDSLAGEN VAN HET
(STRAF)RECHT
GASTCOLLEGE: PERSONEN EN FAMILIERECHT


SITUERING BINNEN HET BURGERLIJK RECHT
Publiek- vs. privaat-/burgerlijk recht

Publiekrecht Privaatrecht/Burgerlijk recht
- Strafrecht - Personen- en familierecht
- Internationaal recht - Aansprakelijkheidsrecht
- Grondwettelijk recht - Verbintenissenrecht
- Milieurecht - Goederenrecht
Familierecht in de media

(goed volgen: examenvragen kunnen hierop gebaseerd worden)

DE NATUURLIJKE PERSOON
(mens van vlees en bloed)

- Staat van een persoon
- Identificatie van een persoon
 Naam
 Woonplaats
 Nationaliteit
- Bewijs van staat

DE STAAT VAN DE PERSOON

Definitie:

De staat van de persoon is het geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn
rechtspositie in de familie en de maatschappij bepalen en die hem onderscheiden van de andere
personen wat het bezit en de uitoefening van bepaalde rechten betreft.
(art. 6, §2 oud BW)

Hoedanigheden/rollen/functies bepaalt bepaalde rechten en de uitoefening ervan

Rechtstoestand die rechten en plichten van natuurlijke persoon bepaalt
Cf. rechtsbekwaamheid – handelingsbekwaamheid

Ambtenaar van Burgerlijk Stand (ABS) stelt dit vast

- Gemeente: 1 of meerdere afhankelijk van grootte
- In principe de burgemeester
- Authentieke akte (opgemaakt ter identificatie van een persoon)
 Rechtsfeit of rechtshandeling rechtsgeldig bewijzen
 vb. als je gaat trouwen moet er huwelijksaangifte gedaan worden
- Databank voor Akten van Burgerlijke Stand (DABS)

De staat in de NATIE:

- Geslacht (belang sterk gedaald, genderspectrum)
- Leeftijd (en geestesgesteldheid)
- Nationaliteit
- Woonplaats

,De staat in de FAMILIE:

- Afstamming (bloedverwanten)
- Burgerlijke staat (aanverwanten)

IDENTIFICATIE VAN DE NATUURLIJKE PERSOON

3 identificatie-elementen bij uitstek:

- Naam
- Woonplaats
- Nationaliteit

Vroeger een 4e element: geslacht

- Vroeger puur fysiek
- Transgenderwet 2017
- GwH 2019: genderfluïde en non-binaire personen
 2023 wet verankerd
 Onbeperkt aantal keer veranderen van M naar V en omgekeerd
 Als je hieronder naam verandert: vermindert tarief (10%)


NAAM
- Voornaam
 Vrije keuze, mits geen schade (geen belachelijke naam)
 Wijzigbaar voor ABS
- Familienaam (kinderen geboren na 1/06/2014)
 Afstamming vastgesteld 1 ouder
o Familienaam van die ouder
o Later 2e vaststelling? Keuzerecht (vetorecht) = naam toevoegen of veranderen
 Afstamming vastgesteld 2 ouders
o Vrije keuze: naam moeder, vader of dubbele naam
o Onenigheid of geen keuze? Dubbele naam in alfabetische volgorde

Naam wijzigen?

- Voornaam
 Principieel aanvaard
 Retributie mogelijk (betaling)
- Familienaam
 Ernstige redenen
 Verzoek aan minister van Justitie
 Registratierecht €140
 1/7/2024 vereenvoudigde procedure
- Naamsverbetering? (vb. schrijffout door ABS)


WOONPLAATS (>< VERBLIJFPLAATS)
- Hoofdverblijf, uitoefenen rechten en nakomen verplichtingen
- Vrije keuze
- O.b.v. vermoeden: inschrijving bevolkingsregister
 Wijziging melden! (strafrechtelijke plicht, boete mogelijk)
- Daarnaast bijzondere woonplaatsen:
 Wet: fiscale, sociaalrechtelijke, kieswoonplaats…
 Gekozen woonplaats
o Conventioneel
o Gerechtelijk (vermoeden) in burgerlijke zaken

, NATIONALITEIT
Band tussen natuurlijke persoon en nationale staat

- Dubbele nationaliteit
- Staatloos: in bepaalde landen kan enkel vader nationaliteit doorgeven (als vader onbekend is,
heeft kind geen nationaliteit)

Verkrijgen?

- Toegekend (automatisch)
 Geboorteplaats, afstamming en adoptie
- Verworven via nationaliteitsverklaring
 Kan verloren worden (vb. schijnhuwelijk)

BEWIJS VAN STAAT

Bewijs via akten in registers

2 belangrijke registers:

1. Bevolkingsregister
- Woonplaats, nationaliteit en wettelijke samenwoning
2. DABS
- Leeftijd, afstamming, huwelijk
- Uittreksel (authentieke akte, officieel bewijs)
- Raadpleegbaar mits belang
- Wijzigbaar:
 Na rechterlijke tussenkomst (vb. scheidingsakte)
 Administratieve wijziging (vb. geslacht)

VERTICALE RELATIES: AFSTAMMING, ADOPTIE EN VOOGDIJ (HET GEZIN)
Afstamming:

- Afstamming: juridisch ouderschap o.b.v. wie bevallen is
- Adoptie
- Voogdij

AFSTAMMING

Begrippen:

- Juridische vs. biologische afstamming
- Bloedverwanten
 Rechte lijn: ascendenten (voor je) en descendenten (na je)
 Zijlijn: altijd eerst opklimmen naar gemeenschappelijk voorouder (vb. neef, broer)
- Aanverwanten
- Graden (1e graad: ouders – kind)

Arrest Marckx: Europees Hof voor de Recht van de Mens

- Discriminatie: kind geboren buiten huwelijk had minder rechten dan kind geboren binnen
huwelijk
- Aangeklaagd en nu grondig veranderd



Wat is de basis van afstamming?

Vaststelling moederschap: