Samenvatting - sociaal recht

SOCIAAL RECHT

WAT IS SOCIAAL RECHT?

Sociaal recht is het deelgebied van het recht dat zich richt op de bescherming van de
sociale en economische rechten van werknemers en burgers.

Het sociaal recht kan onderverdeeld worden in twee grote onderdelen:
1. Arbeidsrecht
2. Socialezekerheidsrecht

HISTORIEK

ONZE SOCIALE ZEKERHEID: HET RESULTAAT VAN 150 JAAR (R)EVOLUTIE!

Half 19e eeuw: hongersnood en sociale ontwrichting
- Hongersnood door mislukte aardappeloogst
- Opkomst van de industrialisatie veroorzaakt neergang van de huisnijverheid

Gevolg: mensen trekken massaal naar de steden op zoek naar werk -> massale
armoede

Coalitieverbod: arbeiders mochten zich niet verenigen

MAAR verenigen zich toch in onderlinge bijstandsmaatschappijen

Idee leeft dat de overheid moet tussenkomen in sociale kwesties, geïnspireerd op het
model van kanselier Bismarck (DL)

1848: oprichting van de lijfrentekas door de overheid
 Weinig succes

1866: coalitieverbod werd opgeheven
 Het ontstaan van vakbonden, ziekenfondsen en vakverenigingen

1886: arbeidersprotesten en stakingen
 Eerste sociale maatregelen door de overheid:
- Beperken van vrouwen- en kinderarbeid
- Uitbetaling van de lonen in cash geld

1903: eerste wet op de arbeidsongevallen
 Kritiek: uitkering was beperkt tot helft van het loon

1928: wet voor tegemoetkoming aan gebrekkigen en verminkten

1930: wet op de kinderbijslag

1935: oprichting werklozenkassen door vakbonden
 Ledenbijdragen aangevuld met subsidies van de gemeenten

1936: betaalde vakantiedagen

1944: besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid

Verplichte sociale verzekeringen:

, - Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Pensioenen
- Kinderbijslagregeling
- Werkloosheidsverzekering
- Jaarlijkse vakantie

1963: verhoging uitkeringen en versoepelingen uitkeringsvoorwaarden

1974: invoering brugpensioen en wet op het bestaansminimum
(Nu: leefloon)

SOCIALEZEKERHEIDSRECHT

Het socialezekerheidsrecht gaat over de bescherming van mensen tegen
inkomensverlies door ziekte, werkloosheid, invaliditeit, ouderdom of andere sociale
risico’s, vaak via wettelijke verzekeringen zoals de ziekteverzekering,
werkloosheidsuitkeringen en pensioenen

IDEOLOGIE EN BASISPRINCIPES

Ideologische achtergrond




België -> gemengd systeem


Bismarckiaanse elementen Beveridgiaanse elementen

Bijdrage gebaseerd systeem Universele uitkeringen en diensten

Inkomens gerelateerde uitkeringen Minimum bestaanszekerheid

Beheer door sociale partners Overheid als uitvoerder van sociale
voorzieningen

,Nachtwakersstaat (19e eeuw – begin 20e eeuw): de overheid hield zich enkel bezig met
basisfuncties zoals ordehandhaving



Verzorgingsstaat (midden 20e eeuw): de overheid nam de verantwoordelijkheid voor
het welzijn van haar burgers



Actieve welvaartsstaat (eind 20e eeuw – heden): de overheid gaat actief participatie in
de samenleving en in de arbeidsmarkt bevorderen

CENTRAAL BEGRIP: SOLIDARITEIT

Inkomenssolidariteit:
- Bijdragen naar vermogen
- Herverdeling

Intergenerationele solidariteit:
- Pensioenen
- Gezondheidszorg en kinderbijslag

Solidariteit tussen gezonden en zieken: ziekteverzekering

Solidariteit tussen werkenden en niet-werkenden: werkloosheidsuitkeringen en
bijstand

Belang van solidariteit in onze sociale zekerheid:
- Sociale cohesie
- Gelijkheid en rechtvaardigheid
- Economische stabiliteit

INHOUD VAN DE SOCIALE ZEKERHEID

Onze sociale zekerheid dekt twee soorten risico’s:
- Loonverlies
- Ontoereikend loon

Gebeurtenissen kunnen iemand beletten normale beroepsinkomsten te hebben: ziekte,
invaliditeit, ouderdom, vroegtijdige dood van de kostwinner -> loonverlies

Gebeurtenissen kunnen iemands levensstandaard verlagen: ziektekosten en gezinslast ->
ontoereikend loon

Oplossing voor de sociale zekerheid;
1. Loonverlies -> vervangingsinkomen
2. Ontoereikend loon -> aanvullende inkomsten
3. Onvrijwillig niet beschikken over beroepsinkomen -> bijstandsuitkering

Indeling in klassieke sectoren en bijstand

De klassieke sectoren:
- Rust- en overlevingspensioen
- Werkloosheid
- Arbeidsongevallenverzekering

, - Beroepsziekteverzekering
- Gezinsbijslag
- Ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Jaarlijkse vakantie
- Zelfstandigen: sociale verzekering in geval van faillissement en stelsel van
uitkeringen bij geboorte en adoptie

Sociale bijstand:
- Leefloon
- Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Gewaarborgde gezinsbijslag
- Tegemoetkomingen aan gehandicapten

Bevoegdheid

Algemene regel (?)



Materies van algemeen belang Persoonsgebonden materies



Federale bevoegdheid Gemeenschapsbevoegdheid




Organisatie