COS 1 2024-2025
1. PEDAGOGISCH HANDELEN
1.1 LEERVRAAG 1: WAT IS PEDAGOGISCH HANDELEN?
Handelen = wat mensen doen, het handelen in opvoeding is bewust
handelen en handelen in relatie.
Gedrag = zijn alle waarneembare activiteiten van mens of dier.
Communicatie:
- = iedereen interpreteert en begrijpt anders.
- Is van groot belang bij menselijke relaties en binnen opvoeding
Normatief
1.1.1 PEDAGOOG HERMANN GIESECKE
Beschrijft handelen als een bewuste en intentionele activiteit van mensen,
gericht op vormgeving van de werkelijkheid, met bepaalde doeleinden en
motieven.
Dus handelen met een bepaald doel
2 soorten handelen:
- Technisch handelen = gericht op verandering, vooral causaal
verband
- Sociaal handelen = gericht op verandering van mensen
Pedagogisch handelen = sociaal handelen dat opvoeding en vorming
mogelijk maakt. En het begeleiden van mensen in hun leven.
Leren is een levenslang proces, daarvoor moet je geen pedagoog zijn.
Juist vs adequaat handelen
Adequaat handelen hangt af van verschillende factoren en handelen kan
op verschillende manieren waardoor er geen 1 juiste manier is en er dus
altijd adequaat gehandeld moet worden.
1
,COS 1 2024-2025
1.1.2 PEDAGOOG MAX VAN MANEN
Geen tegenspraak op Giesecke.
Pedagogische tact:
- = het vermogen vd opvoeder om op het juiste moment het juiste te
doen voor het welzijn vh kind. Dit vereist een gevoeligheid voor de
behoeften en emoties vh kind en intuïtief begrip van wat een situatie
vraagt.
- Is meer dan alleen technische vaardigheid ook een vorm van
praktische wijsheid die voortkomt uit ervaring en empathie
- Contextgebonden en situatieafhankelijk
- Reflectie is belangrijk voor de groei hierin
1.1.3 PEDAGOOG MARTINUS JAN LANGEVELD
Pedagogiek als handelingswetenschap, gericht op handelen en praktische
interventies in de opvoedingspraktijk.
Pedagogisch handelen draait volgens hem rond het begeleiden van kind
naar volwassene.
Context & cultuur sensitief worden is belangrijk.
Opvoeding was een vorm van kunst volgens hem die niet volledig door
regels en voorschriften kan worden vastgelegd.
Nadruk op pedagogische tact.
1.1.3 PEDAGOOG PHILIPPE MEIRIEU
Pedagogiek als manier van denken en doen.
Pedagogiek is een theorie van en voor de praktijk.
Wetenschap als aanbieder van ‘praktische theorie’: een samenhangend
verhaal dat uitlegt waarom een doel te bereiken is met een bepaalde
aanpak of benadering.
Hij stelt dat opvoeding altijd geworteld is
in waarden (axiologie), moet worden
uitgevoerd met een oog voor praktische
realiteiten (praxeologie), en kan profiteren
van wetenschappelijke inzichten zonder
deze als enige waarheid te beschouwen.
2
,COS 1 2024-2025
1.2 LEERVRAAG 2: HOE KUNNEN PERSPECTIEVEN, KINDBEELDEN EN
DE INVULLING VAN WAARTOE WE MOETEN OPVOEDEN HET
PEDAGOGISCH HANDELEN BEPALEN?
1.2.1 KINDBEELDEN
= Manier van kijken naar kinderen die door de jaren heen veranderen en
je handelen daarop aanpassen.
= Ideeën die (een deel van) de samenleving heeft over waar kinderen voor
staan, wat ze ‘horen’ te doen en waarbij ze het meest gebaat zijn.
Descriptief en prescriptief.
- Descriptief = de beschrijving
- Prescriptief = hoe het zou horen te zijn
Het bepaalt mee waar opvoeding op zou moeten inzetten & wordt
gestuurd door heersende waarden en normen.
1.2.2 PEDAGOOG & FILOSOOF JOHN DEWEY
Hij zag het kind als van nature uit:
- Actief
- Creatief
- Leergierig en nieuwsgierig
Opvoeding = een proces van continue reconstructie van ervaring.
Opvoeding niet als voorbereiding op het leven, maar als het leven zelf.
Vooral projectmatig link tussen hun dagelijks leven en hun interesses
die hen gemotiveerd houden
Reconstructie?
- Het opnieuw laten plaatsvinden, in de verbeelding of in
werkelijkheid.
- Het opnieuw interpreteren, volgens Dewey het verbinden van
handelen, denken en betekenis.
Zijn blik op het doel vd opvoeding:
- Het doel van opvoeding is om kinderen te helpen kritisch denken en
probleemoplossende vaardigheden te ontwikkelen.
Zijn blik op de rol vd opvoeder:
- Een stimulerende omgeving creëren die exploratie en reflectie
aanmoedigt.
- Opvoeders als gidsen, die kinderen helpen om betekenisvolle
verbindingen te maken.
3
, COS 1 2024-2025
1.3 LEERVRAAG 3: WAT ZIJN COURANTE CONCEPTEN OM TE
SPREKEN OVER ONS PEDAGOGISCH HANDELEN?
Professioneel pedagogisch handelen is ‘elke vorm van bemoeienis met
jeugdigen, hun ouders en de opvoedingsomgeving die bedoeld is om
problemen van of met jeugdigen te voorkomen, te verminderen of op te
lossen en om hun ontwikkeling te stimuleren.’
1.3.1 TAKEN PROFESSIONEEL PEDAGOGISCH HANDELEN
1. Opvoedingsomgeving versterken
- Opvoedingsmilieus versterken
- Verbondenheid in beeld houden
- Overkoepelende pedagogische vraagstukken
- Overleg en samenwerking is cruciaal
2. Opvoedingsrelaties versterken
- Pedagogische relatie centraal
- Mutifactorieel afstemmingsproces
o Als primaire opvoeders zich onzeker voelen of vragen hebben,
kan dit leiden tot een moeilijker afstemming tss pedagogische
vraag en aanbod.
- (Ouder-)begeleiding, netwerkversterking,…
o Op deze manier bezorgdheden normaliseren
3. Opvoedingsrelaties herstellen
- Bij vastgelopen opvoedings-relaties
- Specialistische hulp
- Ingrijpen, beschermen en afschalen
1.3.2 RUIMTEN VAN PEDAGOGISCH HANDELEN (GIESECKE)
1. Situatie
- Constellatie van voorwaarden die op het ogenblik van pedagogisch
handelen gegeven en werkzaam zijn.
o Constellatie = samenspel van voorwaarden die in de situatie
spelen. Ontelbaar aantal mogelijkheden over wat er gaat
gebeuren.
- Steeds veranderend waardoor eenmalig en onherhaalbaar
- Open je weet niet wat de afloop zal zijn
2. Institutie
- =zijn maatschappelijke instellingen die tot op zekere hoogte het
menselijk handelen regelen
- Onafhankelijk van personen en dus voor langere duur.
4
1. PEDAGOGISCH HANDELEN
1.1 LEERVRAAG 1: WAT IS PEDAGOGISCH HANDELEN?
Handelen = wat mensen doen, het handelen in opvoeding is bewust
handelen en handelen in relatie.
Gedrag = zijn alle waarneembare activiteiten van mens of dier.
Communicatie:
- = iedereen interpreteert en begrijpt anders.
- Is van groot belang bij menselijke relaties en binnen opvoeding
Normatief
1.1.1 PEDAGOOG HERMANN GIESECKE
Beschrijft handelen als een bewuste en intentionele activiteit van mensen,
gericht op vormgeving van de werkelijkheid, met bepaalde doeleinden en
motieven.
Dus handelen met een bepaald doel
2 soorten handelen:
- Technisch handelen = gericht op verandering, vooral causaal
verband
- Sociaal handelen = gericht op verandering van mensen
Pedagogisch handelen = sociaal handelen dat opvoeding en vorming
mogelijk maakt. En het begeleiden van mensen in hun leven.
Leren is een levenslang proces, daarvoor moet je geen pedagoog zijn.
Juist vs adequaat handelen
Adequaat handelen hangt af van verschillende factoren en handelen kan
op verschillende manieren waardoor er geen 1 juiste manier is en er dus
altijd adequaat gehandeld moet worden.
1
,COS 1 2024-2025
1.1.2 PEDAGOOG MAX VAN MANEN
Geen tegenspraak op Giesecke.
Pedagogische tact:
- = het vermogen vd opvoeder om op het juiste moment het juiste te
doen voor het welzijn vh kind. Dit vereist een gevoeligheid voor de
behoeften en emoties vh kind en intuïtief begrip van wat een situatie
vraagt.
- Is meer dan alleen technische vaardigheid ook een vorm van
praktische wijsheid die voortkomt uit ervaring en empathie
- Contextgebonden en situatieafhankelijk
- Reflectie is belangrijk voor de groei hierin
1.1.3 PEDAGOOG MARTINUS JAN LANGEVELD
Pedagogiek als handelingswetenschap, gericht op handelen en praktische
interventies in de opvoedingspraktijk.
Pedagogisch handelen draait volgens hem rond het begeleiden van kind
naar volwassene.
Context & cultuur sensitief worden is belangrijk.
Opvoeding was een vorm van kunst volgens hem die niet volledig door
regels en voorschriften kan worden vastgelegd.
Nadruk op pedagogische tact.
1.1.3 PEDAGOOG PHILIPPE MEIRIEU
Pedagogiek als manier van denken en doen.
Pedagogiek is een theorie van en voor de praktijk.
Wetenschap als aanbieder van ‘praktische theorie’: een samenhangend
verhaal dat uitlegt waarom een doel te bereiken is met een bepaalde
aanpak of benadering.
Hij stelt dat opvoeding altijd geworteld is
in waarden (axiologie), moet worden
uitgevoerd met een oog voor praktische
realiteiten (praxeologie), en kan profiteren
van wetenschappelijke inzichten zonder
deze als enige waarheid te beschouwen.
2
,COS 1 2024-2025
1.2 LEERVRAAG 2: HOE KUNNEN PERSPECTIEVEN, KINDBEELDEN EN
DE INVULLING VAN WAARTOE WE MOETEN OPVOEDEN HET
PEDAGOGISCH HANDELEN BEPALEN?
1.2.1 KINDBEELDEN
= Manier van kijken naar kinderen die door de jaren heen veranderen en
je handelen daarop aanpassen.
= Ideeën die (een deel van) de samenleving heeft over waar kinderen voor
staan, wat ze ‘horen’ te doen en waarbij ze het meest gebaat zijn.
Descriptief en prescriptief.
- Descriptief = de beschrijving
- Prescriptief = hoe het zou horen te zijn
Het bepaalt mee waar opvoeding op zou moeten inzetten & wordt
gestuurd door heersende waarden en normen.
1.2.2 PEDAGOOG & FILOSOOF JOHN DEWEY
Hij zag het kind als van nature uit:
- Actief
- Creatief
- Leergierig en nieuwsgierig
Opvoeding = een proces van continue reconstructie van ervaring.
Opvoeding niet als voorbereiding op het leven, maar als het leven zelf.
Vooral projectmatig link tussen hun dagelijks leven en hun interesses
die hen gemotiveerd houden
Reconstructie?
- Het opnieuw laten plaatsvinden, in de verbeelding of in
werkelijkheid.
- Het opnieuw interpreteren, volgens Dewey het verbinden van
handelen, denken en betekenis.
Zijn blik op het doel vd opvoeding:
- Het doel van opvoeding is om kinderen te helpen kritisch denken en
probleemoplossende vaardigheden te ontwikkelen.
Zijn blik op de rol vd opvoeder:
- Een stimulerende omgeving creëren die exploratie en reflectie
aanmoedigt.
- Opvoeders als gidsen, die kinderen helpen om betekenisvolle
verbindingen te maken.
3
, COS 1 2024-2025
1.3 LEERVRAAG 3: WAT ZIJN COURANTE CONCEPTEN OM TE
SPREKEN OVER ONS PEDAGOGISCH HANDELEN?
Professioneel pedagogisch handelen is ‘elke vorm van bemoeienis met
jeugdigen, hun ouders en de opvoedingsomgeving die bedoeld is om
problemen van of met jeugdigen te voorkomen, te verminderen of op te
lossen en om hun ontwikkeling te stimuleren.’
1.3.1 TAKEN PROFESSIONEEL PEDAGOGISCH HANDELEN
1. Opvoedingsomgeving versterken
- Opvoedingsmilieus versterken
- Verbondenheid in beeld houden
- Overkoepelende pedagogische vraagstukken
- Overleg en samenwerking is cruciaal
2. Opvoedingsrelaties versterken
- Pedagogische relatie centraal
- Mutifactorieel afstemmingsproces
o Als primaire opvoeders zich onzeker voelen of vragen hebben,
kan dit leiden tot een moeilijker afstemming tss pedagogische
vraag en aanbod.
- (Ouder-)begeleiding, netwerkversterking,…
o Op deze manier bezorgdheden normaliseren
3. Opvoedingsrelaties herstellen
- Bij vastgelopen opvoedings-relaties
- Specialistische hulp
- Ingrijpen, beschermen en afschalen
1.3.2 RUIMTEN VAN PEDAGOGISCH HANDELEN (GIESECKE)
1. Situatie
- Constellatie van voorwaarden die op het ogenblik van pedagogisch
handelen gegeven en werkzaam zijn.
o Constellatie = samenspel van voorwaarden die in de situatie
spelen. Ontelbaar aantal mogelijkheden over wat er gaat
gebeuren.
- Steeds veranderend waardoor eenmalig en onherhaalbaar
- Open je weet niet wat de afloop zal zijn
2. Institutie
- =zijn maatschappelijke instellingen die tot op zekere hoogte het
menselijk handelen regelen
- Onafhankelijk van personen en dus voor langere duur.
4
