Strafrecht en strafprocesrecht
Inhoudsopgave
1. Introductie ......................................................................................................................... 1
1.1. Wat is strafrecht? .................................................................................................................. 1
1.2. Stafrecht gaat om… ............................................................................................................... 1
1.3. Materieel strafrecht ............................................................................................................... 1
1.4. Formeel strafrecht (procedure) .............................................................................................. 5
1.4.1. Strafvordering ................................................................................................................. 5
1.4.2. Types van procedure ....................................................................................................... 6
1.4.3. De strafprocedure ........................................................................................................... 7
1.5. Nationaal strafrecht (materieel en formeel) ............................................................................. 8
1.6. Strafrecht en andere rechtsgebieden ...................................................................................... 9
1.6.1. Strafrecht vs andere rechten ............................................................................................ 9
1.6.2. Autonomie van strafrecht ................................................................................................ 9
2. Materieel strafrecht ........................................................................................................... 10
2.1. Algemeen deel van strafrecht ................................................................................................11
2.2. Bijzonder deel van strafrecht .................................................................................................11
2.3. Beginselen strafrecht ............................................................................................................12
2.3.1. Het legaliteitsbeginsel ................................................................................................... 12
2.3.2. Lex scripta (= Bronnen van het SR) .................................................................................. 14
2.3.3. Lex Certa ...................................................................................................................... 19
2.3.4. Lex Praevia .................................................................................................................... 23
2.4. Het misdrijf...........................................................................................................................24
2.4.1. Elementen van bestanddelen ......................................................................................... 24
2.4.2. Categorieën misdrijven .................................................................................................. 25
2.4.3. Vierdelige constructie .................................................................................................... 26
2.4.3.1. Delictstypiciteit ...................................................................................................... 27
2.4.3.2. Wederrechtelijkheid ............................................................................................... 50
2.4.3.3. Schuld ................................................................................................................... 60
2.4.3.4. Strafwaardigheid .................................................................................................... 71
2.4.3.5. Uitbreiding strafbaarheid: Poging ............................................................................ 74
2.4.3.6. Uitbreiding strafbaarheid: Deelneming .................................................................... 82
3. Strafrechtelijke sancties.................................................................................................... 94
3.1. Begrip ‘straf’ .........................................................................................................................94
3.1.1. Verschillende stelsels ................................................................................................... 94
3.1.2. Overzicht sancties ......................................................................................................... 95
3.2. De straffen ...........................................................................................................................95
, 3.2.1. Hoofdstraffen................................................................................................................ 98
3.2.1.1. Opsluiting en hechtenis .......................................................................................... 98
3.2.1.2. Gevangenisstraf ..................................................................................................... 99
3.2.1.3. Werkstraf ............................................................................................................... 99
3.2.1.4. SoET .................................................................................................................... 100
3.2.1.5. Autonome probatiestraf........................................................................................ 101
3.2.1.6. Geldboete (GB) .................................................................................................... 102
3.2.2. Bijkomende straffen .................................................................................................... 102
3.2.2.1. Voor natuurlijke personen ..................................................................................... 102
3.2.2.2. Voor rechtspersonen ............................................................................................ 109
3.3. Straftoemeting.................................................................................................................... 110
3.3.1. Straftoemeting bij natuurlijke persoon .......................................................................... 111
3.3.1.1. Verzwarende Omstandigheden ............................................................................. 112
3.3.1.2. Verzachtende omstandigheden............................................................................. 117
3.3.1.3. Samenloop van misdrijven .................................................................................... 124
3.3.1.4. Zwaarste straf? .................................................................................................... 126
3.3.2. Straftoemeting bij rechtspersonen ............................................................................... 128
3.3.3. Bijzondere modaliteiten straftoemeting ........................................................................ 128
3.3.3.1. Probatiewet – Inleiding.......................................................................................... 128
3.3.3.2. 4 sanctiemodaliteiten ........................................................................................... 129
3.3.3.3. Probatiewet – Probatievoorwaarden ...................................................................... 133
3.3.3.4. Probatiewet en rechtspersonen ............................................................................ 133
3.3.4. STM & overschrijding redelijke termijn .......................................................................... 134
3.3.5. Nieuwe wet Strafprocesrecht ....................................................................................... 134
3.3.6. Overzicht STM-regels: volgorde!!! ................................................................................. 135
3.4. Beveiligingsmaatregelen ..................................................................................................... 135
3.4.1. Straffen volgens Belgische Grondwet ........................................................................... 136
3.4.1.1. Maatregelen ......................................................................................................... 136
4. Formeel strafrecht .......................................................................................................... 139
4.1. Strafprocedure ................................................................................................................... 139
4.1.1. Vorderingen die ontstaan uit een misdrijf ...................................................................... 139
4.1.1.1. Strafvordering ...................................................................................................... 140
4.1.1.2. Vermoeden van onschuld ..................................................................................... 145
4.1.1.3. Strafvordering hoofdrolspelers .............................................................................. 148
4.1.1.4. Strafvordering tegen… .......................................................................................... 161
4.1.1.5. Bemiddeling ......................................................................................................... 162
4.1.1.6. Burgerlijke vordering ............................................................................................. 163
4.2. De rechtspleging in de onderzoeksfase ................................................................................ 168
4.2.1. Onderzoeksfase .......................................................................................................... 168
4.2.1.1. 2 types strafonderzoeken ...................................................................................... 168
4.2.1.2. Onderzoeksdaden ................................................................................................ 187
4.2.1.3. Overzicht onderzoeksdaden ................................................................................. 189
4.2.1.4. Voorlopige hechtenis ............................................................................................ 225
4.2.1.5. Bevel tot medebrenging (BM) ................................................................................ 229
4.2.1.6. Bevel tot aanhouding ............................................................................................ 231
, 4.3. Toezicht en afsluiting onderzoek .......................................................................................... 239
4.3.1. Toezicht Onderzoek ..................................................................................................... 239
4.3.1.1. Rechterlijke figuren .............................................................................................. 239
4.3.2. Afsluiting Onderzoek ................................................................................................... 240
4.3.2.1. Afsluiting OO ........................................................................................................ 240
4.3.2.2. Afsluiting GO ........................................................................................................ 240
4.3.2.3. Raadkamer (RK) ................................................................................................... 244
4.3.2.4. De Kamer Van Inbeschuldigingstelling ................................................................... 255
4.3.3. Vonnisfase .................................................................................................................. 258
4.3.3.1. Naar vonnisgerecht .............................................................................................. 258
4.3.3.2. Voortduren van bewarende maatregelen ............................................................... 267
4.3.3.3. Fundamentele waarborgen ................................................................................... 268
4.3.3.4. Terechtzitting ....................................................................................................... 276
4.3.3.5. Bewijsregeling ...................................................................................................... 292
4.4. Uitspraak ........................................................................................................................... 298
4.4.1. Algemene beginselen .................................................................................................. 298
4.4.1.1. Totstandkoming ................................................................................................... 298
4.4.1.2. Uitspraak over de strafvordering............................................................................ 299
4.4.1.3. Voorlopige hechtenis ............................................................................................ 303
4.4.1.4. Motivering ............................................................................................................ 304
4.4.2. Kracht van gewijsde ..................................................................................................... 306
4.4.3. Gezag van gewijsde ..................................................................................................... 307
4.5. Rechtsmiddelen ................................................................................................................. 308
4.5.1. Overzicht gewone rechtsmiddelen ............................................................................... 310
4.5.1.1. Hoger beroep ....................................................................................................... 310
4.5.1.2. Verzet .................................................................................................................. 314
4.5.1.3. Cassatie .............................................................................................................. 318
5. Verdere procedurele en materiële aspecten ..................................................................... 320
5.1. Beletselen voor de uitoefening strafvordering ....................................................................... 320
5.1.1. GW specifieke misdrijven: politieke misdrijven en drukpersmisdrijven ........................... 320
5.1.1.1. Politieke misdrijven van gemeenrechtelijke misdrijven ........................................... 320
5.1.1.2. Drukpersmisdrijf .................................................................................................. 322
5.1.2. Verval van de strafvordering ......................................................................................... 323
5.1.2.1. Gronden van verval SV .......................................................................................... 323
5.2. Verdere thema’s ................................................................................................................. 333
5.2.1. Ne bis in idem (Deel 13) ............................................................................................... 333
5.2.2. Toepassing SW naar de plaats (Deel 11) ....................................................................... 334
5.2.3. Toepassing SW in de tijd (Deel 12) ................................................................................ 335
6. Samenvatting .................................................................................................................. 335
7. TOEKOMST (nieuw wetboek): ........................................................................................... 335
, 1. Introductie
1.1. Wat is strafrecht?
- Iets stigmatiserend?
- Iets pedagogisch? ‘dit mag niet’ à maatschappij laten evolueren
- Iets praktisch (“kanaliseren vergeldingsbehoeftes”)
o Efficiëntie is belangrijk, maar het gaat wel nog steeds om levens
à Strafrecht is overal
1.2. Stafrecht gaat om…
- … MISDRIJVEN EN MISDADIGERS
o Wat maakt een misdrijf?
o Wie is een misdadiger?
Schending van de fundamentele waarden van onze samenleving? Hoe kunnen we die waarden
vaststellen?
à Legaliteitsbeginsel!
De regels die in het wetboek staan zijn bedoeld om de vrijheid van mensen in de
democratische maatschappij te beschermen.
- … POLITIE, PROCUREURS, RECHTERS, RECHTBANKEN EN HOVEN
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te ontdekken en te
veroordelen?
- En slachtoffers
à SR: “rechtsbeschermingsdimensie” naast “instrumentele dimensie”
1.3. Materieel strafrecht
à De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en waarom en welke sancties
opgelegd kunnen worden à “Wat men niet mag” (let op: soms wat men niet mag weigeren te doen), de
‘badboys’
1. Wat moet strafbaar zijn? (wat wordt verboden?)
- Misdrijven
2. Wie moet gestraft worden?
- Misdadigers (alleen mensen?)
3. Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
- Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties (straffen voor het
plegen van misdrijven)
1
Inhoudsopgave
1. Introductie ......................................................................................................................... 1
1.1. Wat is strafrecht? .................................................................................................................. 1
1.2. Stafrecht gaat om… ............................................................................................................... 1
1.3. Materieel strafrecht ............................................................................................................... 1
1.4. Formeel strafrecht (procedure) .............................................................................................. 5
1.4.1. Strafvordering ................................................................................................................. 5
1.4.2. Types van procedure ....................................................................................................... 6
1.4.3. De strafprocedure ........................................................................................................... 7
1.5. Nationaal strafrecht (materieel en formeel) ............................................................................. 8
1.6. Strafrecht en andere rechtsgebieden ...................................................................................... 9
1.6.1. Strafrecht vs andere rechten ............................................................................................ 9
1.6.2. Autonomie van strafrecht ................................................................................................ 9
2. Materieel strafrecht ........................................................................................................... 10
2.1. Algemeen deel van strafrecht ................................................................................................11
2.2. Bijzonder deel van strafrecht .................................................................................................11
2.3. Beginselen strafrecht ............................................................................................................12
2.3.1. Het legaliteitsbeginsel ................................................................................................... 12
2.3.2. Lex scripta (= Bronnen van het SR) .................................................................................. 14
2.3.3. Lex Certa ...................................................................................................................... 19
2.3.4. Lex Praevia .................................................................................................................... 23
2.4. Het misdrijf...........................................................................................................................24
2.4.1. Elementen van bestanddelen ......................................................................................... 24
2.4.2. Categorieën misdrijven .................................................................................................. 25
2.4.3. Vierdelige constructie .................................................................................................... 26
2.4.3.1. Delictstypiciteit ...................................................................................................... 27
2.4.3.2. Wederrechtelijkheid ............................................................................................... 50
2.4.3.3. Schuld ................................................................................................................... 60
2.4.3.4. Strafwaardigheid .................................................................................................... 71
2.4.3.5. Uitbreiding strafbaarheid: Poging ............................................................................ 74
2.4.3.6. Uitbreiding strafbaarheid: Deelneming .................................................................... 82
3. Strafrechtelijke sancties.................................................................................................... 94
3.1. Begrip ‘straf’ .........................................................................................................................94
3.1.1. Verschillende stelsels ................................................................................................... 94
3.1.2. Overzicht sancties ......................................................................................................... 95
3.2. De straffen ...........................................................................................................................95
, 3.2.1. Hoofdstraffen................................................................................................................ 98
3.2.1.1. Opsluiting en hechtenis .......................................................................................... 98
3.2.1.2. Gevangenisstraf ..................................................................................................... 99
3.2.1.3. Werkstraf ............................................................................................................... 99
3.2.1.4. SoET .................................................................................................................... 100
3.2.1.5. Autonome probatiestraf........................................................................................ 101
3.2.1.6. Geldboete (GB) .................................................................................................... 102
3.2.2. Bijkomende straffen .................................................................................................... 102
3.2.2.1. Voor natuurlijke personen ..................................................................................... 102
3.2.2.2. Voor rechtspersonen ............................................................................................ 109
3.3. Straftoemeting.................................................................................................................... 110
3.3.1. Straftoemeting bij natuurlijke persoon .......................................................................... 111
3.3.1.1. Verzwarende Omstandigheden ............................................................................. 112
3.3.1.2. Verzachtende omstandigheden............................................................................. 117
3.3.1.3. Samenloop van misdrijven .................................................................................... 124
3.3.1.4. Zwaarste straf? .................................................................................................... 126
3.3.2. Straftoemeting bij rechtspersonen ............................................................................... 128
3.3.3. Bijzondere modaliteiten straftoemeting ........................................................................ 128
3.3.3.1. Probatiewet – Inleiding.......................................................................................... 128
3.3.3.2. 4 sanctiemodaliteiten ........................................................................................... 129
3.3.3.3. Probatiewet – Probatievoorwaarden ...................................................................... 133
3.3.3.4. Probatiewet en rechtspersonen ............................................................................ 133
3.3.4. STM & overschrijding redelijke termijn .......................................................................... 134
3.3.5. Nieuwe wet Strafprocesrecht ....................................................................................... 134
3.3.6. Overzicht STM-regels: volgorde!!! ................................................................................. 135
3.4. Beveiligingsmaatregelen ..................................................................................................... 135
3.4.1. Straffen volgens Belgische Grondwet ........................................................................... 136
3.4.1.1. Maatregelen ......................................................................................................... 136
4. Formeel strafrecht .......................................................................................................... 139
4.1. Strafprocedure ................................................................................................................... 139
4.1.1. Vorderingen die ontstaan uit een misdrijf ...................................................................... 139
4.1.1.1. Strafvordering ...................................................................................................... 140
4.1.1.2. Vermoeden van onschuld ..................................................................................... 145
4.1.1.3. Strafvordering hoofdrolspelers .............................................................................. 148
4.1.1.4. Strafvordering tegen… .......................................................................................... 161
4.1.1.5. Bemiddeling ......................................................................................................... 162
4.1.1.6. Burgerlijke vordering ............................................................................................. 163
4.2. De rechtspleging in de onderzoeksfase ................................................................................ 168
4.2.1. Onderzoeksfase .......................................................................................................... 168
4.2.1.1. 2 types strafonderzoeken ...................................................................................... 168
4.2.1.2. Onderzoeksdaden ................................................................................................ 187
4.2.1.3. Overzicht onderzoeksdaden ................................................................................. 189
4.2.1.4. Voorlopige hechtenis ............................................................................................ 225
4.2.1.5. Bevel tot medebrenging (BM) ................................................................................ 229
4.2.1.6. Bevel tot aanhouding ............................................................................................ 231
, 4.3. Toezicht en afsluiting onderzoek .......................................................................................... 239
4.3.1. Toezicht Onderzoek ..................................................................................................... 239
4.3.1.1. Rechterlijke figuren .............................................................................................. 239
4.3.2. Afsluiting Onderzoek ................................................................................................... 240
4.3.2.1. Afsluiting OO ........................................................................................................ 240
4.3.2.2. Afsluiting GO ........................................................................................................ 240
4.3.2.3. Raadkamer (RK) ................................................................................................... 244
4.3.2.4. De Kamer Van Inbeschuldigingstelling ................................................................... 255
4.3.3. Vonnisfase .................................................................................................................. 258
4.3.3.1. Naar vonnisgerecht .............................................................................................. 258
4.3.3.2. Voortduren van bewarende maatregelen ............................................................... 267
4.3.3.3. Fundamentele waarborgen ................................................................................... 268
4.3.3.4. Terechtzitting ....................................................................................................... 276
4.3.3.5. Bewijsregeling ...................................................................................................... 292
4.4. Uitspraak ........................................................................................................................... 298
4.4.1. Algemene beginselen .................................................................................................. 298
4.4.1.1. Totstandkoming ................................................................................................... 298
4.4.1.2. Uitspraak over de strafvordering............................................................................ 299
4.4.1.3. Voorlopige hechtenis ............................................................................................ 303
4.4.1.4. Motivering ............................................................................................................ 304
4.4.2. Kracht van gewijsde ..................................................................................................... 306
4.4.3. Gezag van gewijsde ..................................................................................................... 307
4.5. Rechtsmiddelen ................................................................................................................. 308
4.5.1. Overzicht gewone rechtsmiddelen ............................................................................... 310
4.5.1.1. Hoger beroep ....................................................................................................... 310
4.5.1.2. Verzet .................................................................................................................. 314
4.5.1.3. Cassatie .............................................................................................................. 318
5. Verdere procedurele en materiële aspecten ..................................................................... 320
5.1. Beletselen voor de uitoefening strafvordering ....................................................................... 320
5.1.1. GW specifieke misdrijven: politieke misdrijven en drukpersmisdrijven ........................... 320
5.1.1.1. Politieke misdrijven van gemeenrechtelijke misdrijven ........................................... 320
5.1.1.2. Drukpersmisdrijf .................................................................................................. 322
5.1.2. Verval van de strafvordering ......................................................................................... 323
5.1.2.1. Gronden van verval SV .......................................................................................... 323
5.2. Verdere thema’s ................................................................................................................. 333
5.2.1. Ne bis in idem (Deel 13) ............................................................................................... 333
5.2.2. Toepassing SW naar de plaats (Deel 11) ....................................................................... 334
5.2.3. Toepassing SW in de tijd (Deel 12) ................................................................................ 335
6. Samenvatting .................................................................................................................. 335
7. TOEKOMST (nieuw wetboek): ........................................................................................... 335
, 1. Introductie
1.1. Wat is strafrecht?
- Iets stigmatiserend?
- Iets pedagogisch? ‘dit mag niet’ à maatschappij laten evolueren
- Iets praktisch (“kanaliseren vergeldingsbehoeftes”)
o Efficiëntie is belangrijk, maar het gaat wel nog steeds om levens
à Strafrecht is overal
1.2. Stafrecht gaat om…
- … MISDRIJVEN EN MISDADIGERS
o Wat maakt een misdrijf?
o Wie is een misdadiger?
Schending van de fundamentele waarden van onze samenleving? Hoe kunnen we die waarden
vaststellen?
à Legaliteitsbeginsel!
De regels die in het wetboek staan zijn bedoeld om de vrijheid van mensen in de
democratische maatschappij te beschermen.
- … POLITIE, PROCUREURS, RECHTERS, RECHTBANKEN EN HOVEN
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te ontdekken en te
veroordelen?
- En slachtoffers
à SR: “rechtsbeschermingsdimensie” naast “instrumentele dimensie”
1.3. Materieel strafrecht
à De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer strafbaar is en waarom en welke sancties
opgelegd kunnen worden à “Wat men niet mag” (let op: soms wat men niet mag weigeren te doen), de
‘badboys’
1. Wat moet strafbaar zijn? (wat wordt verboden?)
- Misdrijven
2. Wie moet gestraft worden?
- Misdadigers (alleen mensen?)
3. Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
- Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties (straffen voor het
plegen van misdrijven)
1
