Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
Vertaal- en tolkwetenschap
Les 1: 25/09.............................................................................................................................8
Opfrissen van geheugen.................................................................................................... 8
Les 2: 02/10.............................................................................................................................9
1. Wat is tolken?................................................................................................................. 9
Definitie........................................................................................................................ 9
Vertalen of vertalen?.................................................................................................... 9
Soorten tolken............................................................................................................ 10
Soorten tolken: modus............................................................................................... 10
Soorten tolken: setting................................................................................................10
Soorten tolken: modaliteit...........................................................................................12
Soorten tolken: hulpmiddelen.....................................................................................12
Soorten tolken: professionaliteit................................................................................. 13
Soorten tolken: taalrichting.........................................................................................13
2. De ontwikkeling van tolken als beroep......................................................................... 14
Egyptische oudheid - ontstaan van het beroep.......................................................... 14
16e eeuw - eerste opleiding....................................................................................... 14
Na WOI - begin professionalisering............................................................................14
Na WOII - verdere professionalisering simultaan/consecutief tolken........................ 14
+/- 21e eeuw - professionalisering gesprekstolken.................................................... 15
3. De ontwikkeling van tolken als academische discipline............................................... 15
Ontstaan..................................................................................................................... 15
Wat is een paradigma?...............................................................................................15
Paradigma’s: psychologisch onderzoek..................................................................... 15
Paradigma’s: de Parijse School..................................................................................16
Paradigma’s: cognitief onderzoek.............................................................................. 17
Paradigma’s: discoursanalyse....................................................................................18
Paradigma’s: tolkkwaliteit........................................................................................... 19
Paradigma’s: vertaalwetenschappelijke benadering.................................................. 19
Les 3: 09/10...........................................................................................................................19
Onderzoeksmethodes...................................................................................................... 19
Surveymethodes........................................................................................................ 20
Experimentele studies................................................................................................ 20
Conversatieanalyse.................................................................................................... 21
Corpusstudies............................................................................................................ 21
Bestaande tolkcorpora............................................................................................... 24
Gerechtstolken................................................................................................................. 25
Wat is gerechtstolken?............................................................................................... 25
Terminologie............................................................................................................... 25
Settings binnen gerechtstolken.................................................................................. 26
Gerechtstolken – beëdigde tolken?............................................................................26
Gerechtstolken - late professionalisering................................................................... 26
Enkele centrale concepten......................................................................................... 27
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
1
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
Les 4: 16/10...........................................................................................................................27
Taal- en vertaalbeleid....................................................................................................... 27
Welke actoren spelen een rol in taal- en vertaalbeleid?.............................................27
adequaatheid en acceptablity.....................................................................................27
verband tussen acceptability en (ver)taalbeleid......................................................... 28
Conceptueel kader........................................................................................................... 28
sleutelvraag:............................................................................................................... 28
relatie tot sleutelbegrippen en -concepten:................................................................ 28
Samenvatting................................................................................................................... 29
centrale topic.............................................................................................................. 29
impliciete problematiek............................................................................................... 29
“4 W’s and an H”.........................................................................................................29
taalbeleid, vertaalbeleid en vertaalstrijd..................................................................... 30
4 prototypes (theoretische modellen)......................................................................... 30
Historische aspecten van taal- en vertaalbeleid in België.......................................... 32
Mogelijke examenvragen/voorbeeldvragen......................................................................34
leg het verband uit tussen vertaalbeleid en skopos................................................... 34
wat is het vertaalbeleid? geef een definitie................................................................ 34
➔ wie zijn die publieke actoren?................................................................................34
➔ leg uit waarom deze definitie te beperkend is om het vertaalbeleid volledig te
omschrijven................................................................................................................ 35
leg uit waarom vertaalbeleid onlosmakelijk verbonden is met taalbeleid................... 35
welke zijn de 4 prototypische benaderingen van vertaalbeleid en wat zijn de voor- en
nadelen van deze benaderingen................................................................................ 35
hoe is het literaire vertaalbeleid onlosmakelijk verbonden met taalbeleid..................37
Kritische blik..................................................................................................................... 37
macro-, meso- en microniveau................................................................................... 37
Les 5: 23/10...........................................................................................................................37
Voorkennis (I)................................................................................................................... 37
Aanvullingen op voorkennis (I)......................................................................................... 38
AST............................................................................................................................ 38
open en gesloten ondertiteling................................................................................... 38
integrated titles........................................................................................................... 38
Voorkennis (II).................................................................................................................. 38
AVT is een vorm van:................................................................................................. 38
Aanvullingen op voorkennis (II-2).....................................................................................38
intersemiotische vertaling volgens Jakobson............................................................. 38
is AVT altijd intersemiotisch?......................................................................................39
Tussentitels................................................................................................................ 39
AVT werkt uitsluitend als onderdeel van een groter geheel: de audiovisuele tekst....39
Factoren die AVT-evolutie beïnvloeden............................................................................40
Technologische ontwikkelingen.................................................................................. 40
text localisation........................................................................................................... 41
Socio-economische en maatschappelijke ontwikkelingen..........................................41
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
2
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
Impact op gebruikers van AVT......................................................................................... 41
Diversifiëring van gebruikersprofielen (consumers)................................................... 41
Impact op producenten van AVT...................................................................................... 42
Diversifiëring van ondertitelproducenten.................................................................... 42
fansubbers..................................................................................................................42
Impact op productieproces van AVT................................................................................ 42
versnelling en verandering van ondertitelworkflow.....................................................42
cloud subtitling............................................................................................................43
versnelling en verandering van workflow AD............................................................. 43
Impact op AVT-begrip.......................................................................................................43
vervaging tussen concept van audiovisuele vertaling en mediatoegankelijkheid.......44
bredere invulling van mediatoegankelijkheid..............................................................44
universal design......................................................................................................... 44
Onderzoekstrends – inleiding...........................................................................................44
Onderzoekstrends - productonderzoek............................................................................ 45
voorbeelden van onderzoeksvragen.......................................................................... 45
multimodale (corpus)analyse..................................................................................... 45
Onderzoekstrends - receptieonderzoek........................................................................... 45
typische onderzoeksvragen........................................................................................45
onderzoeksmethoden.................................................................................................46
Onderzoekstrends - procesonderzoek............................................................................. 46
Les 6: 30/10...........................................................................................................................47
Voorkennis - bekende concepten..................................................................................... 47
Vertaalcompetentie...........................................................................................................47
competentie is geheel van..........................................................................................47
PACTE-vertaalcompetentiemodel.............................................................................. 48
Vertalers en tolken zijn duizendpoten...............................................................................48
Vertaalcompetentie...........................................................................................................48
Vertaaldidactiek - chronologie.......................................................................................... 49
Vertaaldidactiek: transmissief...........................................................................................49
Vertaaldidactiek: van product- naar procesgeoriënteerd..................................................49
Jean Delisle (1993) → la traduction raisonnée.......................................................... 49
Christiane Nord (1991) → Text Analysis in Translation: Theory, Methodology, and
Didactic Application of a Model for Translation-Oriented Text Analysis..................... 50
procesgeoriënteerd vertaalonderwijs (Gile, 2005)......................................................50
procesgeoriënteerd tolkonderwijs (MOPSI):...............................................................50
Vertaaldidactiek: naar projectonderwijs “plus”..................................................................50
typisch aan projectonderwijs:..................................................................................... 50
skillslab....................................................................................................................... 51
Vertaaldidactiek: projectonderwijs “plus”.......................................................................... 51
employability...............................................................................................................51
Vertaaldidactiek: nood aan onderzoek............................................................................. 51
effectiviteit van onderwijsvormen?..............................................................................51
Gebruik van corpora in vertaalonderwijs.......................................................................... 52
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
3
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
documentatieproces in vertaal- en tolkproces............................................................52
gebruik van (een- en meertalige) corpora in vertaalonderwijs................................... 52
toepassing van inzichten uit corpusonderzoek in vertaal/tolkonderwijs..................... 52
Les 7: 06/11........................................................................................................................... 52
Taal- en vertaalbeleid: conceptueel kader........................................................................52
sleutelvraag: Hoe gaan vertalers om met terminologie?............................................ 52
relatie tot sleutelbegrippen en -concepten................................................................. 52
In balans, 11: samenvatting..............................................................................................53
centrale topic.............................................................................................................. 53
impliciete problematiek............................................................................................... 53
die topic roep vragen op.............................................................................................53
inleiding...................................................................................................................... 53
wat is een term?......................................................................................................... 54
neologismen in vaktaal...............................................................................................55
terminologische variatie..............................................................................................55
Taal- en vertaalbeleid: enkele voorbeeldvragen...............................................................55
Wat is terminologie? Geef een definitie en leg uit waarom terminologie belangrijk is
voor vertalers en tolken.............................................................................................. 55
In het vakgebied van de terminologie bestaan er verschillende visies met betrekking
tot equivalentie. Welke zijn deze visies?.................................................................... 56
Wat is een term? Hoe verhouden termen zich tot woorden en tot concepten?..........57
Geef een voorbeeld van een vertaalwetenschappelijke term die niet eenduidig is en
leg uit.......................................................................................................................... 58
In balans, 11: wat extra verduidelijking.............................................................................58
term en concept..........................................................................................................58
hoe vinden vertalers en tolken de juiste (equivalente) term?..................................... 59
Les 8: 13/11........................................................................................................................... 59
Concepten........................................................................................................................ 59
Wat is het verschil tussen correcties en verbeteringen?............................................ 60
Wat is het verschil tussen pragmatische, didactische en pedagogische revisie?...... 60
Sleutelaspecten van het reviseren................................................................................... 61
Revisieprincipes............................................................................................................... 61
Revisieparameters........................................................................................................... 61
Revisieprocedures............................................................................................................62
Wat schrijft de ISO-norm voor t.a.v. het wel/niet-raadplegen van de BT?..................62
Revisiecompetentie.......................................................................................................... 63
Revisiekwaliteit.................................................................................................................63
Onderzoek naar revisie – theoretisch...............................................................................63
Onderzoek naar revisie – empirisch.................................................................................64
productonderzoek.......................................................................................................64
procesonderzoek........................................................................................................ 64
actorenonderzoek.......................................................................................................65
contextonderzoek....................................................................................................... 65
Les 9: 20/11........................................................................................................................... 66
Concepten........................................................................................................................ 66
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
4
Vertaal- en tolkwetenschap
Les 1: 25/09.............................................................................................................................8
Opfrissen van geheugen.................................................................................................... 8
Les 2: 02/10.............................................................................................................................9
1. Wat is tolken?................................................................................................................. 9
Definitie........................................................................................................................ 9
Vertalen of vertalen?.................................................................................................... 9
Soorten tolken............................................................................................................ 10
Soorten tolken: modus............................................................................................... 10
Soorten tolken: setting................................................................................................10
Soorten tolken: modaliteit...........................................................................................12
Soorten tolken: hulpmiddelen.....................................................................................12
Soorten tolken: professionaliteit................................................................................. 13
Soorten tolken: taalrichting.........................................................................................13
2. De ontwikkeling van tolken als beroep......................................................................... 14
Egyptische oudheid - ontstaan van het beroep.......................................................... 14
16e eeuw - eerste opleiding....................................................................................... 14
Na WOI - begin professionalisering............................................................................14
Na WOII - verdere professionalisering simultaan/consecutief tolken........................ 14
+/- 21e eeuw - professionalisering gesprekstolken.................................................... 15
3. De ontwikkeling van tolken als academische discipline............................................... 15
Ontstaan..................................................................................................................... 15
Wat is een paradigma?...............................................................................................15
Paradigma’s: psychologisch onderzoek..................................................................... 15
Paradigma’s: de Parijse School..................................................................................16
Paradigma’s: cognitief onderzoek.............................................................................. 17
Paradigma’s: discoursanalyse....................................................................................18
Paradigma’s: tolkkwaliteit........................................................................................... 19
Paradigma’s: vertaalwetenschappelijke benadering.................................................. 19
Les 3: 09/10...........................................................................................................................19
Onderzoeksmethodes...................................................................................................... 19
Surveymethodes........................................................................................................ 20
Experimentele studies................................................................................................ 20
Conversatieanalyse.................................................................................................... 21
Corpusstudies............................................................................................................ 21
Bestaande tolkcorpora............................................................................................... 24
Gerechtstolken................................................................................................................. 25
Wat is gerechtstolken?............................................................................................... 25
Terminologie............................................................................................................... 25
Settings binnen gerechtstolken.................................................................................. 26
Gerechtstolken – beëdigde tolken?............................................................................26
Gerechtstolken - late professionalisering................................................................... 26
Enkele centrale concepten......................................................................................... 27
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
1
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
Les 4: 16/10...........................................................................................................................27
Taal- en vertaalbeleid....................................................................................................... 27
Welke actoren spelen een rol in taal- en vertaalbeleid?.............................................27
adequaatheid en acceptablity.....................................................................................27
verband tussen acceptability en (ver)taalbeleid......................................................... 28
Conceptueel kader........................................................................................................... 28
sleutelvraag:............................................................................................................... 28
relatie tot sleutelbegrippen en -concepten:................................................................ 28
Samenvatting................................................................................................................... 29
centrale topic.............................................................................................................. 29
impliciete problematiek............................................................................................... 29
“4 W’s and an H”.........................................................................................................29
taalbeleid, vertaalbeleid en vertaalstrijd..................................................................... 30
4 prototypes (theoretische modellen)......................................................................... 30
Historische aspecten van taal- en vertaalbeleid in België.......................................... 32
Mogelijke examenvragen/voorbeeldvragen......................................................................34
leg het verband uit tussen vertaalbeleid en skopos................................................... 34
wat is het vertaalbeleid? geef een definitie................................................................ 34
➔ wie zijn die publieke actoren?................................................................................34
➔ leg uit waarom deze definitie te beperkend is om het vertaalbeleid volledig te
omschrijven................................................................................................................ 35
leg uit waarom vertaalbeleid onlosmakelijk verbonden is met taalbeleid................... 35
welke zijn de 4 prototypische benaderingen van vertaalbeleid en wat zijn de voor- en
nadelen van deze benaderingen................................................................................ 35
hoe is het literaire vertaalbeleid onlosmakelijk verbonden met taalbeleid..................37
Kritische blik..................................................................................................................... 37
macro-, meso- en microniveau................................................................................... 37
Les 5: 23/10...........................................................................................................................37
Voorkennis (I)................................................................................................................... 37
Aanvullingen op voorkennis (I)......................................................................................... 38
AST............................................................................................................................ 38
open en gesloten ondertiteling................................................................................... 38
integrated titles........................................................................................................... 38
Voorkennis (II).................................................................................................................. 38
AVT is een vorm van:................................................................................................. 38
Aanvullingen op voorkennis (II-2).....................................................................................38
intersemiotische vertaling volgens Jakobson............................................................. 38
is AVT altijd intersemiotisch?......................................................................................39
Tussentitels................................................................................................................ 39
AVT werkt uitsluitend als onderdeel van een groter geheel: de audiovisuele tekst....39
Factoren die AVT-evolutie beïnvloeden............................................................................40
Technologische ontwikkelingen.................................................................................. 40
text localisation........................................................................................................... 41
Socio-economische en maatschappelijke ontwikkelingen..........................................41
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
2
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
Impact op gebruikers van AVT......................................................................................... 41
Diversifiëring van gebruikersprofielen (consumers)................................................... 41
Impact op producenten van AVT...................................................................................... 42
Diversifiëring van ondertitelproducenten.................................................................... 42
fansubbers..................................................................................................................42
Impact op productieproces van AVT................................................................................ 42
versnelling en verandering van ondertitelworkflow.....................................................42
cloud subtitling............................................................................................................43
versnelling en verandering van workflow AD............................................................. 43
Impact op AVT-begrip.......................................................................................................43
vervaging tussen concept van audiovisuele vertaling en mediatoegankelijkheid.......44
bredere invulling van mediatoegankelijkheid..............................................................44
universal design......................................................................................................... 44
Onderzoekstrends – inleiding...........................................................................................44
Onderzoekstrends - productonderzoek............................................................................ 45
voorbeelden van onderzoeksvragen.......................................................................... 45
multimodale (corpus)analyse..................................................................................... 45
Onderzoekstrends - receptieonderzoek........................................................................... 45
typische onderzoeksvragen........................................................................................45
onderzoeksmethoden.................................................................................................46
Onderzoekstrends - procesonderzoek............................................................................. 46
Les 6: 30/10...........................................................................................................................47
Voorkennis - bekende concepten..................................................................................... 47
Vertaalcompetentie...........................................................................................................47
competentie is geheel van..........................................................................................47
PACTE-vertaalcompetentiemodel.............................................................................. 48
Vertalers en tolken zijn duizendpoten...............................................................................48
Vertaalcompetentie...........................................................................................................48
Vertaaldidactiek - chronologie.......................................................................................... 49
Vertaaldidactiek: transmissief...........................................................................................49
Vertaaldidactiek: van product- naar procesgeoriënteerd..................................................49
Jean Delisle (1993) → la traduction raisonnée.......................................................... 49
Christiane Nord (1991) → Text Analysis in Translation: Theory, Methodology, and
Didactic Application of a Model for Translation-Oriented Text Analysis..................... 50
procesgeoriënteerd vertaalonderwijs (Gile, 2005)......................................................50
procesgeoriënteerd tolkonderwijs (MOPSI):...............................................................50
Vertaaldidactiek: naar projectonderwijs “plus”..................................................................50
typisch aan projectonderwijs:..................................................................................... 50
skillslab....................................................................................................................... 51
Vertaaldidactiek: projectonderwijs “plus”.......................................................................... 51
employability...............................................................................................................51
Vertaaldidactiek: nood aan onderzoek............................................................................. 51
effectiviteit van onderwijsvormen?..............................................................................51
Gebruik van corpora in vertaalonderwijs.......................................................................... 52
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
3
, Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
documentatieproces in vertaal- en tolkproces............................................................52
gebruik van (een- en meertalige) corpora in vertaalonderwijs................................... 52
toepassing van inzichten uit corpusonderzoek in vertaal/tolkonderwijs..................... 52
Les 7: 06/11........................................................................................................................... 52
Taal- en vertaalbeleid: conceptueel kader........................................................................52
sleutelvraag: Hoe gaan vertalers om met terminologie?............................................ 52
relatie tot sleutelbegrippen en -concepten................................................................. 52
In balans, 11: samenvatting..............................................................................................53
centrale topic.............................................................................................................. 53
impliciete problematiek............................................................................................... 53
die topic roep vragen op.............................................................................................53
inleiding...................................................................................................................... 53
wat is een term?......................................................................................................... 54
neologismen in vaktaal...............................................................................................55
terminologische variatie..............................................................................................55
Taal- en vertaalbeleid: enkele voorbeeldvragen...............................................................55
Wat is terminologie? Geef een definitie en leg uit waarom terminologie belangrijk is
voor vertalers en tolken.............................................................................................. 55
In het vakgebied van de terminologie bestaan er verschillende visies met betrekking
tot equivalentie. Welke zijn deze visies?.................................................................... 56
Wat is een term? Hoe verhouden termen zich tot woorden en tot concepten?..........57
Geef een voorbeeld van een vertaalwetenschappelijke term die niet eenduidig is en
leg uit.......................................................................................................................... 58
In balans, 11: wat extra verduidelijking.............................................................................58
term en concept..........................................................................................................58
hoe vinden vertalers en tolken de juiste (equivalente) term?..................................... 59
Les 8: 13/11........................................................................................................................... 59
Concepten........................................................................................................................ 59
Wat is het verschil tussen correcties en verbeteringen?............................................ 60
Wat is het verschil tussen pragmatische, didactische en pedagogische revisie?...... 60
Sleutelaspecten van het reviseren................................................................................... 61
Revisieprincipes............................................................................................................... 61
Revisieparameters........................................................................................................... 61
Revisieprocedures............................................................................................................62
Wat schrijft de ISO-norm voor t.a.v. het wel/niet-raadplegen van de BT?..................62
Revisiecompetentie.......................................................................................................... 63
Revisiekwaliteit.................................................................................................................63
Onderzoek naar revisie – theoretisch...............................................................................63
Onderzoek naar revisie – empirisch.................................................................................64
productonderzoek.......................................................................................................64
procesonderzoek........................................................................................................ 64
actorenonderzoek.......................................................................................................65
contextonderzoek....................................................................................................... 65
Les 9: 20/11........................................................................................................................... 66
Concepten........................................................................................................................ 66
Vertaal- en tolkwetenschap (2024)
4
